Διατλαντικές Σχέσεις: Μια Σύνθετη και Κρίσιμη Δυναμική το 2025

Δηµοσθένης
Ὀλυνθιακοί
Μετάφραση-Σχόλια Νικ. Σ. Γκινόπουλος
 
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Οι Ολυνθιακοί είνε τρεις λόγοι του
∆ηµοσθένους— τρεις εκ των αρίστων
του    δαιµονίου    ρήτορος    και    των
κλασσικών       εν       γένει       λόγων·
ωνοµάσθησαν  δε  τοιουτοτρόπως  εκ
της   εν   Θράκη   πόλεως   Ολύνθου,
εναντίον της οποίας εξεστράτευσεν ο
Φίλιππος. Οι Ολύνθιοι τότε στείλαντες
πρέσβεις  εις  τας  Αθήνας  εζήτησαν
βοήθειαν. Ο ∆ηµοσθένης συνηγόρησε
θερµώς υπέρ της αποστολής βοηθείας
και  εκφωνεί  επί  τη  ευκαιρία  ταύτη
τους τρεις αυτούς λόγους,
Εν  τω  Α'  Ολυνθιακώ  λέγει  ότι  ο
µεταξύ     Ολυνθίων     και     Φιλίππου
πόλεµος  είνε  µία  αρίστη  δι'  αυτούς
ευκαιρία, της οποίας συµβουλεύει να
επωφεληθώσι    στέλλοντας    αµέσως
βοήθειαν προς τους Ολυνθίους· τα δε
αναγκαιούντα   διά   την   εκστρατείαν
χρήµατα   υποδεικνύει   ότι   ευκόλως
ηδύναντο  να  ευρεθούν,  αν  εγίνετο
σκοπιµωτέρα
χρήσις
των
στρατιωτικών   χρηµάτων,   τα   οποία


εµοιράζοντο ως θεωρικά. Οι Αθηναίοι
επείσθησαν    και    απεφάσισαν    να
βοηθήσουν,    αλλ'    εβράδυνεν    να
εκτελέσουν  τα  αποφασισθέντα,  αφ'
ενός µεν ένεκα της συνηθισµένης των
αδρανείας,  αφ'  ετέρου  δ'  ένεκα  του
δισταγµού,  τον  οποίον  ενέβαλλον  οι
αντίπαλοι         του         ∆ηµοσθένους
εκφοβίζοντες     αυτούς     περί     του
δυνατού    της    επιτυχίας.    Τότε    ο
∆ηµοσθένης      εκφωνεί      τον      Β'
Ολυνθιακόν,      εις       τον       οποίον
αποδεικνύει    ότι    δεν    είνε,    όσον
νοµίζεται, ο Φίλιππος φοβερός και ότι
η     δύναµις     του     είνε     µάλλον
φαινοµενική  παρά  πραγµατική.  Αλλά
πάλιν  η  έλλειψις  χρηµάτων  καθίστα
τας      βοηθείας      των      Αθηναίων
ανεπαρκείς·    εκτός    δε    τούτου    οι
Αθηναίοι     µετά     την     αποστολήν
βοηθειών  ανεπαύθησαν  θεωρούντες
βεβαίαν    την    νίκην.    Τούτο    όµως
εξαναγκάζει    τον    ∆ηµοσθένην    να
εκφωνήσει  τον  Γ'  Ολυνθιακόν,  διά
του οποίου προτείνει γενναιότερα και
ριζικώτερα  µέτρα  και  προσπαθεί,  µε
πολλήν   λεπτότητα   και   ένα   ευφυά
συνδυασµόν,   να   προδιαθέση   τους
Αθηναίους  να  µεταβάλωσι  πάλιν  τα
θεωρικά εις στρατιωτικά.
Και
εστάλησαν  µεν
επανειληµµέναι   βοήθειαι   εις   τους
Ολυνθίους,  αλλ'  ούδέν  κατώρθωσαν·
διότι τω 348 π. Χ. η πόλις εκυριεύθη


υπό   του   πολυµηχάνου   Μακεδόνος.
