Η ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Η ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Ὄρη  ὑψηλὰ  περιβάλλουν  τὴν  κεντρικὴν  Πελοπόννησον  ἀπὸ ὅλας τὰς πλευράς της. Καὶ τὰ μὲν βόρεια ὄρη (Ἐρύμανθος, Ἀροάνια, Κυλλήνη) κλείουν τὴν κεντρικὴν Πελοπόννησον ἀπὸ Βορρᾶ, ὡς νὰ ἀποτελοῦν τεῖχος ἀδιαπέραστον. Τὰ ὄρη ὅμως, τὰ ὁποῖα ὑψώνονται εἰς τὰς ἄλλας πλευράς της (Ἀρτεμίσιον, Πάρνων, Ταΰγετος, Νόμια) ἀφήνουν μεταξύ των χαμηλὰς διόδους. Ἀπὸ τὰς διόδους αὐτὰς διέρχονται αἱ ὁδοὶ τῆς συγκοινωνίας (σιδηρόδρομοι, ἁμαξιταὶ ὁδοὶ).

Ἡ  κεντρικὴ  Πελοπόννησος  μὲ  τὸ  ἀρχαῖον  της  ὄνομα  λέγεται Ἀρκαδία. Εἶναι χώρα ὑψηλή. Τὸ Μαίναλον ὄρος, τὸ ὁποῖον ἐκτείνεται ἀπὸ βορρᾶ πρὸς νότον, χωρίζει τὴν Ἀρκαδίαν εἰς δύο λεκάνας: τὴν λεκάνην τῆς ἀνατολικῆς Ἀρκαδίας καὶ τὴν λεκάνην τῆς δυτικῆς Ἀρκαδίας.

1.  Ἡ  λεκάνη  τῆς  ἀνατολικῆς  Ἀρκαδίας  ἀποτελεῖ  ὑψηλὸν ὀροπέδιον, τὸ ὀροπέδιον τῆς Τριπόλεως (ὕψος 650-700 μ. ἐπάνω ἀπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θαλάσσης). Τὸ ὀροπέδιον αὐτὸ δὲν ἔχει διέξοδον πρὸς τὴν θάλασσαν. Δι’ αὐτὸ τὰ ὕδατά του ἀλλοῦ μὲν σχηματίζουν ἕλη καὶ λίμνας (Στυμφαλίς), ἀλλοῦ δὲ βυθίζονται εἰς καταβόθρας, δηλαδὴ εἰς χὰσματα τῆς γῆς καὶ ρἑουν ὑπογείως. Ἔτσι ἡ λίμνη, τὴν ὁποίαν τὰ ὕδατα ἐσχημάτιζαν ἄλλοτε εἰς τὴν Φενεόν, ἀπεξηράνθη.

Διότι τὰ ὕδατά της μὲ τὴν πίεσίν των ἤνοιξαν τὴν καταβόθραν, ἡ ὁποία εἶχε φραχθῆ. Τώρα τὰ νερὰ ρἑουν ὑπογείως καὶ χύνονται εἰς τὴν κοίτην τοῦ Λάδωνος ποταμοῦ. Καὶ τούτου δὲ τὰ ὕδατα χάνονται μέσα εἰς καταβόθρας καὶ πάλιν ἀναφαίνονται παρακάτω.

Καθὼς εἴπομεν, τὸ ὀροπέδιον ἔχει τραχὺν χειμῶνα. Ἡ θερμοκρασία εἰς τὴν Τρίπολιν κατέρχεται τὸν χειμῶνα καὶ κάτω ἀπὸ τὸ μηδέν.

Ἐπειδὴ δὲ ἡ διαφορὰ τῆς θερμοκρασίας μεταξὺ θέρους καὶ χειμῶνος εἶναι ἀρκετὰ μεγάλη (βαθμοὶ 18), δι’ αὐτὸ οὔτε ἡ λεμονέα οὔτε ἡ ἐλαία ἠμποροῦν νὰ ἀνθέξουν. Εὐδοκιμοῦν ὅμως τὰ σιτηρά, ἡ ἄμπελος καὶ τὰ γεώμηλα. Προπάντων φημίζονται τὰ κρασιὰ τῆς Τεγέας.

