Η ΔΥΤΙΚΗ ΚΑΙ Η ΒΟΡΕΙΑ ΠΑΡΑΛΙΑ ΤΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

Η ΔΥΤΙΚΗ ΚΑΙ Η ΒΟΡΕΙΑ ΠΑΡΑΛΙΑ

Γύρω  εἰς  τὸ  ὀρεινὸν  αὐτὸ  κέντρον  αἱ  ἀκταὶ  τῆς  Πελοποννήσου πρὸς μὲν τὸ Αἰγαῖον εἶναι στεναὶ καὶ ἀπόκρημνοι, πρὸς δὲ τὸ Ἰόνιον εἶναι πλατεῖαι καὶ χαμηλαί. Θὰ ἐξετάσωμεν πρῶτον τὰ δυτικὰ καὶ τὰ βόρεια παράλια.

1. Ἡ δυτικὴ πλευρὰ τῆς Πελοποννήσου περιλαμβάνει χαμηλὰς πεδιάδας,  αἱ  ὁποῖαι  εἶναι  ἀνοικταὶ  πρὸς  τὴν  θάλασσαν  καὶ  πρὸς τοὺς ΝΔ ἀνέμους· ἔχουν διὰ τοῦτο κλῖμα θαλάσσιον καὶ κανονικὰς καὶ  ἀφθόνους  βροχάς.  Χιὼν  σπανιώτατα  πίπτει·  διότι  τὰ  ὑψηλὰ ὄρη  τῆς  Πελοποννήσου  προφυλάσσουν  τὰ  πεδινὰ  αὐτὰ  μέρη  ἀπὸ τοὺς  ψυχροὺς  βορείους  ἀνέμους.  Δι’  ὅλα  αὐτὰ  ἡ  βλάστησις  εἰς  τὴν πλευρὰν αὐτὴν τῆς Πελοποννήσου εἶναι πλουσιωτάτη. Προπάντων εἰς τὴν Μεσσηνίαν καὶ εἰς τὴν Ἠλείαν ὑπάρχουν ὡραιὸτατα δάση ἀπὸ δάφνας καὶ πικροδάφνας, μύρτους, σχίνους, ρείκια, σπάρτα καὶ ἄλλους θάμνους.

Τὸ ἔδαφος εἰς τὰς πεδιάδας αὐτὰς ἀποτελεῖται ἀπὸ πηλοὺς καὶ ἄμμους˙ εἶναι προσχωσιγενὲς καὶ ποτίζεται ἀπὸ μεγάλους σχετικῶς ποταμοὺς (Πηνειὸς καὶ Ἀλφειὸς εἰς τὴν Ἠλείαν, Πάμισος εἰς τὴν Μεσσηνίαν).  Δι’  αὐτὸ  αἱ  πεδιάδες  αὐταὶ  εἶναι  εὐφορώταται  καὶ κατάφυτοι ἀπὸ ἀμπέλια καὶ σταφιδαμπέλους, ἐλαιῶνας καὶ κήπους ὀπωροφόρων  δένδρων  καὶ  λαχανικῶν.  Ἀρκετὰς  ὅμως  ἐκτάσεις καταλαμβάνουν  καὶ  οἱ  ἀγροὶ  τοῦ  σίτου.  Εἰς  μερικὰ  μέρη  τῆς Μεσσηνίας,  ὅπου  ὁ  Πάμισος  πλημμυρίζει,  παράγονται  ὄρυζα  καὶ βάμβαξ.  Τόσον  δὲ  γλυκὺ  εἶναι  τὸ  κλῖμα  εἰς  τὴν  Μεσσηνίαν,  ὥστε εὐδοκιμοῦν  ἐκεῖ  καὶ  φυτὰ  θερμῶν  χωρῶν,  καθὼς  ὁ  φοίνιξ  καὶ  ἡ βανανέα. Μερικὰ μάλιστα ἔτη ὡριμάζουν καὶ οἱ καρποί των. Ὥστε ὀλόκληρος ἡ Μεσσηνία ὁμοιάζει μὲ θαυμάσιον κῆπον.

