ΔΙΑΦΟΡΟΙ ΠΕΡΙΟΧΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ

ΑΙ ΔΙΑΦΟΡΟΙ ΠΕΡΙΟΧΑΙ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ

Αἱ νοτιώτεραι πεδιάδες τῶν Θηβῶν καὶ τῆς Τανάγρας ἔχουν μαῦρον χῶμα καὶ εἶναι εὔφοροι. Συχνὰ τὸν χειμῶνα τὸ χιόνι σκεπάζει τὰς πεδιάδας· αὐτὸ προφυλάσσει τὰ σπαρτὰ ἀπὸ τὸν παγερὸν βορρᾶν.

Παράγονται  ἄφθονα  σιτηρά,  ὄσπρια,  οἶνος  καὶ  ἔλαιον.  Δι’  αὐτὸ  αἱ Θῆβαι  εἶναι  πόλις  γεωργική,  τὴν  ὁποίαν  περιβάλλουν  κῆποι  καὶ ἄμπελοι (7000 κάτοικοι). Εἶναι κτισμένη εἰς τὴν θέσιν τῶν ἀρχαίων Θηβῶν. Εἰς τὰ νοτιοδυτικά των σώζονται τὰ ἐρείπια τῶν Πλαταιῶν, ὅπου οἱ ἀρχαῖοι μας πρόγονοι ἐνίκησαν τὰς μυριάδας τῶν Περσῶν, ποὺ ἦλθαν διὰ νὰ τοὺς ὑποδουλώσουν (479 π.Χ.).

2. 

Ἡ πεδιὰς τῆς Λεβαδείας.

— Ὁ Βοιωτικὸς Κηφισὸς πηγάζει ἀπὸ  τοὺς  πρόποδας  τοῦ  Παρνασσοῦ  καὶ  εἶναι  πλούσιος  εἰς  νερά. Ἀφότου τὰ νερά του εὗρον διέξοδον πρὸς τὴν θάλασσαν, ὁλόκληρος ἡ λεκάνη τῆς Κωπαΐδος καλλιεργεῖται. Τὸ χῶμα της εἶναι μαῦρο καὶ παχύ. Προέρχεται ἀπὸ τὸ σάπισμα τῶν φύλλων καὶ τῶν κλάδων, τὰ ὁποῖα τὰ νερὰ μετέφερον ἀπὸ τὰ γύρω δάση καὶ τὰ ἀπέθετον εἰς τὸν πυθμένα τῆς λίμνης. Τώρα ὅλη ἡ ἔκτασις ποτίζεται μὲ αὐλάκια ἀπὸ τὸν  ποταμόν˙  παράγει  δὲ  ἄφθονον  βαμβάκι,  λαχανικά,  καπνόν  καὶ σιτηρά.

Διὰ τὴν κατεργασίαν τοῦ βάμβακος ὑπάρχουν εἰς τὴν Λεβάδειαν πολλὰ ἐργοστάσια. Αἱ μηχαναὶ των κινοῦνται μὲ τὴν δύναμιν ποὺ ἔχουν  τὰ  νερά,  ὅταν  πίπτουν  ἀπὸ  ὕψος˙  διότι  μία  μεγάλη  πηγὴ (Ἕρκυνα) περνᾷ ἀπὸ τὸ μέσον τῆς πόλεως. Εἰς τὰ ἐργοστάσια αὐτὰ ἐκκοκκίζουν  τὸ  βαμβάκι  καὶ  τὸ  στοιβάζουν  εἰς  δέματα.  Εἰς  ἄλλα ἐργοστάσια τὸ κλώθουν εἰς νήματα καὶ μὲ αὐτὰ ὑφαίνουν βαμβακερὰ

ὑφάσματα. Ἡ Λεβάδεια εὑρίσκεται εἰς ὡραίαν τοποθεσίαν καὶ εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα πόλις τῆς περιφερείας μὲ 13000 κατοίκους.

