ΑΣΒΕΣΤΟΛΙΘΟΙ

Σχηματισμὸς ἀσβεστολίθων καὶ παραλλαγαὶ αὐτῶν.

Ὅλοι ἔχομεν παρατηρήσει, ὅτι τὸ ὕδωρ, ὅταν βράσῃ ἐντὸς δοχείου καὶ  ἐξατμισθῇ  μέρος  του,  ἀφήνει  ἐπὶ  τοῦ  πυθμένος  ἢ  καὶ  τῶν τοιχωμάτων τοῦ δοχείου ὑπόλειμμα (κατακάθισμα) στερεόν. Τῆς αὐτῆς συστάσεως στερεὸν ὑπόλειμμα ἀποτίθεται μὲ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου καὶ εἰς τοὺς σωλῆνας τῶν ὑδραγωγείων καὶ προκαλεῖ τὴν ἔμφραξιν αὐτῶν (πουρί).

Τὸ  ὑπόλειμμα  τοῦτο  χημικῶς  εἶναι  ἕνωσις  ἀσβέστου  καὶ διοξειδίου  τοῦ  ἄνθρακος,  δηλ.  ἀνθρακικὸν  ἀσβέστιον  (CaCo)  ἢ ἀσβεστίτης. Κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον ἀποτίθεται καὶ εἰς τὴν φύσιν ἀνθρακικὸν  ἀσβέστιον,  τὸ  ὁποῖον  κατακάθηται  ἀπὸ  τὰ  ὕδατα πηγῶν, λιμνῶν, θαλασσῶν, ἐντὸς τῶν ὁποίων εἶναι διαλελυμένον.

Τὸ  οὕτω  σχηματιζόμενον  πέτρωμα  καλεῖται  ἀσβεστόλιθος.  Οἱ ἀσβεστόλιθοι,  ἐπειδὴ  σχηματίζονται  ἀπὸ  οὐσίαν,  ἡ  ὁποία  εἶναι διαλελυμένη  ἐντὸς  τῶν  ὑδάτων  καὶ  καθιζάνει  ἐξ  αὐτῶν,  εἶναι ἱζήματα χημικὰ καὶ ὑπάγονται εἰς τὰ ἱζηματογενῆ πετρώματα.

Οὗτοι  δὲν  χαράσσονται  διὰ  τοῦ  ὄνυχος,  χαράσσονται  ὅμως εὐκόλως διὰ μαχαιριδίου. Ἂν ἐπὶ ἀσβεστολίθου ἐπιστάξωμεν σταγόνας ὁξέος τινὸς (ὑδροχλωρικοῦ ἢ θειϊκοῦ ὁξέος κ.ἄ.), προκαλεῖται ἀναβρασμός, ὁ ὁποῖος ὁφείλεται εἰς τὴν ἔκλυσιν τοῦ ἐμπεριεχομένου εἰς αὐτὸν διοξειδίου τοῦ ἄνθρακος ὑπὸ μορφὴν φυσαλλίδων. Ὅταν οἱ ἀσβεστόλιθοι θερμανθοῦν, φεύγει τὸ διοξείδιον τοῦ ἄνθρακος καὶ ἀπομένει ἡ ἄσβεστος.

Ἀσβεστόλιθοι  ἐσχηματίσθησαν  εἰς  τὴν  φύσιν  καὶ  κατ’  ἄλλον τρόπον. Εἶναι γνωστὸν ὅτι πολλὰ ζῶα (ἐλασματοβράγχια, γαστε-ρόποδα,  κοράλλια,  πρωτόζωα  καὶ  φύκη  τινὰ)  ἔχουν  ἀνάγκην  νὰ κατασκευάσουν ἓν προστατευτικὸν στερεὸν περίβλημα ἢ σκελετὸν διὰ  νὰ  στηρίξουν  καὶ  προστατεύσουν  τὸ  μαλακὸν  σῶμά  των.

