ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Β´. ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Ἡ  Ἑλλὰς  ἔχει  πολλὰ  καὶ  ὑψηλὰ  ὄρη,  ἀλλ’  ἔχει  καὶ  πεδιάδας καὶ κοιλάδας εὐφόρους˙ ἔχει παράλια ὁμαλά, ἀλλὰ καὶ παράλια μὲ πολλοὺς κόλπους καὶ χερσονήσους. Ἡ Ἑλλὰς λοιπὸν ἔχει μεγάλην ποικιλίαν εἰς τὴν μορφὴν τοῦ ἐδάφους της.

Διὰ νὰ ἐννοήσωμεν πῶς προῆλθεν ἡ ποικιλία αὐτὴ, πρέπει νὰ μάθωμεν πῶς ἐσχηματίσθησαν αἱ ἑλληνικαὶ χῶραι καὶ νῆσοι· καὶ πρῶτον πῶς ἐσχηματίσθη ὁ στερεὸς φλοιὸς τῆς Γῆς.

Θὰ ἔχετε ἀκούσει, ὅτι ἡ Γῆ εἶναι μία πελωρία σφαῖρα καὶ ὅτι εἰς τὸ  ἐσωτερικόν  της  ὑπάρχει  τόσον  μεγάλη  θερμότης,  ὥστε  ὅλα  τὰ ὑλικὰ τῆς Γῆς εἶναι λιωμένα. Καὶ τὸ ἐξωτερικόν της, τὸ ὁποῖον εἶναι στερεόν, εἶναι σχετικῶς πολὺ λεπτόν, λεπτότερον ἀπὸ ὅ,τι εἶναι ὁ φλοιὸς εἰς ἓν πορτοκάλι. Δηλαδή, ἂν παραστήσωμεν τὴν Γῆν μὲ μίαν σφαῖραν,  ἡ  ὁποία  ἔχει  ἀκτῖνα  1  μέτρου,  ὁ  φλοιὸς  τῆς  Γῆς  εἰς  τὴν σφαῖραν αὐτὴν θὰ παρασταθῇ μὲ 1 μόνον ἑκατοστὸν τοῦ μέτρου.

Ὑπήρξε μάλιστα ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Γῆ δὲν εἶχε καθόλου φλοιόν, ἀλλ’ ἦτο ὅλη ὡς μία σφαῖρα ἀπὸ λιωμένα ὑλικά, τὰ ὁποῖα ἀκτινοβολοῦσαν, ὅπως ὁ λιωμένος σίδηρος. Ἡ Γῆ τότε ἔλαμπεν, εἰς τὸν οὐρανόν, ὡς μικρὸς ἥλιος. Ἀλλ’ ἔπειτα, ἐνῷ ἐστρέφετο ὁλόγυρά της  εἰς  τὸ  κατάψυχρον  χάος  τοῦ  οὐρανοῦ,  ἤρχισε  νὰ  ψύχεται  καὶ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐσχημάτισεν ἀπέξω ἕνα λεπτότατον φλοιόν. Ἔτσι ἡ Γῆ ἔγινε σκιερὸν σῶμα.

Ἦτο ὅμως ἀκόμη πολὺ θερμή, καθὼς καὶ ἡ ἀτμόσφαιρα, ποὺ ἦτο γύρω της. Ἀλλ’ ὅταν καὶ αὐτὴ μὲ τὸν καιρὸν ἐψύχθη ἀρκετά, τότε ἤρχισαν νὰ συμπυκνώνωνται οἱ ὑδρατμοὶ καὶ νὰ πίπτουν ὡς βροχὴ εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τῆς Γῆς. Ἦσαν βροχαὶ αἰώνιοι καὶ χειμαρρώδεις, ὥστε τὰ νερὰ ἐσκέπασαν ὅλον τὸ πρόσωπον τῆς Γῆς. Ἔτσι ἐσχηματίσθη μία παγκόσμιος θάλασσα.

Ἡ Γῆ ὅμως ἐξηκολούθει νὰ ψύχεται εἰς τὸ ἐσωτερικόν της καὶ νὰ συστέλλεται, ἐνῷ ὁ φλοιός, ποὺ τὴν ἐσκέπαζεν ἀπέξω, δὲν ἦτο ἀκόμη τόσον στερεός, ὅσον εἶναι σήμερον. Δι’ αὐτὸ οὗτος ἤρχισεν ἀλλοῦ μὲν νὰ διαρρηγνύεται καὶ νὰ κατακαθίζῃ, ἀλλοῦ δὲ νὰ ρυτιδώνεται, νὰ σχηματίζῃ  δηλ.  πτυχάς,  ὅπως  ἀκριβῶς  ἡ  φλούδα  τοῦ  μήλου,  ὅταν ξηραίνεται. Ἔτσι ἐφάνησαν ἐπάνω ἀπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θαλάσσης αἱ πρῶται νέαι γαῖαι ὡς ἐπιμήκεις νῆσοι. Τότε καὶ εἰς τὰ μέρη, ὅπου εἶναι  σήμερον  ἡ  Ἑλλὰς,  ἐσχηματίσθησαν  δύο  κρυσταλλοπαγεῖς ὄγκοι, οἱ ὁποῖοι ἐξῆλθον εἰς τὴν ἐπιφάνειαν ὡς νῆσοι, μία ἐκεῖ ὅπου εἶναι σήμερον αἱ Κυκλάδες καὶ ἄλλη βορειότερον μεταξὺ Ὀλύμπου καὶ Ροδόπης.

