ΓΕΩΤΕΚΤΟΝΙΚΗ Ἢ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ ΣΤΕΡΕΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΗΣ ΓΗΣ

Γεωτεκτονική.  

 Μέχρι    τοῦδε    ἐδιδάχθημεν    τὰ    περί πετρωμάτων,  τῶν  ὑλικῶν  δηλ.  ἐκ  τῶν  ὁποίων  συνίστανται  τὰ ἀνώτερα  τμήματα  τοῦ  στερεοῦ  φλοιοῦ  τῆς  Γῆς.  Ἐν  συνεχείᾳ  θὰ ἀσχοληθῶμεν  μὲ  τὴν  μελέτην  τοῦ  σχήματος  καὶ  τοῦ  τρόπου, κατὰ  τὸν  ὁποῖον  τὰ  διάφορα  πετρώματα  συναρμολογοῦνται  καὶ συνδέονται  πρὸς  ἄλληλα  εἰς  ἕν  σύνολον  πρὸς  κατασκευὴν  τῶν διαφόρων μερῶν τοῦ στερεοῦ φλοιοῦ τῆς Γῆς.

Τὰ θέματα αὐτὰ τὰ ἐξετάζει ὁ κλάδος ἐκεῖνος τῆς Χθονογραφίας, ὁ  ὁποῖος  καλεῖται  Γεωτεκτονικὴ  ἢ  Ἀρχιτεκτονικὴ  τοῦ  στερεοῦ φλοιοῦ τῆς Γῆς.

Ἐδόθη δὲ ἡ ὀνομασία αὕτη εἰς τὸ τμῆμα τοῦτο τῆς Χθονογραφίας, διότι ὅπως ὁ ἀρχιτέκτων διατάσσει, συναρμολογεῖ καὶ συνδέει τὰ διάφορα ὑλικὰ καὶ κατασκευάζει μὲ αὐτὰ μίαν οἰκίαν, ἢ ἓν ἄλλο ἔργον, οὕτω πως καὶ ἡ Γεωτεκτονικὴ μελετᾷ τὴν ἀρχιτεκτονικὴν διάταξιν τῶν πετρωμάτων, πῶς δηλ. τὰ διάφορα πετρώματα εἶναι διατεταγμένα,  συνδεδεμένα  καὶ  συναρμολογημένα  πρὸς  ἄλληλα διὰ νὰ κατασκευάσουν τὰ διάφορα μέρη τοῦ γηΐνου φλοιοῦ.

41.   Στρῶμα,   στρωσιγενεῖς   ἐπιφάνειαι,   στρωσιγενῆ   καὶ ἄστρωτα   πετρώματα,   ὁμὰς   πετρωμάτων.   Ἐπικείμενον   καὶ ὑποκείμενον στρῶμα. Τὰ ὑδατογενῆ πετρώματα ἐσχηματίσθησαν διὰ καθιζήσεως ὑλικῶν εἰς τοὺς πυθμένας λιμνῶν ἢ θαλασσῶν, τὰ ὁποῖα ἦσαν διαλελυμένα ἢ αἰωροῦντο ἐντὸς τῶν ὑδάτων των καὶ διὰ  συνδέσεως  κατόπιν  τῶν  ὑλικῶν  τούτων  εἰς  συμπαγῆ  μᾶζαν.

Ὁ  τρόπος  αὐτὸς  τοῦ  σχηματισμοῦ  τῶν  ὑδατογευῶν  πετρωμάτων μᾶς  ὁδηγεῖ  εἰς  τὸ  συμπέρασμα,  ὅτι  τὰ  πετρώματα  αὐτὰ  κατὰ τὸν  σχηματισμόν  των  λαμβάνουν  ὁριζοντίαν  διάταξιν.  Ἐπίσης  ἡ σχετικὴ θέσις, τὴν ὁποίαν κατέλαβον ταῦτα λόγῳ τοῦ βάρους των, καθορίζει καὶ τὴν χρονολογικὴν σειρὰν σχηματισμοῦ των, ἤτοι τὰ μέν βαθύτερα εἶναι ἀρχαιότερα, τὰ δὲ ἀνώτερα νεώτερα.

