ΤΑ ΟΡΕΙΝΑ ΜΕΡΗ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΤΑ ΟΡΕΙΝΑ ΜΕΡΗ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

1. Γύρω εἰς τὴν πεδιάδα τῆς Θεσσαλονίκης ὑψώνονται βουνά. Τὰ βουνὰ τῆς δυτικῆς πλευρᾶς (Βέρμιον, Βόρας, Πάικον, Πιέρια) εἶναι δασώδη καὶ ἔχουν πολλὰς πηγὰς μὲ ἄφθονα νερά. Δι’ αὐτὸ οἱ πρόποδες τῶν βουνῶν αὐτῶν εἶναι κατάφυτοι ἀπὸ ἀμπέλια, ἀπὸ λαχανοκήπους  καὶ  κήπους  ὀπωροφόρων δένδρων.

Εἰς τοὺς πρόποδας τοῦ Βερμίου, ἐν  μέσῳ  καταπρασίνων  κήπων, ὑπάρχουν  τρεῖς  ὡραῖαι  πόλεις:  ἡ Βέροια (15000 κάτ.), ἡ Νάουσα (11000) καὶ ἡ Ἔδεσσα (13000).

Κάθε  μία  ἀπὸ  αὐτὰς  φημίζεται διὰ  τὰ  ἐκλεκτά  της  προϊόντα· ἡ  Ἔδεσσα  διὰ  τὰ  κεράσια  καὶ τὰ  σταφύλια  της,  ἡ  Νάουσα  διὰ τὰ  κρασιά  της,  ἡ  Βέροια  διὰ  τὰ καρπούζια  καὶ  τὰ  λαχανικά  της.

Καὶ  αἱ  τρεῖς  ὅμως  φημίζονται περισσότερον διὰ τὰ προϊόντα τῆς βιομηχανίας των, διὰ τὰ νήματα καὶ  τὰ  ὑφάσματά  των,  τὰ  ὁποῖα εἶναι ἐφάμιλλα μὲ τὰ εὐρωπαϊκά.

Εἶναι      κυρίως      βιομηχανικαὶ πόλεις,   διότι   τὸ   μεγαλύτερον μέρος τοῦ πληθυσμοῦ των ἀπασχολεῖται εἰς τὰ ἐργοστάσιά των.

Ὑψηλὰς καπνοδόχους δὲν βλέπεις εἰς τὰς πὸλεις αὐτάς. Διότι αἱ μηχαναὶ τῶν ἐργοστασίων των δὲν κινοῦνται, ὅπως ἀλλοῦ, μὲ τὸν ἀτμόν, ἀλλὰ μὲ τὴν δύναμιν ποὺ ἔχει τὸ νερόν, ὅταν πίπτῃ ἀπὸ ὕψος.

Ὁ Ἐδεσσαῖος μάλιστα ποταμὸς (Βόδας) σχηματίζει ἓξ ὡραίους καταρράκτας. Ὅπως ὑπελόγισαν, μὲ τὴν δύναμίν των θὰ ἠμποροῦσαν νὰ ἠλεκτροφωτίσουν ἀπὸ ἐκεῖ τὴν Θεσσαλονίκην καὶ ὅλας τὰς ἄλλας πόλεις τῆς Μακεδονίας.

Ἡ  Ἔδεσσα  εὑρίσκεται  ὑψηλὰ  εἰς  τὸν  αὐχένα,  ὁ  ὁποῖος  ἑνώνει τὰ  ὄρη  Βέρμιον  καὶ  Βόραν.  Δι’  αὐτὸ  καὶ  ὁ  σιδηρόδρομος,  ὁ  ὁποῖος συνδέει τὴν Θεσσαλονίκην μὲ     τὴν     βορειοδυτικὴν Μακεδονίαν,       διέρχεται ἀπὸ  αὐτήν.  Ἐπειδὴ  δὲ  ἡ θέσις  της  εἶναι  ὀχυρά,  διὰ τοῦτο  ἡ  Ἔδεσσα  ὑπῆρξεν ἡ ἀρχαιοτάτη πρωτεύουσα τοῦ  Μακεδονικοῦ βασιλείου.

2.  Νοτιώτερον  εἰς  τὴν στενὴν     παραλίαν     τοῦ Θερμαϊκοῦ   ἡ    Κατερίνη (10000  κάτ.)  ἔχει  μεγάλο ἐμπόριον         καυσοξύλων καὶ   ξυλανθράκων.   Διότι ἡ   περιοχή   της,   καθὼς καὶ   τῆς   Ναούσης,   εἶναι ἀπὸ  τὰς  πλέον  δασώδεις περιοχὰς τῆς Ἑλλάδος. Ἀπὸ ἐκεῖ  οἱ  σιδηρόδρομοί  μας προμηθεύονται  στρωτῆρας διὰ  τὰς  γραμμάς  των.  Πλησίον  τῆς  Κατερίνης  ὑπάρχουν  μεγάλαι ἁλυκαί.