Ἡ ἐπιφάνειά των ἕως τότε εἶχε παραμείνει ἐπὶ ἑκατομμύρια ἐτῶν εἰς τὸν βυθὸν τῆς παγκοσμίου θαλάσσης. Μέσα εἰς τὴν θάλασσαν αὐτὴν    ἔζων    ἑκατομμύρια    κογχύλια,    ζωύφια    ὀστρακόδερμα.

Ὅταν  αὐτὰ  ἀπέθνησκον,  κατεκρημνίζοντο  εἰς  τὸν  πυθμένα  τῆς θαλάσσης  καὶ  ἐσχημάτιζον  πυκνὸν  στρῶμα  ἀπὸ  ἀσβεστώδη  ὕλην (ἀσβεστολίθους).  Ἀλλὰ  καὶ  λάσπη  καὶ  ἄμμοι  συνεσωρεύοντο  εἰς τὸν  πυθμένα  τῶν  θαλασσῶν  καὶ  ἀπετέλουν  στρώματα  μεγάλου πάχους. Καὶ αὐτὰ μὲ τὸν καιρὸν ἐσκληρύνθησαν καὶ ἐσχημάτισαν πετρώματα (ἀμμολίθους, ἀργιλικοὺς σχιστολίθους κ.τ.λ.). Ὅλα αὐτὰ τὰ πετρώματα, ἐπειδὴ ἐσχηματίσθησαν μέσα εἰς τὰ ὕδατα, λέγονται ὑδατογενῆ.

Ἀφοῦ   ἐπέρασαν   ἑκατομμύρια   ἐτῶν,   ἔγιναν   πάλιν   μεγάλαι πτυχώσεις εἰς τὸν φλοιὸν τῆς Γῆς. Αὗται ἦσαν γενικαὶ καθ’ ὅλην τὴν ἐπιφάνειαν τῆς Γῆς καὶ ἐγέννησαν τὰς Ἄλπεις καὶ ἄλλα ὑψηλὰ ὄρη  (ἀλπικαὶ  πτυχώσεις).  Τότε  ἐγεννήθησαν  ὡς  συνέχεια  εἰς  τὰς Ἄλπεις καὶ αἱ ἑλληνικαὶ ὀροσειραὶ, ἡ Πίνδος καὶ ἡ μακρὰ ἅλυσις τῶν ὑψηλῶν ὀρέων, τὰ ὁποῖα συνεχίζονται εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ πέραν αὐτῆς εἰς τὴν Κρήτην, τὴν Κάρπαθον, τὴν Ρόδον κ.τ.λ. Καὶ κλάδοι δὲ ὀρεινοί, καθὼς γνωρίζομεν, ἐσχηματίσθησαν μὲ διεύθυνσιν πρὸς ἀνατολὰς (Χάσια-Καμβούνια, Ὄθρυς, Οἴτη-πτυχωσιγενῆ ὄρη).

Τότε  ἀνέβη  ἀπὸ  τὴν  θάλασσαν  καὶ  ὀλόκληρος  ἡ  ἔκτασις,  τὴν ὁποίαν  καταλαμβάνει  ἡ  Ἑλλὰς  ἀπὸ  τὰς  Ἰονίους  Νήσους  ἕως  τὰ δυτικὰ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ἔτσι ἐσχηματίσθη μία ἑλληνοασιατικὴ ἤπειρος, τὴν ὁποίαν οἱ γεωλόγοι ὀνομάζουν Αἰγηίδα.