Πλουσία  εἶναι  ἡ  βλάστησις  καὶ  εἰς  τὴν  Ἠλείαν,  ὅπου  ἐπίσης ἐπικρατεῖ ἡ καλλιέργεια τῆς σταφιδαμπέλου. Ὑπάρχουν ὅμως ἐκεῖ καὶ μεγάλα λιβάδια, ὅπως εἰς τὴν Ἀμαλιάδα καὶ εἰς τὴν Μανωλάδα, ὅπου  τρέφονται  ἀγελάδες  καὶ  ἄλλα  μεγάλα  ζῷα,  φημίζεται  δὲ  τὸ βούτυρον καὶ τὸ γιαούρτι τῆς Μανωλάδας.

2.  Εἰς  τὴν  βορείαν  πλευρὰν  τῆς  Πελοποννήσου  (Κορινθία, Αἰγιάλεια, Ἀχαΐα), ἡ παραλία εἶναι χαμηλή, ἀλλ’ ὄχι καὶ πλατεῖα· ἀποτελεῖ παραλιακὴν λωρίδα, ἡ ὁποία εἶναι κατάφυτος ἀπὸ σταφιδαμπέλους  καὶ  ἐλαίας.  Εἰς  τὴν  περιοχὴν  μάλιστα  τοῦ  Αἰγίου  καὶ τῆς  Κορίνθου  παράγεται  ἡ  καλυτέρα  σταφὶς  (κορινθιακή).  Ἐκεῖ παράγεται καὶ ξανθὴ σουλτανίνα, τῆν ὁποίαν πωλοῦν καὶ νωπὴν ὡς σταφυλήν.

Ὅλη  λοιπὸν  ἡ  παραλία  τῆς  Πελοποννήσου  πρὸς  δυσμὰς  τοῦ ᾽Ισθμοῦ  ἕως  τὰς  ἐκβολὰς  τοῦ  Παμίσου  ἀποτελεῖ  ἕνα  συνεχῆ  καὶ ἀπέραντον ἀμπελῶνα σταφίδος, μέσα εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι φυτευμέναι καὶ ἐλαῖαι καὶ πορτοκαλέαι καὶ συκαῖ.

3. Ἡ σταφὶς εἶναι τὸ κύριον προϊὸν τῆς Πελοποννήσου. Εἰς κανὲν ἄλλο μέρος τοῦ κόσμου, ἐκτὸς ἀπὸ τὰ περίχωρα τῆς Σμύρνης, δὲν γίνονται τόσον καλαὶ σταφίδες. Δι’ αὐτὸ ἡ κορινθιακὴ σταφὶς πωλεῖται εἰς ξένας χώρας (Ἀγγλίαν, Ὁλλανδίαν, Γερμανίαν) μὲ πολὺ καλὴν τιμήν.

Ὁ Αὔγουστος εἶναι ὁ μὴν τῆς ζωηροτέρας κινήσεως καὶ ἐργασίας εἰς  τὸ  μεγαλύτερον  μέρος  τῆς  Πελοποννήσου·  τότε  οἱ  παραγωγοὶ τρυγοῦν καὶ ξηραίνουν τὴν σταφίδα, οἱ δὲ ἔμποροι τὴν μαζεύουν εἰς ἀποθήκας. Κατόπιν τὴν συσκευάζουν εἰς κιβώτια καὶ σάκκους, τὴν φορτώνουν εἰς τὰ πλοῖα καὶ τὴν ἐξάγουν εἰς ξένας ἀγορὰς (ἐξαγωγικὸν ἐμπόριον).

Κύριοι  λιμένες  ἐξαγωγῆς  τῆς  σταφίδος  εἶναι  αἱ  Πάτραι,  αἱ Καλάμαι, τὸ Αἴγιον καὶ τὸ Κατάκωλον. (Ὁρίσατε τὴν θέσιν των ἐπὶ τοῦ χάρτου.) Ἐπειδὴ ὅμως ὅλη ἡ σταφὶς μας δὲν ἐξοδεύεται εἰς τὰς ξένας ἀγοράς, δι’ αὐτὸ εἰς τὰς Πάτρας, εἰς τὰς Καλάμας, εἰς τὸ Αἴγιον  καὶ  εἰς  τὸν  Πύργον  ὑπάρχουν  ἐργοστάσια,  ὅπου  ἀπὸ  τὴν σταφίδα παράγουν οἰνόπνευμα φωτιστικὸν καὶ ποτά.