Αλλ'   ενώ   ο   ∆ηµοσθένης   µε   τας
ενεργείας  του  τας  πατριωτικάς  δεν
κατώρθωσε  να  σώση  την  Όλυνθον
από τους όνυχας του Φιλίππου, έκαµε
κάτι   τι   σπουδαιότερον   δι'   αυτήν—
κατώρθωσε    να    της    φορέση    της
Αθανασίας  το  στέµµα  και  της  Τέχνης
την  αλουργίδα  µε  τους  τρεις  αυτούς
αθανάτους του λόγους!....
ΝΙΚ. Σ. ΓΚΙΝΟΠΟΥΛΟΣ
Εκδόσεις "ΦΕΞΗ", Αθήνα 1911(;)
 


Ὀλυνθιακὸς Αʹ
Νοµίζω, ώ Αθηναίοι, ότι σεις θα
επροτιµούσατε να εγίνετο φανερόν
εκείνο, το οποίον θα ήτο ωφέλιµον
εις την πόλιν µας, περί του
ζητήµατος αυτού, περί του οποίου
την στιγµήν αυτήν σκέπτεσθε (1) —
και θα επροτιµούσατε — είµαι
βέβαιος περισσότερον από πολλά
χρήµατα. Αφού λοιπόν το πράγµα
είνε έτσι, πρέπει να θέλετε µε
προθυµίαν να ακούσετε πάντα,
όστις θα παρουσιάζετο, διά να σας
το φανέρωση· και όχι µόνον τούτο,
αφού το ακούσετε, να το
παραδεχθήτε, — εκείνο δηλαδή το
οποίον έρχεται κανείς επίτηδες να
[1] ἀντὶ πολλῶν ἄν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι,
χρηµάτων ὑµᾶς ἑλέσθαι νοµίζω, εἰ
φανερὸν γένοιτο τὸ µέλλον συνοίσειν τῇ
πόλει περὶ ὧν νυνὶ σκοπεῖτε. ὅτε τοίνυν
τοῦθ᾽ οὕτως ἔχει, προσήκει προθύµως
ἐθέλειν ἀκούειν τῶν βουλοµένων
συµβουλεύειν· οὐ γὰρ µόνον εἴ τι
χρήσιµον ἐσκεµµένος ἥκει τις, τοῦτ᾽ ἂν
ἀκούσαντες λάβοιτε, ἀλλὰ καὶ τῆς
ὑµετέρας τύχης ὑπολαµβάνω πολλὰ τῶν
δεόντων ἐκ τοῦ παραχρῆµ᾽ ἐνίοις ἂν
ἐπελθεῖν εἰπεῖν, ὥστ᾽ ἐξ ἁπάντων
ῥᾳδίαν τὴν τοῦ συµφέροντος ὑµῖν


σας ειπή ότι είνε χρήσιµον, αφού
προηγουµένως το εσκέφθη — αλλά
φρονώ—επειδή είσθε τυχεροί
άνθρωποι, — ότι πολλαί γνώµαι
συµφέρουσαι ηµπορούν να έλθουν
έξαφνα εις µερικούς
απροµελετήτως διά να τας είπουν,
ώστε από όλας τας γνώµας να
εκλέξετε ευκόλως εκείνην, η οποία
θα είνε η περισσότερον
συµφέρουσα εις την πόλιν µας. 
αἵρεσιν γενέσθαι. 