Ἄν προχωρήσωμεν νοτιώτερον, φθάνομεν εἰς τοὺς πρόποδας τοῦ Ὀλύμπου. Ἐκεῖ τὸ Λιτόχωρον εἶναι κέντρον παραθερισμοῦ. Ἀπὸ ἐκεῖ ξεκινοῦν καὶ ὅσοι θέλουν νὰ ἀναβοῦν εἰς τὴν κορυφὴν τοῦ ὑψηλοτέρου ὄρους τῆς Ἑλλάδος.

3.  Βορειότερον  τὰ  ὄρη  Βόρας  καὶ  Πάικον  σχηματίζουν  μίαν πλατεῖαν  λεκάνην,  ἡ  ὁποία  μὲ  τὸ  ἀρχαῖον  της  ὄνομα  λέγεται Ἀλμωπία.  Τὰ  βουνὰ  αὐτὰ  τὴν  προφυλάσσουν  ἀπὸ  τοὺς  βορείους  ἀνέμους·  ἐπειδὴ  δὲ  ἔχει  καὶ  ἄφθονα  νερά  ὅλη  ἡ  περιοχὴ  εἶναι εὐφορωτάτη. Οἱ κάτοικοι καλλιεργοῦν πρὸ πάντων τὸν βάμβακα καὶ τὴν μορέαν. Κέντρον τῆς περιοκῆς εἶναι ἡ Ἀρδέα (Σούμποσκον).

Ἡ  μορέα  εὐδοκιμεῖ  πολὺ  καὶ  εἰς  τὴν  κοιλάδα  τοῦ  Ἀξιοῦ, ἀνατολικῶς  τοῦ  Παΐκου  ὄρους,  ὅπου  εἶναι  ἡ  Γουμένιτσα.  Δι’  αὐτὸ εἰς τὰς περιοχὰς αὐτὰς, ὅπως βορειότερον εἰς τὴν Γευγελὴν καὶ τὴν Δοϊράνην, τρέφουν μεταξοσκώληκας. Ἀλλ’ αἱ δύο τελευταῖαι πόλεις ἀνήκουν εἰς τὴν Σερβίαν.

4. Ἀνατολικῶς τῆς κοιλάδος τοῦ Ἀξιοῦ ἕως τὰ ὄρη Κερκίνην καὶ Βερτίσκον ἡ χώρα εἶναι λοφώδης. Αἱ κοιλάδες καὶ οἱ λόφοι δὲν εἶναι εὔφοροι.  Δι’  αὐτὸ  μόνον  μικραὶ  πόλεις  ὑπάρχουν  ἐδῶ  ὁ  Λαγκαδὰς (3000  κάτ.),  ὅπου  ὑπάρχουν  θερμαὶ  πηγαὶ  καὶ  τὸ  Κιλκὶς  (6000 κάτ.). Τὸ Κιλκὶς, καθὼς καὶ ὁ Λαχανάς, ἓν χωρίον εἰς τὴν περιοχὴν τοῦ  ὄρους  Βερτίσκου,  εἶναι  ὀνομαστὰ  εἰς  τὴν  νεωτέραν  ἱστορίαν μας, διότι ἐκεῖ ὁ στρατός μας ἐνίκησε τὸ 1913 τοὺς Βουλγάρους καὶ ἠλευθέρωσε τὴν ἀνατολικὴν Μακεδονίαν.

5.  Εἰς  τὸ  νοτιοδυτικὸν  ἄκρον  τοῦ  βαθυπέδου  εὑρίσκεται  ἡ Θεσσαλονίκη,  ἡ  «νύμφη  τοῦ  Θερμαϊκοῦ».  Εἶναι  πόλις  παλαιά, διότι ἐκτίσθη τὸ 315 π.Χ. Ἐπειδὴ δηλ. ἡ Πέλλα, ἡ ὁποία εἶχε γίνει πρωτεύουσα τῆς Μακεδονίας, εἶχεν ἀποκλεισθῆ ἀπὸ τὴν θάλασσαν μὲ  τὰς  προσχώσεις  τῶν  ποταμῶν  καὶ  δὲν  ἠμποροῦσε  πλέον  νὰ χρησιμεύσῃ ὡς λιμήν, ὁ βασιλεὺς τῆς Μακεδονίας Κάσσανδρος ἔκτισε μίαν νέαν πόλιν εἰς τὴν παραλίαν τοῦ Θερμαϊκοῦ. Τὴν ὠνόμασε δὲ Θεσσαλονίκην ἀπὸ τὸ ὄνομα τῆς συζύγου του, ἡ ὁποία ἦτο ἀδελφὴ τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου.