Ἡ  ἀπόθεσις  τῶν  ὑλικῶν,  ἐκ  τῶν  ὁποίων  συντίθενται  τὰ ὑδατογενῆ πετρώματα, δὲν γίνεται συνεχῶς. Πολλάκις διακόπτε-ται  ἡ  ἀπόθεσις  ἐπὶ  χρονικόν  τι  διάστημα  καὶ  ἐπαναλαμβάνεται ἐκ νέου. Ἐπίσης συμβαίνει πολλάκις νὰ διακοπῇ ἡ ἀπόθεσις ἑνὸς ὑλικοῦ  καὶ  ν’  ἀρχίσῃ  ἡ  ἀπόθεσις  ἄλλου  διαφορετικοῦ  ὑλικοῦ κ.ο.κ.  Ἕνεκα  τούτου  τὰ  ὑδατογενῆ  πετρώματα  παρουσιάζονται διατεταγμένα κατὰ στρώματα.

Στρῶμα  δέ,  ὅταν  λέγωμεν,  ἐννοοῦμεν  μέρος  τοῦ  πετρώματος, τὸ  ὁποῖον  περιορίζεται  ἀπὸ  δύο  παραλλήλους  ἐπιφανείας  (εἰκ. 35).  Αἱ  ἐπιφάνειαι  αὗται  καλοῦνται  στρωσιγενεῖς  ἐπιφάνειαι.

Ἑκάστη στρωσιγενὴς ἐπιφάνεια δημιουργεῖταὶ, ὅταν διακόπτεται ἡ ἀπόθεσις ὑλικοῦ, ἢ ὅταν ἀλλάσσῃ τὸ ἀποτιθέμενον ὑλικόν. Συνηθέστατα ἀπαντῶνται στρώματα ἀσβεστολίθου ἢ ψαμμίτου, τὰ ὁποῖα χωρίζονται ἀπὸ λεπτὰ στρώματα πηλοῦ ἢ ἀργίλου.

Τὰ πετρώματα, τὰ ὁποῖα εἶναι διατεταγμένα κατὰ στρώματα, λέγομεν  ὅτι  παρουσιάζουν  στρῶσιν.  Στρῶσιν  παρουσιάζουν  τὰ ἱζηματογενῆ  πετρώματα.  Ἕνεκα  τούτου  τὰ  πετρώματα  ταῦτα καλοῦνται στρωσιγενῆ πετρώματα. Ἐπίσης καὶ τὰ μεταμορφωσιγενῆ πετρώματα εἶναι διατεταγμένα κατὰ στρώματα. Τὰ μαγματογενῆ πετρώματα  δὲν  διατάσσονται  κατὰ  στρώματα,  δὲν  παρουσιάζουν δηλ. στρῶσιν. Ἕνεκα τούτου καλοῦνται ἄστρωτα πετρώματα.

Ὁμάδα ἢ σειρὰν στρωμάτων, ὅταν λέγωμεν, ἐννοοῦμεν ἀριθμόν τινα  διαφόρων  στρωμάτων,  τὰ  ὁποῖα  εἶναι  συνδεδεμένα  πρὸς ἄλληλα παραλλήλως καὶ ὁμοιομόρφως. Εἰς μίαν τοιαύτην σειρὰν διακρίνομεν ἐπικείμενον καὶ ὑποκείμενον στρῶμα. Τὸ ἐπικείμενον ἐπικάθηται  ἐπὶ  τοῦ  ὑποκειμένου.  Τὸ  ἐπικείμενον  στρῶμα  εἶναι νεώτερον  τοῦ  ὑποκειμένου,  διότι  ἀπετέθη  κατόπιν  ἐκείνου,  ἐφ’ ὅσον ὅμως ἡ σειρὰ τῶν στρωμάτων δὲν ἔχει πάθει διατάραξιν.