Ἐπειδὴ  τὸ  ὀροπέδιον  εἶναι  ἀρκετὰ  ὑψηλόν,  τὸ  θέρος  εἶναι δροσερὸν καὶ πολλοὶ πηγαίνουν εἰς τὴν Τρίπολιν πρὸς παραθερισμόν.

Ἡ  Τρίπολις  εἶναι  κτισμένη  εἰς  τοὺς  ἀνατολικοὺς  πρόποδας  τοῦ Μαινάλου ὄρους καὶ ἔχει κλῖμα ὑγιεινόν. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἡ θέσις της εἶναι  κεντρική,  ἡ  Τρίπολις  κατὰ  τοὺς  χρόνους  τῆς  Τουρκοκρατίας ἦτο  πρωτεύουσα  τῆς  Πελοποννήσου.  Δι’  αὐτὸ  αἱ  πρῶται  μεγάλαι μάχαι τῶν Ἑλλήνων ἐναντίον τῶν Τούρκων εἰς τὴν Πελοπόννησον κατὰ τὸ 1821 ἔγιναν εἰς τὰ περίχωρα τῆς Τριπόλεως (Βαλτέτσι).

Σήμερον ἡ Τρίπολις εἶναι κέντρον ἐμπορικὸν καὶ διοικητικὸν τῆς Ἀρκαδίας. Ἔχει 15000 κατοίκους καὶ συνδέεται σιδηροδρομικῶς μὲ τὸ Ἄργος καὶ μὲ τὰς Καλάμας. Δρόμοι ἁμαξιτοὶ τὴν συνδέουν μὲ τὰς κυριωτέρας κωμοπόλεις τῆς Ἀρκαδίας καὶ μὲ τὴν Σπάρτην.

2. Ἡ δυτικὴ Ἀρκαδία εἶναι πολὺ ὀρεινὴ (ὄρη τῆς Γορτυνίας) καὶ μόνον  μίαν  στενὴν  καὶ  μακρὰν  λεκάνην  περικλείει,  τὴν  λεκάνην τῆς  Μεγαλοπόλεως.  Αὐτὴ  διευθύνεται  ἀπὸ  τὰ  ΒΔ  πρὸς  τὰ  ΝΑ καὶ  εἶναι  χαμηλοτέρα  ἀπὸ  τὴν  προηγουμένην  (ὕψος  500  μ.).  Τὰ ὕδατα τῆς λεκάνης αὐτῆς μαζεύονται εἰς τὴν κοίτην τοῦ Ἀλφειοῦ· ἔτσι εὑρίσκουν διέξοδον μεταξὺ τῶν βουνῶν τῆς Ἀνδριτσαίνης καὶ χύνονται εἰς τὸ Ἰόνιον πέλαγος.

Ἄλλοτε ἡ λεκάνη αὐτὴ ἦτο βυθὸς λίμνης καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἔδαφός της  ἀποτελεῖται  ἀπὸ  πηλοὺς  καὶ  ἄμμους.  Καὶ  ἐδῶ  παράγονται σιτηρὰ καὶ οἶνοι. Κέντρον τῆς περιοχῆς εἶναι ἡ Μεγαλόπολις (2000 κάτ.), ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸ μέσον τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Τριπόλεως-Καλαμῶν.

Τὰ ὁρεινὰ μέρη τῆς δυτικῆς Ἀρκαδίας (ἐπαρχίας Γορτυνίας) δὲν ἔχουν  ἀρκετὰ  καλλιεργήσιμα  μέρη.  Δι’  αὐτὸ  πολλοὶ  ἀπὸ  τοὺς  κατοίκους ἀποδημοῦν εἰς ἄλλας πόλεις καὶ ἐπιδίδονται εἰς τὰς τέχνας καὶ τὸ ἐμπόριον. Ἀπὸ τὰς πολλὰς κώμας τῆς Γορτυνίας ἀναφέρομεν τὰ  Λαγκάδια  (4000  κατ.)  καὶ  τὴν  Δημητσάναν  (2000),  ἡ  ὁποία εὑρίσκεται  εἰς  ὕψος  1000  μ.  καὶ  εἶναι  πατρὶς  τοῦ  ἐθνομάρτυρος Πατριάρχου Γρηγορίου τοῦ Ε καὶ τοῦ Παλαιῶν  Πατρῶν  Γερμανοῦ.  Αὕτη εἶχεν  ἐπὶ  Τουρκοκρατίας  περίφημον Σχολὴν  μὲ  μεγάλην  βιβλιοθήκην, κατὰ  τὸν  Ἱερὸν  δὲ  Ἀγῶνα  εἶχε  14 πυριτιδομύλους, οἱ ὁποῖοι εἰργάζοντο νυχθημερόν,    διὰ    νὰ    ἐφοδιάζουν πυρίτιδα   εἰς   τοὺς   Ἕλληνας   ποὺ ἐπολέμουν.