Ὁλόκληρον τὸ μέρος αὐτὸ ἀπὸ τὴν Πάρνηθα καὶ τὸν Κιθαιρῶνα ἕως τὸν Παρνασσὸν λέγεται μὲ τὸ ἀρχαῖον του ὄνομα Βοιωτία.

3. 

Ἡ κοιλὰς τοῦ Βοιωτικοῦ Κηφισοῦ (βορεία Φωκίς). 

— Πρὸς Βορρᾶν τῆς Λεβαδείας ὁ σιδηρόδρομος ἀκολουθεῖ τὴν κοιλάδα τοῦ Κηφισοῦ.  Ἀριστερὰ  ὑψώνεται  μὲ  μεγαλοπρέπειαν  ὁ  Παρνασσός, δεξιὰ  ἁπλώνονται  τὰ  βουνὰ  τῆς  Ἀταλάντης.  Ἔτσι  ἡ  κοιλὰς  αὐτὴ ἀποτελεῖ τὴν μόνην διάβασιν ἀπὸ Βορρᾶ πρὸς τὴν Βοιωτίαν. Ὥστε ἐκεῖνος, ποὺ κατέχει τὴν δίοδον αὐτὴν, γίνεται κύριος καὶ ὅλης τῆς Βοιωτίας καὶ ἠμπορεῖ ἀπὸ αὐτὴν νὰ προχωρήσῃ καὶ πρὸς τὴν νοτίαν Ἑλλάδα. Δι’ αὐτὸ κατὰ τοὺς ἀρχαίους χρόνους πολλαὶ μάχαι ἔγιναν εἰς τὴν Βοιωτίαν (Πλαταιαί, Λεῦκτρα, Χαιρώνεια, — στρατηγικὴ θέσις).

Ἡ περιφέρεια γύρω εἰς τὴν κοιλάδα τοῦ Κηφισοῦ ὀνομάζεται βορεία Φωκίς.  Καθὼς  προχωροῦμεν  μὲ  τὸν  σιδηρόδρομον,  συναντῶμεν ἀριστερὰ τὴν Δαύλειαν, τὴν Τιθορέαν (Βελίτσα), τὴν Ἀμφίκλειαν (Δαδί).  Εἶναι  κωμοπόλεις  γεωργικαί.  Οἱ  κάτοικοί  των  ἐκτὸς  τῶν σιτηρῶν καλλιεργοῦν τὸν καπνόν.

4. 

Ἡ  κοιλὰς  τῆς  Ἀμφίσσης  (νοτία  Φωκὶς) 

εἶναι  ἐστραμμένη πρὸς  τὸν  Κορινθιακόν.  Τὰ  ὑψηλὰ  ὄρη,  τὰ  ὁποῖα  τὴν  περιβάλλουν (Παρνασσός, Γκιώνα), τὴν προφυλάσσουν ἀπὸ τὸν ψυχρὸν βορρᾶν. Δι’ αὐτὸ ἔχει κλῖμα γλυκύ. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τὸ ἔδαφός της ἐσχηματίσθη ἀπὸ προσχώσεις τοῦ ποταμοῦ Ὑλαίθου, ὁλόκληρος ἡ ἔκτασις εἶναι κατάφυτος ἀπὸ ἐλαιῶνας.

Αἱ  ἐλαῖαι  τῆς  Ἀμφίσσης εἶναι  ὀνομασταί.  Ἡ  Ἄμφισσα (Σάλωνα, 6000 κάτ.) εὑρίσκεται  εἰς  τὸ  βάθος  τῆς πεδιάδος καὶ ἔχει ὡς ἐπίνειον τὴν   Ἰτέαν.   Εἰς   τὸ  βόρειον ἄκρον  τῆς  κοιλάδος  εἶναι  ἡ Γραβιὰ μὲ τὸ ὀνομαστὸν Χάνι. ὅπου  ὁ  Ὀδυσσεὺς  Ἀνδρίτσος μὲ ἑκατὸν ἄνδρας ἐσταμάτησε πολὺν στρατὸν τῶν Τούρκων.