Ἀφοῦ  ἀνεφάνη  ἡ  Αἰγηὶς  ἤρχισαν  μεγάλαι  διαταραχαί˙  ἔπρεπε τὰ διάφορα μέρη της νὰ ἰσορροπήσουν. Ἀπὸ τὸν λόγον αὐτὸν ἔγιναν εἰς πολλὰ μέρη ρήγματα, δηλ. σχισμαί, ὅπως γίνεται εἰς τὸν πηλόν, ὅταν ξηραίνεται. Ἡ ἐπιφάνεια τῆς γῆς ἐτεμαχίσθη, πολλὰ δὲ ἀπὸ τὰ τεμάχια αὐτὰ κατεβυθίσθησαν καὶ ἐσχημάτισαν λεκανοειδεῖς χώρας καὶ ταφροειδεῖς κοιλάδας. Ἔτσι ἐσχηματίσθησαν τὰ λεκανοπέδια τῶν Ἀθηνῶν, τῶν Θηβῶν καὶ τῆς Κωπαΐδος, ἡ λεκάνη τῆς Αἰτωλίας, αἱ κοιλάδες τοῦ Εὐρώτα, τοῦ Σπερχειοῦ, τοῦ Ἁλιάκμονος κ.τ.λ. καθὼς καὶ  οἱ  κόλποι  Κορινθιακός,  Εὐβοϊκός,  Μαλιακός,  Παγασητικός,

Ἀμβρακικός, οἱ κόλποι τῆς Χαλκιδικῆς, ὁ Ἀργολικὸς κ.τ.λ. Πολλαὶ    ἀπὸ    τὰς    λεκανοειδεῖς    κοιλότητας,    αἱ    ὁποῖαι ἐσχηματίσθησαν  κατ’  αὐτὸν  τὸν  τρόπον,  ἐπειδὴ  ἦσαν κλεισταὶ ἀπὸ ὅλα τὰ μέρη, ἐγέμισαν ἀπὸ νερὰ καὶ μετεβλήθησαν εἰς λίμνας (Θεσσαλία, λεκάνη Βοιωτίας, Ἁλιάκμονος κ.τ.λ.).

Τὸ ἔδαφος ὅμως τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔπαθε μόνον τὰ ρήγματα αὐτά, ἀπὸ τὰ ὁποῖα καὶ λάβα ἐξεχύθη εἰς πολλὰ σημεῖα (ἡφαίστεια) καὶ θερμαὶ πηγαὶ ἐξακολουθοῦν νὰ ἀναβλύζουν, καθὼς εἰς τὸ Λουτράκι, τὴν Αἰδηψόν, τὰς Θερμοπύλας, τὴν Ὑπάτην κ.ἀ. Εἰς πολλὰ μέρη τὸ ἔδαφος κατήρχετο βραδέως, ἔπασχε βραδεῖαν καθίζησιν, ἡ δὲ θάλασσα τὸ ἐσκέπαζε μὲ τὰ νερά της.

Αὐτὸ συνέβη πρὸ πάντων εἰς τὸ μέρος τῆς Αἰγηίδος, τὸ ὁποῖον ἐξετείνετο  ἀπὸ  τὴν  ἠπειρωτικὴν  Ἑλλάδα  ἕως  τὴν  Μικρὰν  Ἀσίαν.

Ὅλη  ἡ  ἔκτασις  αὐτὴ  ἔπαθε  βραδεῖαν  καθίζησιν,  ἡ  δὲ  θάλασσα εἰσεχώρησε καὶ τὴν ἐσκέπασε. Ἔξω ἀπὸ τὰ νερὰ ἔμειναν μόνον τὰ ὑψηλότερα μέρη˙ ἔτσι ἐσχηματίσθη τὸ Αἰγαῖον πέλαγος μὲ τὰς νήσους του.

Τέλος καὶ μία ἄλλη δύναμις ἐνήργησεν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ἐδάφους, τὰ ρέοντα ὕδατα. Ρύακες, χείμαρροι καὶ ποταμοί, οἱ ὁποῖοι ἔρρεον ἀκατάπαυστα εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ἐδάφους, διήνοιξαν εἰς τὰς πλευρὰς τῶν βουνῶν ἀλλοῦ στενὰς καὶ ἀλλοῦ πλατείας φάραγγας καὶ χαράδρας. Ὅπου δὲ ὑπῆρχε τυχὸν σειρὰ λόφων ἢ βουνῶν καὶ ἔφραττε τὸν ροῦν τοῦ ποταμοῦ πρὸς ὅλας τὰς διευθύνσεις, ἐκεῖ τὸ ρεῦμα κατώρθωσε μὲ τὸν καιρὸν νὰ διαρρήξῃ τὸν φραγμὸν καὶ νὰ διανοίξῃ στενὴν  ποταμίαν  κοιλάδα  (Πηνειός,  Ἁλιάκμων,  Ἀξιός,  Στρυμών).

Ἔπειτα οἱ χείμαρροι καὶ οἱ ποταμοὶ ἀπέθεσαν ἄμμους, χαλίκια καὶ πηλοὺς εἰς τὰ βαθύτερα μέρη τῶν κοιλάδων καὶ τῶν λεκανοειδῶν χωρῶν (προσχωσιγενὴ πεδία) ἢ τὰ ἐξεφόρτωσαν εἰς τὰς ἐκβολάς των καὶ ἔτσι ἐπεξέτειναν τὴν παραλίαν (Σπερχειός, Ἀχελῶος, Ἀλφειός, Ἀξιὸς κ.τ.λ)