Τοιαῦτα ζῶα, τὰ ὁποῖα ἔζων ἐντὸς τῶν προϊστορικῶν θαλασσῶν, παρελάμβανον  τὸ  ἐντὸς  τοῦ  ὕδατος  ἀνθρακικὸν  ἀσβέστιον  καὶ κατασκεύαζον μὲ αὐτὸ τὸ προστατευτικόν των κέλυφος. Ὅταν τὰ ζῶα ταῦτα ἀπέθανον, τὰ ἀσβεστολιθικά των κελύφη κατεκάθησαν καὶ συνέσωσαν εἰς τοὺς πυθμένας τῶν θαλασσῶν, ὅπου συνεκολλήθησαν δι’ ἀνθρακικοῦ ἀσβεστίου, τὸ ὁποῖον κατεκάθησε καὶ αὐτὸ ἐκ τοῦ θαλασσίου ὕδατος. Μετὰ πάροδον μακρῶν χρονικῶν διαστημάτων ἐσχηματίσθησαν τὰ σημερινὰ συμπαγῆ ἀσβεστολιθικὰ πετρώματα.

Οἱ   τοιοῦτοι   ἀσβεστόλιθοι   καλοῦνται   ἀναλόγως   ζωογενεῖς   ἢ φυτογενεῖς. Ἐπειδὴ δὲ καθιζάνουν ἐκ τῶν ὑδάτων, κατατάσσονται καὶ  αὐτοὶ  εἰς  τὰ  ἱζηματογενῆ  πετρώματα.  Πολλάκις  οἱ  τοιοῦτοι ἀσβεστόλιθοι ἐγκλείουν εὐδιάκριτα ἀπολιθωμένα κελύφη διαφόρων ζώων  καὶ  διακρίνονται  εἰς  κοραλλιογενεῖς  ἀσβεστολίθους,  νουμμουλιτοφόρους  κ.ἄ.  Οἱ  ἀσβεστόλιθοι  ἀποσαθρούμενοι  δίδουν  τὴν ἐρυθρὰν γῆν ἢ κοκκινόχωμα (terra rossa).Ἀσβεστολίθων ὑπάρχουν πολλαὶ παραλλαγαί. Τοιαῦται εἶναι·

α΄)  Τὸ  μάρμαρον.  Τοῦτο  εἶναι  συσσωμάτωμα  κρυσταλλικῶν κόκκων ἀσβεστίτου, τῶν ὁποίων αἱ μικραὶ ἐπιφάνειαι ἀνακλοῦν τὸ φῶς καὶ προκαλοῦν τὴν μαρμαρυγὴν των. Ὑπάρχουν πολλῶν εἰδῶν καὶ ἀποχρώσεων μάρμαρα. Χρησιμοποιοῦνται εἰς τὴν κατασκευὴν ἀγαλμάτων καὶ μνημείων, διακόσμησιν οἰκιῶν, ἐπενδύσεις τοίχων κ.ἄ.

Ἡ  Ἑλλὰς  ἔχει  ἀφθονίαυν  καὶ  ποικιλίαν  μαρμάρων.  Τὸ  τῆς Πεντέλης λευκὸν καὶ ὁνομαστὸν ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα, Πάρου, Τήνου πράσινον,  Ταϋγέτου  ἐρυθρόν,  Ἄνδρου  μετὰ  κιτρίνων  κηλίδων, Ἰωαννίνων ρόδινον, Ρόδου κιτρινωπόν, Φαρσάλων μὲ μαύρας ταινίας εἰς διαφόρους χρωματισμούς, Σκύρου, Μυτιλήνης, Καρύστου κ.ἄ. (Πίναξ). Κατὰ τὴν ἑξαετίαν 1957 - 1962 παρήχθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα 118.000 κ.μ. μαρμάρου.

β΄) Κοινὸς ἀσβεστόλιθος (κ. ἀσβεστόπετρα). Οὗτος παρουσιάζεται μὲ διάφορα χρώματα. Τὰ περισσότερα τῶν ὀρέων τῆς Ἑλλάδος, ὡς τὸ Μαίναλον, τὰ Ἀροάνια, ὁ Ἐρύμανθος, ὁ Παρνασσός, ἡ Γκιώνα, ὁ  Ὄλυμπος,  τὸ  Βέρμιον  κ.ἄ.  ἀποτελοῦνται  κατὰ  τὸ  πλεῖστον  ἀπὸ ἀσβεστόλιθον (εἰκ. 16). Χρησιμοποιεῖται ὡς λίθος οἰκοδομῶν καὶ πρὸς παρασκευὴν τῆς ἀσβέστου.