Η παρούσα λοιπόν περίστασις και
ευκαιρία, ώ άνδρες Αθηναίοι, µόνον
που δεν το λέγει—και το λέγει
βγάζουσα φωνήν— ότι όχι µε
µισθωτούς ανθρώπους, αλλά σεις οι
ίδιοι πρέπει να πάρετε εις τα χέρια
σας τας υποθέσεις των Ολυνθίων, —
εάν βέβαια ενδιαφέρεσθε διά την
ιδικήν σας σωτηρίαν—την σωτηρίαν
της πόλεως· ηµείς όµως δεν
γνωρίζω ποίαν σκέψιν και διάθεσιν
έχοµεν διά τας υποθέσεις αυτάς—
διατί είµεθα τόσον άτολµοι! — Η
ιδική µου όµως γνώµη καθαρά είνε
η έξής· να αποφασίσετε τώρα πλέον
να βοηθήσετε τους Ολυνθίους και
να προετοιµασθήτε όσον ηµπορείτε
γρηγορώτερα και να τρέξετε εις
βοήθειαν οι ίδιοι σεις και όχι µε
µισθοφόρους, διά να µη πάθετε τα
ίδια, τα οποία επάθατε πρωτύτερα·
και να στείλετε ακόµη
απεσταλµένους, οι οποίοι να
αναγγείλουν τας αποφάσεις σας
αυτάς και να παρακολουθούν από
πλησίον, να παρακολουθούν µε
[2] ὁ µὲν οὖν παρὼν καιρός, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, µόνον οὐχὶ λέγει φωνὴν
ἀφιεὶς ὅτι τῶν πραγµάτων ὑµῖν ἐκείνων
αὐτοῖς ἀντιληπτέον ἐστίν, εἴπερ ὑπὲρ
σωτηρίας αὐτῶν φροντίζετε· ἡµεῖς δ᾽ οὐκ
οἶδ᾽ ὅντινά µοι δοκοῦµεν ἔχειν τρόπον
πρὸς αὐτά. ἔστι δὴ τά γ᾽ ἐµοὶ δοκοῦντα,
ψηφίσασθαι µὲν ἤδη τὴν βοήθειαν, καὶ
παρασκευάσασθαι τὴν ταχίστην ὅπως
ἐνθένδε βοηθήσετε (καὶ µὴ πάθητε
ταὐτὸν ὅπερ καὶ πρότερον), πρεσβείαν δὲ
πέµπειν, ἥτις ταῦτ᾽ ἐρεῖ καὶ παρέσται
τοῖς πράγµασιν·


προσοχήν την εξέλιξιν των
πραγµάτων των Ολυνθίων.
∆ιότι υπάρχει προ πάντων αυτός ο
φόβος µήπως —επειδή ο Φίλιππος
είνε άνθρωπος, ο οποίος ηµπορεί να
κάµνη τα πάντα— άνθρωπος
πονηρός και είνε φοβερός να
µεταχειρίζεται τας περιστάσεις,
άλλοτε µεν υποχωρών — όταν η
περίστασις το καλή— , άλλοτε δε
απειλών —και ευλόγως θα εφαίνετο
ότι είνε άξιος να πραγµατοποιήση
τας απειλάς του—, άλλοτε δε
συκοφαντών ηµάς προς τους
Ολυνθίους ότι δεν ετρέξαµεν προς
βοήθειαν των, µήπως µετατρέψη τα
πράγµατα και συµπαρασύρη µε το
µέρος του κανένα σπουδαίον
ωφέληµα εκ της όλης υποθέσεως
των Ολυνθίων (3).
[3] ὡς ἔστι µάλιστα τοῦτο δέος, µὴ
πανοῦργος ὢν καὶ δεινὸς ἅνθρωπος
πράγµασι χρῆσθαι, τὰ µὲν εἴκων, ἡνίκ᾽
ἂν τύχῃ, τὰ δ᾽ ἀπειλῶν (ἀξιόπιστος δ᾽ ἂν
εἰκότως φαίνοιτο ), τὰ δ᾽ ἡµᾶς
διαβάλλων καὶ τὴν ἀπουσίαν τὴν
ἡµετέραν, τρέψηται καὶ παρασπάσηταί
τι τῶν ὅλων πραγµάτων.
Αλλά όχι, µη φοβήσθε, ω Αθηναίοι!