4.  Ἄλλα  ἐκλεκτὰ  προϊόντα  τῆς  περιοχῆς  αὐτῆς  εἶναι  τὰ  σῦκα, αἱ ἐλαῖαι καὶ τὸ ἔλαιον, τὰ πορτοκάλια καὶ τὰ σταφύλια. Καὶ αὐτά, προπάντων τὰ σῦκα καὶ τὰς ἐλαίας τῶν Καλαμῶν, τὰ ἐξάγουν καὶ τὰ πωλοῦν καὶ εἰς ξένους τόπους.

Εἰς  τὴν  μεσσηνιακὴν  πεδιάδα  ὑπάρχουν  καὶ  πολλοὶ  μορεῶνες.

Μὲ τὰ φύλλα τῆς μορέας οἱ κάτοικοι τρέφουν μεταξοσκώληκας καὶ παράγουν μέταξαν. Δι’ αὐτὸ εἰς τὰς Καλάμας ὑπάρχουν μεταξουργεῖα, ὅπου κατασκευάζονται μεταξωτὰ ὑφάσματα.

Εἰς τὰς Πάτρας καὶ εἰς τὸ Αἴγιον λειτουργοῦν καὶ ἐργοστάσια χαρτοποιίας· διότι ἔχουν ἄφθονα νερὰ (Γλαῦκος, Σελινοῦς), τὰ ὁποῖα χρειάζονται  διὰ  τὴν  κατασκευὴν  τοῦ  χάρτου.  Τὸ  ὑλικὸν  ὅμως  τὸ φέρουν  ἀπὸ  ξένους  τόπους,  ὅπου  ὑπάρχουν  μεγάλα  δάση.  Ἐκεῖ  μὲ μηχανήματα  κόπτουν  τὰ  ξύλα,  τὰ  δὲ  πριονίδια  τὰ  ἀλέθουν  εἰς  τὸ νερὸ καὶ τὰ μεταβάλλουν εἰς πολτόν. Ἀπὸ τὸν πολτὸν αὐτὸν γίνεται τὸ χαρτί, εἰς τὸ ὁποῖον γράφομεν. Τὸ χαρτὶ τῶν τετραδίων μας εἶναι ἀπὸ τὰ ἐργοστάσια αὐτὰ τῆς Πελοποννήσου.

Ἀπὸ ὅσα εἴπομεν, ἐννοοῦμεν, ὅτι πολλοὶ ἄνθρωποι εἰς τὰς Πάτρας, εἰς τὰς Καλάμας, εἰς τὸ Αἴγιον καὶ εἰς τὸν Πύργον ἀσχολοῦνται μὲ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν˙ διὰ τοῦτο αἱ πόλεις αὐταὶ ἔχουν πολλοὺς  κατοίκους  (Πάτραι  65000,  Καλάμαι  30000,  Πύργος 20000, Αἴγιον 12000 κατοίκους.)

5. Αἱ Πάτραι εἶναι μία ἀπὸ τὰς ἐμπορικωτέρας καὶ ὡραιοτέρας πόλεις  ὅλης  τῆς  Ἑλλάδος.  Ἔχει  καλὴν  ρυμοτομίαν  καὶ  μέγα ἐργοστάσιον, τὸ ὁποῖον κινεῖται μὲ τὰ ὕδατα τοῦ ποταμοῦ Γλαύκου καὶ παράγει ἠλεκτρικὸν ρεῦμα διὰ τὸν φωτισμὸν καὶ διὰ τὴν κίνησιν. Ἔχει καὶ μεγάλον τεχνητὸν λιμένα, εἰς τὸν ὁποῖον προσεγγίζουν καὶ ξένα πλοῖα. Δι’ αὐτὸ ἔχει κατ’ εὐθεῖαν   συγκοινωνίαν   καὶ   μὲ ξένα μέρη.

Τεχνητὸς  καὶ  ἀρκετὰ εὐρύχωρος   εἶναι   καὶ   ὁ   λιμὴν τῶν  Καλαμῶν·  εἶναι  ὁ  δεύτερος λιμὴν  τῆς  Πελοποννήσου  κατὰ τὴν  κίνησιν.  Δύο  λεωφόροι  συνδέουν  τὸν  λιμένα  μὲ  τὴν  πόλιν, ἡ ὁποία ἀπέχει 1500 μέτρα ἀπὸ τὴν παραλίαν.

