ΝΗΣΟΙ ΤΟΥ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

1. Ἡ Κρήτη

(430000 κάτοικοι).

α´. Ἔκτασις. Μορφὴ τοῦ ἐδάφους.

Ἡ  Κρήτη  εἶναι  ἡ  μεγαλυτέρα  ἀπὸ  ὅλας  τὰς  ἑλληνικὰς  νήσους μετὰ τὴν Κύπρον, σχεδὸν δύο καὶ ἡμίσειαν φορὰς μεγαλυτέρα ἀπὸ τὴν Εὔβοιαν.

Ἡ Κρήτη μὲ τὰς νήσους, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς τὰ βορειοδυτικὰ (Κύθηρα, Ἀντικύθηρα) καὶ εἰς τὰ βορειοανατολικὰ αὐτῆς (Κάσος, Κάρπαθος, Ρόδος), σχηματίζει ἓν τόξον νησιωτικόν, τὸ ὁποῖον φαίνεται ὡς νὰ κλείῃ τὴν λεκάνην τοῦ Αἰγαίου πελάγους ἀπὸ Νότου. Καὶ τὸ μὲν δυτικὸν ἄκρον τοῦ τόξου αὐτοῦ ἐγγίζει τὴν Πελοπόννησον κατὰ τὸ  ἀκρωτήριον  Μαλέαν,  τὸ  δὲ  ἀνατολικὸν  πλησιάζει  τὴν  Μικρὰν Ἀσίαν. Δι’ αὐτὸ καὶ τὰ ὄρη τῆς Κρήτης, τὰ ὁποῖα ἐκτείνονται εἰς μίαν γραμμὴν ἀπὸ Δυσμὰς πρὸς Ἀνατολάς, τὰ θεωροῦμεν ὡς συνέχειαν τῶν ὀρέων τῆς Πελοποννήσου.

Τὰ ὄρη τῆς Κρήτης (Λευκὰ ὄρη, Ἴδη, Δίκτη) εἶναι ὑψηλὰ καὶ κατέχουν κυρίως τὸ ἐσωτερικὸν τῆς νήσου. Τὸ ὑψηλότερον ἀπὸ αὐτὰ εἶναι ἡ Ἴδη, ἡ ὁποία λέγεται καὶ Ψηλορείτης (2450 μ.). Ἐπειδὴ δὲ ἀποτελοῦν μίαν συνεχῆ ὀροσειράν, τὰ ὄρη δυσκολεύουν πολὺ τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ τῆς βορείας καὶ τῆς νοτίας παραλίας καὶ μόνον εἰς τὰς μεταξὺ τῶν τριῶν ὀρέων ράχεις ὑπάρχουν ὑψηλαὶ διαβάσεις.

Δι’ αὐτὸ ἡ συγκοινωνία εἰς τὰς περιοχὰς αὐτὰς γίνεται μὲ ἡμιόνους.

Εἶναι  δὲ  αἱ  ἡμίονοι  τῆς  Κρήτης  μεγάλης  ἀντοχῆς  καὶ  ἀπὸ  τὰς ὡραιότερας τοῦ εἴδους.

Τὰ  ὄρη  τῆς  Κρήτης  πρὸς  μὲν  τὴν  νοτίαν  παραλίαν  πίπτουν ἀποτόμως, πρὸς δὲ τὴν βορείαν παραλίαν κατέρχονται ὁμαλῶς. Δι’ αὐτὸ ἡ μὲν νοτία ἀκτὴ εἶναι ἀπότομος καὶ ἀπλησίαστος, ἡ δὲ βορεία εἶναι χαμηλὴ καὶ σχηματίζει πολλοὺς κόλπους. Φυσικὸν ὅμως λιμένα ἔχει μόνον ἕνα, τὸν λιμένα τῆς Σούδας.

Τὸ  ἔδαφος  λοιπὸν  τῆς  Κρήτης  εἶναι  ὀρεινόν,  ἀλλ’  ἔχει  ἀρκετὰ ὀροπέδια,  καθὼς  τὸ  Λασήθι  καὶ  τὸν  Ὁμαλόν,  καὶ  χαμηλὰ  καὶ εὔφορα μέρη. Ἡ μεγαλυτέρα πεδιὰς εἶναι ἡ Μεσαρά, τὴν ὁποίαν ἀπὸ Βορρᾶ μὲν κλείει ἡ ὑψηλὴ Ἴδη, ἀπὸ Νότου δὲ μία μικρὰ καὶ χαμηλὴ παραλιακὴ  ὀροσειρά.  Δι’  αὐτὸ  καὶ  τὸ  μεγαλύτερον  ποτάμιον  τῆς νήσου εἶναι ὁ Ληθαῖος, ὁ ὁποῖος διαρρἑει τὴν πεδιάδα αὐτήν.