∆ιότι εκείνα τα οποία είνε και το
δυσκολώτατον να καταπολέµηση
κανείς εκ των προσόντων του
Φιλίππου —την δραστηριότητα του
και την πανουργίαν του— ακριβώς
αυτά είνε και πάρα πολύ ωφέλιµα
και συµφέροντα διά σας. Και ιδού
πώς. ∆ιότι είνε τη αληθεία µέγα
πλεονέκτηµα, βοηθεί πολύ την
ταχυτέραν και επικαιροτέραν
ενέργειαν και εκτέλεσιν των
πολεµικών επιχειρήσεων το να είνε
εκείνος, ένας µόνος, κύριος και
εκείνων, τα οποία λέγονται και όσα
δεν λέγονται, και να είνε
συγχρόνως και στρατηγός και
[4] οὐ µὴν ἀλλ᾽ ἐπιεικῶς, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, τοῦθ᾽ ὃ δυσµαχώτατόν ἐστι
τῶν Φιλίππου πραγµάτων, καὶ βέλτιστον
ὑµῖν· τὸ γὰρ εἶναι πάντων ἐκεῖνον ἕν᾽
ὄντα κύριον καὶ ῥητῶν καὶ ἀπορρήτων καὶ
ἅµα στρατηγὸν καὶ δεσπότην καὶ
ταµίαν, καὶ πανταχοῦ αὐτὸν παρεῖναι τῷ
στρατεύµατι, πρὸς µὲν τὸ τὰ τοῦ
πολέµου ταχὺ καὶ κατὰ καιρὸν
πράττεσθαι πολλῷ προέχει, πρὸς δὲ τὰς
καταλλαγάς, ἃς ἂν ἐκεῖνος ποιήσαιτ᾽
ἄσµενος πρὸς Ὀλυνθίους, ἐναντίως ἔχει.


απόλυτος κύριος και ταµίας και να
είνε πανταχού παρών εις το
στράτευµα· αλλά τούτο πάλιν είνε
εναντίον, κάµνει σχεδόν αδύνατον
πάσαν κερδοσκοπικήν συµφωνίαν
και ανταλλαγήν του Φιλίππου µε
τους Ολυνθίους — πράγµατα τα
οποία εκείνος µε πολλήν
ευχαρίστησιν και ευκολίαν θα
έκαµνεν, αν ηµπορούσε...
∆ιότι είνε πλέον ολοφάνερον εις
τους Ολυνθίους, ότι τώρα δεν
διατρέχουν τον κίνδυνον να χάσουν
την δόξαν των, ούτε ένα µέρος της
χώρας των είνε πολύ φοβερώτερος
ο κίνδυνος—πρόκειται να
αναστατωθή η πατρίς των και οι
κάτοικοι της να πωληθούν ως
δούλοι!.... Και µάλιστα, αφού
ηξεύρουν καλά τί έκαµε, ποίαν
διαγωγήν έδειξεν ο Φίλιππος εις
τους Αµφιπολίτας εκείνους, οι
όποιοι του παρέδωκαν την πόλιν
των, και εις όσους Πυδναίους
έτρεξαν να τον υποδεχθούν (4)· και
είνε, καθώς νοµίζω, ο τύραννος εις
τα δηµοκρατικά πολιτεύµατα
πράγµα το οποίον δεν πρέπει
καθόλου να εµπιστεύεται κανείς,
και µάλιστα αν έχωσι χώραν
γειτονικήν.
[5] δῆλον γάρ ἐστι τοῖς Ὀλυνθίοις ὅτι νῦν
οὐ περὶ δόξης οὐδ᾽ ὑπὲρ µέρους χώρας
πολεµοῦσιν, ἀλλ᾽ ἀναστάσεως καὶ
ἀνδραποδισµοῦ τῆς πατρίδος, καὶ ἴσασιν
ἅ τ᾽ Ἀµφιπολιτῶν ἐποίησε τοὺς
παραδόντας αὐτῷ τὴν πόλιν καὶ
Πυδναίων τοὺς ὑποδεξαµένους· καὶ ὅλως
ἄπιστον, οἶµαι, ταῖς πολιτείαις ἡ
τυραννίς, ἄλλως τε κἂν ὅµορον χώραν
ἔχωσι.