Ὁ  Πύργος  εὑρίσκεται  εἰς  τὸ μέσον    μεγάλης    σταφιδοφόρου πεδιάδος  καὶ  ἀπέχει  μίαν  ὥραν ἀπὸ τὴν θάλασσαν˙ δι’ αὐτὸ ἔχει ὡς ἐπίνειον τὸ Κατάκωλον, μὲ τὸ ὁποῖον συνδέεται μὲ διακλάδωσιν τοῦ σιδηροδρόμου. Ἄλλη διακλάδωσις ἀπὸ τὸν Πύργον διευθύνεται πρὸς Ἀνατολὰς καὶ τελειώνει εἰς ἓν κατάφυτον τοπίον. Ἐκεῖ εἶναι ἡ ἀρχαία Ὀλυμπία, ὅπου τὸν παλαιὸν καιρὸν ἐγίνοντο οἱ Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες.

Εἰς τὸ μουσεῖον τῆς Ὀλυμπίας φυλάσσονται ὡραιότατα ἀγάλματα, τὰ  ὁποῖα  εὑρέθησαν  ἐκεῖ,  καθὼς ὁ  Ἑρμῆς  τοῦ  Πραξιτέλους  καὶ  ἡ Νίκη τοῦ Παιωνίου.

Κέντρον  παραγωγῆς  καὶ  συσκευασίας   σταφίδος   εἶναι   καὶ ἡ  Κόρινθος  (10000),  ἀπὸ  τὴν ὁποίαν   ἔλαβε   τὸ   ὄνομά   της   ἡ κορινθιακὴ    σταφίς.    Ἡ    πόλις κεῖται  πλησίον  τοῦ  Ἰσθμοῦ.  Τὸ 1928  κατεστράφη  τελείως  ἀπὸ σεισμοὺς  καὶ  ἐκτίσθη  ἐκ  νέου  μὲ ἀντισεισμικὰς   οἰκοδομάς.   —   Ἡ

παλαιὰ Κόρινθος ἀπέχει μίαν ὥραν ἀπὸ τὴν παραλίαν καὶ ἔχει πολλὰ ἀρχαῖα  μνημεῖα  (ναούς,  ἀγοράς,  θέατρα  κ.τ.λ.).  Αὐτὰ  μαρτυροῦν, ὅτι ἡ Κόρινθος τὸν παλαιὸν καιρὸν ἦτο ἡ πλουσιωτέρα πόλις τῆς Ἑλλάδος. — Ἀπέναντι τῆς Κορίνθου, εἰς τὸν Ἰσθμόν, ἀνεπτύχθη τὸ Λουτράκι, ὡς ὡραία λουτρόπολις.

Ἄλλα κέντρα παραγωγῆς σταφίδος εἶναι ἡ Σικυωνία (Κιάτο, 3000 κάτ.) καὶ τὸ Ξυλόκαστρον εἰς τὴν  Κορινθίαν,  ἡ  Ἀμαλιὰς (13000), ἡ Γαστούνη (4000) καὶ τὰ Λεχαινὰ εἰς τὴν Ἠλείαν, ἡ   Κυπαρισσία   (5000),   οἱ Γαργαλιάνοι  (7000)  καὶ  τὰ Φιλιατρὰ  (10000)  εἰς  τὴν Τριφυλίαν,   ἡ   Μεσσήνη   ἢ Νησὶ  (7000),  τὸ  Μελιγαλὰ καὶ  τὸ  Ζευγολατιὸ  εἰς  τὴν Μεσσηνίαν καὶ ἄλλαι μεγάλαι γεωργικαὶ κωμοπόλεις.

Ἐν  γένει  ἡ  Μεσσηνία,  ἡ Ἠλεία καὶ τὰ βόρεια παράλια τῆς    Πελοποννήσου    ἕνεκα τῆς   εὐφορίας   τοῦ   ἐδάφους των ἔχουν πολλὰς πόλεις καὶ κωμοπόλεις·  εἶναι  αἱ  πυκνότερα  κατοικημέναι  καὶ  πλουσιώτεραι ἀπὸ ὅλας τὰς ἄλλας χώρας τῆς Πελοποννήσου.