γ΄)  Ὠολιθικὸς  ἀσβεστόλιθος.  Οὗτος  ἀποτελεῖται  ἀπὸ  κόκκους ὁμοίους πρὸς τὸ κεχρὶ ἢ τὰ πίσα ἢ τὰ ὠὰ τῶν ἰχθίων (ἐξ οὗ καὶ τὸ ὄνομα), συγκεκολλημένους δι’ ἀσβεστολιθὶκῆς ὕλης (εἰκ. 17).

δ΄)  Πορώδης  ἀσβεστόλιθος  (πῶροι,  πωρόλιθοι,  πουριά).  Ἔχει χρῶμα  ὑποκίτρινον  ἢ  ὑπότεφρον.  Σύνηθες  οἰκοδομικὸν  ὑλικὸν (ἀγκωνάρια).  Αἱ  βάσεις  τοῦ  Παρθενῶνος,  Θησείου,  Μακρῶν τειχῶν  Ἀθηνῶν,  Ἐρεχθείου,  ναῶν  Δελφῶν,  Ὀλυμπίας  κ.ἄ.  εἶναι κατασκευασμέναι ἀπὸ πωρολίθους.

Ὑπάρχουν καὶ οἱ πωρόλιθοι τοῦ Πειραιῶς, εἰς τὸν σχηματισμὸν τῶν ὁποίων συμμετέχουν καὶ ὄστρακα θαλασσίων ὀστρέων καὶ διὰ τοῦτο  καλοῦνται  κογχυλιοπαγεῖς  ἀσβεστόλιθοι  ἢ  κογχῖται.  Ἀπὸ κογχυλιοπαγεῖς ἀσβεστολίθους εἶναι κατασκευασμένη ἡ βάσις τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν κ.ἅ. Πωρόλιθοι ἀπαντῶνται εἰς Καπανδρίτι, Βάρην,   Σούνιον,   Κοκκιναρᾶν,   Πεντελικόν,   Καστρί,   Ἑκάλην, Μέγαρα, Ἰσθμὸν Κορίνθου κ.ἀ.

Παραλλαγαὶ πορώδους ἀσβεστολίθου εἶναι ὁ τραβερτίνης καὶ οἱ ἀσβεστολιθικοὶ τόφφοι, ἀποθέματα συνήθων ἢ καὶ θερμῶν πηγῶν, πλουσίων εἰς ἀνθρακικὸν ἀσβέστιον (Αἰδηψὸς, εἰκ. 18).

ε΄)   Λιθογραφικὸς   ἀσβεστόλιθος.   Ἔχει   χρῶμα   λευκὸν   ἢ ὑποκίτρινον. Ἀποτελεῖται ἀπὸ λεπτοτάτους κόκκους. Εἶναι εὔξεστος, ἐπιδεκτικὸς λειάνσεως καὶ σχίζεται κατὰ πλάκας. Ἀπορροφᾷ τὰς λιπαρὰς  οὐσίας  χωρὶς  νὰ  τὰς  διαχέῃ  διὰ  τοῦτο  χρησιμοποιεῖται εἰς  τὴν  λιθογραφίαν.  Εὑρίσκεται  εἰς  τὴν  Αἰτωλοακαρνανίαν, Μονεμβασίαν, Νάξον, Λευκάδα κ.ἀ.

στ΄)  Κρητίς.  Εἶναι  μαλακὴ  καὶ  εὔθραυστος  μᾶζα,  χρώματος  χιονολεύκου.  Ἐὰν  ἐξετάσωμεν  διὰ  μικροσκοπίου  ταύτην, παρατηροῦμεν   ὅτι   τὰ   ἐλάχιστα   κοκκία   εἶναι   ἀσβεστολιθικὰ κελύφη     μικρῶν  θαλασσίων  ζώων ὥς  τὰ  πρωτόζωα (εἰκ. 19).