3.  Τὰ  ὄρη  τῆς  Ἀρκαδίας.  ―  Τὰ βόρεια   ἀρκαδικὰ   ὄρη   (Ἐρύμανθος ἢ   Ὀλωνός,   Ἀροάνια   ἢ   Χελμός, Κυλλήνη  ἢ  Ζήρια)  ἀποτελοῦν  ἕνα συμπαγῆ  ὄγκον.  Κατὰ  τὸ  πλεῖστον ἀποτελοῦνται ἀπὸ ἀσβεστόλιθον καὶ παρουσιάζουν ἀποτόμους κλιτῦς καὶ βαθείας χαράδρας καὶ βάραθρα. Εἰς μίαν ἀπότομον κλιτὺν τοῦ Χελμοῦ  μία  πηγὴ  πίπτει  ἀπὸ  ὕψος  200  μέτρων  ὡς  καταρράκτης (ὕδατα τῆς Στυγός, κοινῶς Μαυρονέρι).

Γενικῶς  τὰ  ὄρη  τῆς  Ἀρκαδίας  δέχονται  πολλὰς  βροχὰς  καὶ  δι’ αὐτὸ εἶναι γεμάτα ἀπὸ πηγὰς καὶ ἀπὸ δάση. Εἰς τὰ χαμηλότερα μέρη (ἕως  ὕψος  700  μὲτρων)  φυτρώνουν  ἡ  πεύκη,  ἡ  κυπάρισσος  καὶ  ἡ βαλανιδέα. Ἀπὸ 700 μ. ἕως 900 μ. εὐδοκιμεῖ ἡ δρῦς καὶ ἡ καστανέα.

Τέλος  ἀπὸ  900  μ.  ἕως  1900  μ.  τὰ  δάση  ἀποτελοῦνται  μόνον  ἀπὸ ἐλάτην, ὀξύαν καὶ ὑψηλὴν πεύκην (ἢ πεύκην αὐστριακήν). Πέραν ἀπὸ τὴν ζώνην αὐτὴν τὸ ψῦχος εἶναι τόσον δριμύ, ὥστε κανὲν δένδρον δὲν ἠμπορεῖ ν’ ἀναπτυχθῇ (ἀλπικὴ ζώνη).

Περίφημον  εἶναι  εἰς  τὴν  Ἀρκαδίαν  τὸ  δάσος  τῶν  ἐλατῶν  τῆς Βυτίνης, ὅπου εἰς ὕψος 1200 μ. ὑπάρχει σανατὸριον.

Τὰ δάση αὐτὰ παρέχουν εἰς τοὺς κατοίκους ξυλείαν δι’ οἰκοδομὴν καὶ διὰ καύσιμον ὕλην. Ἀλλὰ καὶ βοσκὴν διὰ τὰ ποίμνια παρέχουν τὰ ὄρη τῆς Ἀρκαδίας, καθὼς καὶ τῆς ἄλλης Πελοποννήσου. Δι’ αὐτὸ πολλὰ  πρόβατα  καὶ  αἶγες  βόσκουν  εἰς  τὰ  πλάγιά  των.  Ἐπειδὴ  δὲ εἶναι ἄφθονα εἰς τὸν τόπον τὰ μαλλιά, αἱ γυναῖκες ὑφαίνουν τάπητας (χαλιά, ἀντρομίδες), τοὺς ὁποίους πωλοῦν καὶ εἰς τὸ ἐμπόριον.

Εἰς τὴν Τρίπολιν μάλιστα ὑπάρχουν ἐργοστάσια φανελλοποιίας.