Ταύτα λοιπόν επειδή από καιρόν
πολύν έχετε εννοήσει, ώ Αθηναίοι,
και αφού λάβετε υπ' όψιν σας όλα
τα άλλα, όσα αρµόζει—την δόξαν
των προγόνων µας, την αξίαν της
πόλεως, τας αδικίας του Φιλίππου
[6] ταῦτ᾽ οὖν ἐγνωκότας ὑµᾶς, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, καὶ τἄλλ᾽ ἃ προσήκει πάντ᾽
ἐνθυµουµένους φηµὶ δεῖν ἐθελῆσαι καὶ
παροξυνθῆναι καὶ τῷ πολέµῳ προσέχειν
εἴπερ ποτὲ καὶ νῦν, χρήµατ᾽ εἰσφέροντας


και του κινδύνου το µέγεθος—,
είµαι της γνώµης ότι πρέπει πρώτον
να αποφασίσετε να στείλετε
βοήθειαν, και δεύτερον να
εξαφθήτε προς εκδίκησιν και
απόκρουσιν των αδικιών του
Φιλίππου και τρίτον να προσέχετε
εις τον πόλεµον— και να προσέχετε
τώρα περισσότερον από κάθε άλλην
περίστασιν —προθύµως
συνεισφέροντες χρήµατα και
εκστρατεύοντες σεις οι ίδιοι και µη
παραλείποντες τίποτε προς
επιτυχίαν της εκστρατείας— διότι
άλλως δεν σας υπολείπεται τώρα
πλέον, όχι µόνον αιτία πραγµατική,
αλλ' ούτε και πρόφασις απλή διά
πάσαν άρνησίν σας να πράξετε ό,τι
πρέπει —ό,τι το καθήκον σας
επιβάλλει..
προθύµως καὶ αὐτοὺς ἐξιόντας καὶ
µηδὲν ἐλλείποντας. οὐδὲ γὰρ λόγος οὐδὲ
σκῆψις ἔθ᾽ ὑµῖν τοῦ µὴ τὰ δέοντα ποιεῖν
ἐθέλειν ὑπολείπεται.
Ναι δεν υπάρχει αιτία, ούτε και
πρόφασις, ώ Αθηναίοι, διότι τώρα
δα έχει ελθεί, έχει γίνει µόνον του
εκείνο το οποίον πάντες προ ολίγου
επεθύµουν και εψιθύριζον—ότι
δηλαδή πρέπει να κινήσετε εις
πόλεµον τους Ολυνθίους προς τον
Φίλιππον—και έχει γίνει µάλιστα
κατά τον συµφερώτατον διά σας
τρόπον. ∆ιότι, εάν µεν πεισθέντες
από σας έπαιρναν επάνω τους τον
πόλεµον, όντες —καθώς είνε—
σύµµαχοι άστατοι, ίσως θα είχαν
αποφασίσει να πολεµώσι τον
Φίλιππον και να είνε σύµµαχοι σας-
αλλά θα .χ. είχαν αποφασίσει
µέχρις ενός ορίου και όχι εις πάσαν
[7] νυνὶ γάρ, ὃ πάντες ἐθρύλουν τέως,
Ὀλυνθίους ἐκπολεµῶσαι δεῖν Φιλίππῳ,
γέγονεν αὐτόµατον, καὶ ταῦθ᾽ ὡς ἂν
ὑµῖν µάλιστα συµφέροι. εἰ µὲν γὰρ ὑφ᾽
ὑµῶν πεισθέντες ἀνείλοντο τὸν
πόλεµον, σφαλεροὶ σύµµαχοι καὶ µέχρι
του ταῦτ᾽ ἂν ἐγνωκότες ἦσαν ἴσως·
ἐπειδὴ δ᾽ ἐκ τῶν πρὸς αὑτοὺς
ἐγκληµάτων µισοῦσι, βεβαίαν εἰκὸς τὴν
ἔχθραν αὐτοὺς ὑπὲρ ὧν φοβοῦνται καὶ
πεπόνθασιν ἔχειν.


περίπτωσιν αλλά τώρα— τώρα, που
οι Ολύνθιοι µισούσι τον Φίλιππον,
διά τας αδικίας τας οποίας έχει
κάµει προς αυτούς, είνε φυσικόν—
πολύ φυσικόν να διατηρώσι την
εναντίον του έχθραν σταθεράν και
εξ αιτίας εκείνων τα οποία
φοβούνται και εξ αιτίας εκείνων τα
οποία έχουν πάθει απ' αυτόν.