Εἰς  τὴν  εἴσοδον  τοῦ  κόλπου τῆς  Ἰτέας  εἶναι  τὸ  Γαλαξείδιον,  τὸ  ὁποῖον  εἶχεν  ἄλλοτε  ἀξιόλογον ναυτικόν.

Ἀπὸ τὴν Ἰτέαν ὁδὸς ἁμαξιτὴ φέρει εἰς τὴν δυτικὴν πλαγιὰν τοῦ Παρνασσοῦ.  Ἐκεῖ  εἰς  μίαν  προεξοχήν,  ἐπάνω  ἀπὸ  μίαν  βραχώδη χαράδραν,  εἶναι  οἱ  Δελφοὶ  μὲ  τὰ  ἐρείπια  τοῦ  ἀρχαίου  Μαντείου.

Ὅπως εἰς τὴν Ὁλυμπίαν, ἔτσι καὶ εἰς τοὺς Δελφοὺς συνηθροίζοντο οἱ ἀρχαῖοι πρόγονοί μας, διὰ νὰ λατρεύσουν τὸν θεὸν Ἀπόλλωνα καὶ νὰ ἀγωνισθοῦν εἰς τὸ στάδιον (Δελφικοὶ ἀγῶνες). Ἀνατολικώτερον εἰς ὕψος 940 μ. εἶναι ἡ Ἀράχοβα (4000 κάτ.) ἐν μέσῳ ἀμπελώνων. Ἐδῶ ὁ Καραϊσκάκης τὸ 1826 ἐνίκησε 2000 Ἀλβανοὺς καὶ ἔστησε πυραμίδα μὲ τὰς κεφαλάς των.

Ἀπὸ ἐδῶ πολλοὶ περιηγηταὶ ἀναβαίνουν εἰς τὴν ὑψηλοτέραν κορυφὴν τοῦ Παρνασσοῦ (ὕψος 2460  μ.),  διὰ  νὰ  θαυμάσουν ἀπὸ ἐκεῖ τὸν ἀνοικτὸν ὁρίζοντα καὶ  τὴν  ἀνατολῆν  τοῦ  ἠλίου.

Ὑψηλός,    ἀπομονωμένος    καὶ ἀπότομος  μὲ  τὴν  χιονισμένην κορυφήν   του   ὁ   Παρνασσὸς ὑψώνεται  μὲ  μεγαλοπρέπειαν.

Αἱ  πλαγιαί  του  εἶναι  δασώδεις.    Εἰς    τὴν    ὑψηλοτέραν ζώνην    κυριαρχεῖ    ἡ    ἐλάτη, ἀλλ’   ὑψηλότερα   ἀπὸ   1800 μέτρα   δένδρα   δὲν   ὑπάρχουν.

Εἰς  τὰς  πλαγιὰς  τοῦ  βουνοῦ καὶ  εἰς  τὰ  χλοερά  του  λιβάδια βόσκουν  πολλὰ  ποίμνια  καὶ εἶναι  ἐκλεκτὸς  ὁ  τυρὸς  τοῦ Παρνασσοῦ.

Τὰ    ἄλλα    βουνὰ    τῆς ἀνατολικῆς   Στερεᾶς   εἶναι χαμηλότερα.   Δένδρον   τῶν δασῶν   εἰς   αὐτὰ   εἶναι   ἡ πεύκη.  Ἀπὸ  αὐτὴν  συλλέγεται χυμός, ἡ ρητίνη. Ἀλλ’ οἱ συλλογεῖς ἀπὸ πλεονεξίαν πληγώνουν τὰ δένδρα βαθύτερον ἀπὸ ὅ,τι πρέπει καὶ τὰ καταστρέφουν.

5.     