Εἰς τὰ βόρεια ὅμως τῆς Πελοποννήσου ὑπάρχει μία ὀρεινὴ περιοχή, ἡ ὁποία εἶναι μὲν πτωχή, ἀλλ’ ὀνομαστὴ εἰς τὴν νέαν μας ἱστορίαν· εἶναι ἡ περιοχὴ τῶν Καλαβρύτων μὲ τὰς ἱερὰς μονὰς τοῦ Μεγάλου Σπηλαίου καὶ τῆς Ἁγίας Λαύρας, ἀπὸ ὅπου ἤρχισεν ὁ ἀγὼν διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τοῦ ἔθνους μας. Διότι πρῶτοι οἱ Καλαβρυτηνοὶ εἰς τὴν μονὴν τῆς Ἁγίας Λαύρας ἐκήρυξαν τὴν 21 Μαρτίου 1821 τὴν Ἐπανάστασιν καὶ πρῶτα τὰ Καλάβρυτα ἠλευθερώθησαν ἀπὸ τοὺς Τούρκους. Δι’ αὐτὸ πολλοὶ σήμερον ἐπισκέπτονται τὴν μονὴν αὐτήν, ὅπου φυλάσσεται τὸ λάβαρον τοῦ Ἱεροῦ Ἀγῶνος. Τὸ ταξίδι ἕως τὰ Καλάβρυτα γίνεται μὲ τὸν ὀδοντωτὸν σιδηρόδρομον, ὁ ὁποῖος ἀρχίζει ἀπὸ  τὸ  Διακοφτὸ  (πλησίον  τοῦ  Αἰγίου)·  ἀπὸ  ἐκεῖ  ἕως  τὴν  μονὴν συνεχίζεται μὲ τὸ αὐτοκίνητον. Εἶναι δὲ καὶ ἡ θέσις, ὅπου εὑρίσκεται ἡ μονή, μαγευτική.

Ἱστορικὴ  εἶναι  καὶ  ἡ  περιοχὴ  τῆς  Πύλου  εἰς  τὴν  δυτικὴν  παραλίαν τῆς Μεσσηνίας. Ἐκεῖ εἶναι τὸ Μανιάκι, ὅπου ὁ ἀτρόμητος Παπαφλέσσας  ἔπεσε  τὸ  1825  μὲ  τοὺς  τριακοσίους  του,  ὅπως  ὁ Λεωνίδας  εἰς  τὰς  Θερμοπύλας.  Εἰς  τὸν  εὐρύχωρον  δὲ  λιμένα  τῆς Πύλου οἱ στόλοι τῆς Ἀγγλίας, Γαλλίας καὶ Ρωσίας κατέστρεψαν τὸν στόλον τοῦ Ἰμπρὴμ καὶ τὸν ἠνάγκασαν νὰ φύγῃ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα.

Τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου εἰς τὰ μέρη αὐτὰ τῆς Πελοποννήσου διευκολύνει ὁ σιδηρόδρομος, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τήν Κόρινθον προχωρεῖ πρὸς τάς Πάτρας καὶ διὰ τοῦ Πύργου φθάνει εἰς τὰς Καλάμας. Ἄλλη πὰλιν γραμμὴ διασχίζει τὴν Πελοπόννησον διαγωνίως. Αὐτὴ συνδέει τὴν Κόρινθον καὶ τὰς Καλάμας διὰ τῆς Τριπόλεως. Καθὼς δὲ εἴδομεν, καὶ  βοηθητικαὶ  γραμμαὶ  συνδέουν  μερικοὺς  τόπους  μὲ  τὰς  κυρίας σιδηροδρομικὰς γραμμάς, καθὼς τὰ Καλάβρυτα, τὴν Ὀλυμπίαν, τὸ Κατάκωλον,  τὴν  Κυπαρισσίαν  κ.τ.λ.  Ὥστε  ἡ  Πελοπόννησος  ἔχει καλὴν σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν· ἔχει δὲ καὶ πυκνὴν συγκοινωνίαν μὲ αὐτοκίνητα.