∆εν πρέπει λοιπόν, ώ Αθηναίοι,
µίαν τοιαύτην ευκαιρίαν—
ευκαιρίαν, η οποία τυχαίως και
ανελπίστως σας ήλθε — να την
αφήσετε, ούτε πρέπει να πάθετε το
ίδιον πάθηµα, το οποίον πρωτύτερα
πολλές φορές έως τώρα έχετε
πάθει. ∆ιότι, εάν ηµείς —όταν
εγυρίσαµεν εις τας Αθήνας, αφού
εβοηθήσαµεν τους Ευβοείς, και
παρουσιάσθησαν εις τούτο εδώ το
βήµα οι Αµφιπολίται Ιέραξ και
Στρατοκλής και προέτρεπον ηµάς
να πλεύσωµεν και να παραλάβωµεν
την πόλιν των — εάν τότε εδείχναµε
διά τον εαυτόν µας, διά το
συµφέρον µας την ιδίαν προθυµίαν,
την οποίαν ακριβώς εδείξαµεν διά
την σωτηρίαν των Ευβοέων, θα
είχετε τότε την Αµφίπολιν και θα
ήσθε απηλλαγµένοι όλων των
κατόπιν και των σηµερινών
φροντίδων και περιπλοκών....
[8] οὐ δεῖ δὴ τοιοῦτον, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, παραπεπτωκότα καιρὸν
ἀφεῖναι, οὐδὲ παθεῖν ταὐτὸν ὅπερ ἤδη
πολλάκις πρότερον πεπόνθατε. εἰ γάρ,
ὅθ᾽ ἥκοµεν Εὐβοεῦσιν βεβοηθηκότες καὶ
παρῆσαν Ἀµφιπολιτῶν Ἱέραξ καὶ
Στρατοκλῆς ἐπὶ τουτὶ τὸ βῆµα,
κελεύοντες ἡµᾶς πλεῖν καὶ
παραλαµβάνειν τὴν πόλιν, τὴν αὐτὴν
παρειχόµεθ᾽ ἡµεῖς ὑπὲρ ἡµῶν αὐτῶν
προθυµίαν ἥνπερ ὑπὲρ τῆς Εὐβοέων
σωτηρίας, εἴχετ᾽ ἂν Ἀµφίπολιν τότε καὶ
πάντων τῶν µετὰ ταῦτ᾽ ἂν ἦτ᾽
ἀπηλλαγµένοι πραγµάτων. 
Αλλά και πάλιν, όταν η Πύδνα και η
Ποτείδαια, η Μεθώνη και αι
Παγασαί (5) και τα άλλα µέρη —
παραλείπω τα ονόµατα των, ίνα µη
χρονοτριβώ αναφέρων αυτά εν
[9] καὶ πάλιν ἡνίκα Πύδνα, Ποτείδαια,
Μεθώνη, Παγασαί, τἄλλα, ἵνα µὴ καθ᾽
ἕκαστα λέγων διατρίβω, πολιορκούµεν᾽
ἀπηγγέλλετο, εἰ τότε τούτων ἑνὶ τῷ


προς εν — ανηγγέλ-λετο εις ηµάς
ότι πολιορκούνται, εάν, λέγω τότε—
προθύµως και όπως έπρεπε—ηµείς
οι ίδιοι και όχι µε µισθοφόρους
εβοηθούσα-µεν εν εξ αυτών των
µερών— το πρώτον τυχόν,
αδιάφορον ποίον—, τώρα
ασθενέστερον και πολύ
ταπεινότερον θα µετεχειριζόµεθα
τον Φίλιππον. Τώρα όµως—διότι
παραµελούµεν την εκάστοτε πα-
ρουσιαζοµένην ευκαιρίαν, τα δε
µέλλοντα διότι νοµίζοµεν ότι µόνα
των θα πάνε καλά—ηµείς αυτοί
εκάµαµε µεγάλον τον Φίλιππον, ώ
Αθηναίοι— και τον εκάµαµε τόσον
µεγάλον, όσος δεν έγινε κανείς έως
τώρα βασιλεύς εν Μακεδονία. Αλλά
να! Τώρα που παρουσιάζεται εις την
πόλιν µας µία σπουδαία ευκαιρία —
και παρουσιάζεται µονάχη της! ∆εν
την ξεύρετε; Να αυτή των
Ολυνθίων! Ευκαιρία, η οποία είνε
µεγαλύτερα από όλας τας άλλας,
τας πρωτυτερινάς εκείνας
ευκαιρίας, τας οποίας αδίκως — ναι
αδίκως αφήσαµεν να χαθούν....