 Ἡ     κοιλὰς     τοῦ Σπερχειοῦ  (Φθιῶτις) 

 Ὁσιδηρόδρομος,  ἀφοῦ  ἀφήσῃ τὴν  κοιλάδα  τοῦ Κηφισοῦ, περνᾷ  τὴν  σήραγγα  τοῦ Μπράλλου   καὶ   ἀρχίζει νὰ      κατέρχεται      τὰς ἀποκρήμνους      πλαγιὰς τῆς  Οἴτης.  Ἔτσι  φθάνει εἰς    τὴν    κοιλάδα    τοῦ Σπερχειοῦ.

Ὁ  Σπερχειὸς  πηγάζει ἀπὸ  τὰ  ὑψηλὰ  ὄρη  τῆς κεντρικῆς   Στερεᾶς   καὶ ἔχει    πολλὰ    νερά. 

Μὲ τὰς     προσχώσεις     του ἐπεκτείνει  συνεχῶς  τὴν παραλίαν. Ἔτσι τὸ στενὸν τῶν Θερμοπυλῶν, ἐνῷ εἰς τὴν ἐποχὴν τοῦ Λεωνίδου εἶχε  πλάτος  50  βημάτων, σήμερον ἁπλώνεται εἰς 3500 μ. Σχηματίζει ὅμως καὶ πολλὰ ἕλη, ἐξ αἰτίας τῶν ὁποίων τὸ κλῖμα εἰς τὴν πεδιάδα εἶναι ἀνθυγιεινόν.

Κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἰς τὰς Θερμοπύλας ἔγιναν ἀνασκαφαὶ εἰς τὸν  λόφον,  ὅπου  ἔπεσεν  ὁ  Λεωνίδας  μὲ  τοὺς  τριακοσίους  του,  καὶ εὑρέθησαν βέλη, καθὼς καὶ τὰ ὀστᾶ τῶν ἡρώων.

Τὸ   ἔδαφος   τῆς   πεδιάδος   εἶναι   εὐφορώτατον.   Οἱ   κάτοικοι καλλιεργοῦν τὸν ἀραβόσιτον, τὸν καπνόν, τὸν βάμβακα, τὰ πεπόνια καὶ τὰ ὀπωροφόρα.

Πόλις,  ὅπου  συγκεντρώνονται  τὰ  προϊόντα  τῆς  περιοχῆς  εἶναι ἡ  Λαμία  (15000).  Ἔχει  ἐργοστάσια  ὑφαντικῆς  καὶ  κατεργασίας  καπνοῦ.  Εἰς  αὐτὴν  ὑπάρχει  ὁ  τάφος  τοῦ  Ἀθανασίου  Διάκου,  ὁ ὁποῖος  ἔπεσεν  ἡρωϊκῶς  τὸ  1821  εἰς  τὴν  γέφυραν  τῆς  Ἀλαμάνας (Σπερχειοῦ).

Ἐπίνειον   τῆς   Λαμίας   εἰς   τὸν   Μαλιακὸν   κόλπον   εἶναι   ἡ Στυλίς.  Μία  διακλάδωσις  τοῦ  Λαρισαϊκοῦ  φθάνει  ἕως  αὐτὴν· (Λιανοκλάδι-Λαμία-Στυλίς).

Ἀραβόσιτος  καὶ  καπνὸς  εἶναι  τὰ  προϊόντα  καὶ  τοῦ  ὑψηλοῦ ὀροπεδίου  τῆς  Ὄθρυος.  Τὸ  χαμηλότερον  μέρος  του  σχηματίζει  τὴν λίμνην  Ξυνιάδα.  Τώρα  γίνονται  ἐκεῖ  μεγάλαι  ἐργασίαι,  διὰ  νὰ ἀποξηράνουν  τὸ  μέρος  καὶ νὰ τὸ κάμουν κατάλληλον διὰ τὴν γεωργίαν. Κέντρον τῆς    περιφερείας    αὐτῆς εἶναι ὁ Δομοκός.