Ἡ Θεσσαλονίκη ἔγινεν εὐθὺς ἡ κυριωτέρα πόλις τῆς Μακεδονίας.

Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἡ θέσις της εἶναι κεντρικὴ καὶ ὁ λιμήν της ἐξαίρετος, ἡ  Θεσσαλονίκη  ἤκμασε  μὲ  τὸ  ἐμπόριον  καὶ  ἀργότερα.  Κατὰ  τοὺς βυζαντινοὺς μάλιστα χρόνους ἦτο ἡ δευτέρα πόλις τῆς αὐτοκρατορίας μετὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν. Εἶχε μεγάλα τείχη καὶ πύργους καὶ ὡραιοτάτους ναούς. Μερικοὶ ἀπὸ αὐτούς, καθὼς ἡ Ἁγία Σοφία, οἱ Ἅγιοι Ἀπόστολοι, ἡ Παναγία τῶν Χαλκέων, σῴζονται ἀκόμη καὶ προκαλοῦν τὸν θαυμασμόν.

Καὶ  κατὰ  τοὺς  χρόνους  τῆς  Τουρκοκρατίας  ἡ  Θεσσαλονίκη ἐξηκολούθησε νὰ εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα πόλις τῆς Μακεδονίας. Τότε ἐγκατεστάθησαν εἰς αὐτὴν καὶ πολλοὶ Ἑβραῖοι ἀπὸ τὴν Ἱσπανίαν.

Τὸ   1912   ἡ   Θεσσαλονίκη ἔγινε   πάλιν   ἑλληνική.   Τὴν 26    Ὀκτωβρίου,    ἑορτὴν    τοῦ πολιούχου  Ἁγίου  Δημητρίου,  ὁ στρατός  μας  εἰσῆλθεν  εἰς  τὴν πόλιν.

Τὸ  1916  τρομερὰ  πυρκαϊὰ κατέστρεψε  τὸ  κεντρικὸν  μέρος τῆς  πόλεως.  Τότε  ἐκάη  καὶ  ὁ περικαλλὴς   ναὸς   τοῦ   Ἁγίου Δημητρίου.  Ἀργότερα  ἡ  πόλις ἐκτίσθη  ἐπὶ  νέου  σχεδίου  καὶ ἀπέκτησε  πλατείας  ὁδούς,  κήπους καὶ ὡραίας οἰκοδομάς.

Ἔτσι  ἡ  Θεσσαλονίκη  ἔγινε μία ἀπὸ τὰς ὡραιοτέρας καὶ μεγαλυτέρας  πόλεις  μας.  Εἶναι  ἡ τρίτη  πόλις  τοῦ  κράτους  κατὰ πληθυσμὸν  (240000  κάτ.)  καὶ συγχρόνως ὁ δεύτερος ἐμπορικός μας λιμὴν μετὰ τὸν Πειραιᾶ. Ἐπειδὴ δὲ ἡ θέσις της εἶναι κεντρική, σιδηρόδρομοι ἀναχωροῦν πρὸς ὅλας τὰς διευθύνσεις καὶ τὴν συνδέουν μὲ ὅλα τὰ μέρη τῆς Μακεδονίας καὶ μὲ τὴν Σερβίαν.Εἰς  τὸν  λιμένα  τῆς  Θεσσαλονίκης  ὑπάρχει  καὶ  ἐλευθέρα  ζώνη· ἐκεῖ δηλ. οἱ ἔμποροι ἠμποροῦν νὰ    ἐκφορτώνουν    καὶ    νὰ ἀποθηκεύουν τὰ ἐμπορεύματά των,   ὅσα   προορίζονται   διὰ τὴν Σερβίαν ἢ δι’ ἄλλας ξένας χώρας. Καὶ ἐμπορικὴ ἔκθεσις γίνεται εἰς τὴν Θεσσαλονίκην κάθε Σεπτέμβριον.

Ἡ Θεσσαλονίκη ἐκτὸς τῆς ἐμπορικῆς ἔχει καὶ σπουδαίαν βιομηχανικὴν  κίνησιν.  Ἔχει ἕνα   ἀπὸ   τοὺς   τελειοτέρους ἀλευρομύλους  τῆς  χώρας μας,  μηχανουργεῖα, ν η μ α τ ο υ ρ γ ε ῖ α , ὑφαντουργεῖα,  ἐργοστάσια καπνοῦ,    ζυμαρικῶν    καὶ βυρσοδεψεῖα.       Μὲ       τὸ Πανεπιστήμιον δὲ καὶ τὰς ἄλλας  σχολάς  της  ἔγινε καὶ  πνευματικὸν  κέντρον τῆς βορείας Ἑλλάδος.