πρώτῳ προθύµως καὶ ὡς προσῆκεν
ἐβοηθήσαµεν αὐτοί, ῥᾴονι καὶ πολὺ
ταπεινοτέρῳ νῦν ἂν ἐχρώµεθα τῷ
Φιλίππῳ. νῦν δὲ τὸ µὲν παρὸν ἀεὶ
προϊέµενοι, τὰ δὲ µέλλοντ᾽ αὐτόµατ᾽
οἰόµενοι σχήσειν καλῶς, ηὐξήσαµεν, ὦ
ἄνδρες Ἀθηναῖοι, Φίλιππον ἡµεῖς καὶ
κατεστήσαµεν τηλικοῦτον ἡλίκος οὐδείς
πω βασιλεὺς γέγονεν Μακεδονίας. νυνὶ
δὴ καιρὸς ἥκει τις, οὗτος ὁ τῶν
Ὀλυνθίων, αὐτόµατος τῇ πόλει, ὃς
οὐδενός ἐστιν ἐλάττων τῶν προτέρων
ἐκείνων.
Και νοµίζω, εγώ τουλάχιστον, ώ
Αθηναίοι, ότι, εάν κανείς ήθελε
γίνει δίκαιος κριτής εκείνων όσα οι
θεοί µας έχουν κάµει— αν και
πολλά δεν ευρίσκονται—το
οµολογώ— εις την κατάστασιν, εις
την οποίαν έπρεπε να
ευρίσκωνται—, εν τούτοις πρέπει να
τους χρεωστή κανείς και δι' αυτά
ακόµη µεγάλην χάριν—και
[10] καὶ ἔµοιγε δοκεῖ τις ἄν, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, δίκαιος λογιστὴς τῶν παρὰ
τῶν θεῶν ἡµῖν ὑπηργµένων καταστάς,
καίπερ οὐκ ἐχόντων ὡς δεῖ πολλῶν,
ὅµως µεγάλην ἂν ἔχειν αὐτοῖς χάριν,
εἰκότως· τὸ µὲν γὰρ πόλλ᾽ ἀπολωλεκέναι
κατὰ τὸν πόλεµον τῆς ἡµετέρας ἀµελείας
ἄν τις θείη δικαίως, τὸ δὲ µήτε πάλαι


ευλόγως! ∆ιότι ναι µεν εχάσαµεν
πολλά εις τον πόλεµον της
Αµφιπόλεως, αλλ' αυτό θα
ηµπορούσε κανείς — και δικαίως—
να το θεωρήση ως αποτέλεσµα της
ιδικής µας µάλλον αµελείας, το δε
να µη έχωµεν πάθει το πάθηµα
αυτό προ πολλού, µήτε να µας έχη
ξεφυτρώσει καµµία συµµαχία,
αντιστάθµισµα των ζηµιών αυτών—
αν θέλωµεν να κάµωµεν καλήν
χρήσιν και της συµµαχίας αυτής—
αι αυτό, αν µε ερωτούσαν, εγώ
τουλάχιστον θα το εθεω-ρούσα—και
δεν θα ήµην υπερβολικός —ως
ευεργεσίαν, την οποίαν µας
εχάρισεν η εύνοια του θεού!....
τοῦτο πεπονθέναι πεφηνέναι τέ τιν᾽ ἡµῖν
συµµαχίαν τούτων ἀντίρροπον, ἂν
βουλώµεθα χρῆσθαι, τῆς παρ᾽ ἐκείνων
εὐνοίας εὐεργέτηµ᾽ ἂν ἔγωγε θείην.
Αλλ' αυτό, θαρρώ, ότι είνε σχεδόν
όµοιον µε εκείνο το οποίον
συµβαίνει και περί της αποκτήσεως
χρηµάτων αν δηλαδή κανένας όχι
µόνον λάβη από την τύχην, αλλά
και διατήρησις όσα λάβη απ' αυτήν,
της χρεωστεί µεγάλην χάριν, εάν
όµως τα εξοδιάση —και τα εξοδιάση
χωρίς να το καταλάβη, τα εξοδιάση
ασκέπτως, αι τότε εξοδεύει
συνήθως µαζί µε τα χρήµατα και
την ανάµνησιν της χάριτος—ξεχάνει
την χάριν!.... Το ίδιον συµβαίνει και
µε τας πολιτικάς υποθέσεις, όσοι
δεν µετεχειρίσθησαν ορθώς τας
περιστάσεις, όχι µόνον δεν
ευγνωµονούν, αλλ' ούτε
ενθυµούνται, ότι εκ µέρους του
θεού τους συνέβη κάτι τι καλόν
διότι το τελευταίον συµβάν
[11] ἀλλ᾽, οἶµαι, παρόµοιόν ἐστιν ὅπερ
καὶ περὶ τῆς τῶν χρηµάτων κτήσεως· ἂν
µὲν γάρ, ὅσ᾽ ἄν τις λάβῃ, καὶ σῴσῃ,
µεγάλην ἔχει τῇ τύχῃ τὴν χάριν, ἂν δ᾽
ἀναλώσας λάθῃ, συνανήλωσε καὶ τὸ
µεµνῆσθαι [τὴν χάριν]. καὶ περὶ τῶν
πραγµάτων οὕτως οἱ µὴ χρησάµενοι τοῖς
καιροῖς ὀρθῶς, οὐδ᾽ εἰ συνέβη τι παρὰ
τῶν θεῶν χρηστὸν µνηµονεύουσι· πρὸς
γὰρ τὸ τελευταῖον ἐκβὰν ἕκαστον τῶν
πρὶν ὑπαρξάντων κρίνεται. διὸ καὶ
σφόδρα δεῖ τῶν λοιπῶν ὑµᾶς, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, φροντίσαι, ἵνα ταῦτ᾽
ἐπανορθωσάµενοι τὴν ἐπὶ τοῖς
πεπραγµένοις ἀδοξίαν ἀποτριψώµεθα.


χρησιµεύει ως πήχυς, µε τον οποίον
οι άνθρωποι συγκρίνουν και
µετρούν εκείνα τα οποία έγιναν
πρωτύτερα— τα περασµένα. ∆ιά τον
λόγον αυτόν πρέπει—και πρέπει
πάρα πολύ, ώ Αθηναίοι, να
φροντίσωµεν περί των υποθέσεων
της Ολύνθου ίνα, αφού
επανορθώσωµεν αυτάς,
αποπλύνωµεν την κακοφηµίαν µας
δι' όσα έχοµεν πράξει έως τώρα.
Αν δε εγκαταλείψωµεν, ώ Αθηναίοι,
και τους ανθρώπους τούτους εδώ—
τους Ολυνθίους, και ύστερον
εκείνος υποτάξη την Όλυνθον, τότε
ας µου είπη καθένας καθαρά, ποίον
θα είνε το εµπόδιον, το οποίον θα
εµποδίζη πλέον τον Φίλιππον να
βαδίση όπου θέλει; Άρα γε
συλλογίζεται κανείς από σας, ώ
Αθηναίοι, και εξετάζει τον τρόπον,
µε τον οποίον ο Φίλιππος έχει γίνει
µεγάλος, αν και ήτο αδύνατος κατ'
αρχάς; Την πρώτην φοράν
κατέλαβε την Αµφίπολιν, κατόπιν
την Πύδναν, πάλιν την Ποτείδαιαν,
ύστερον πάλιν την Μεθώνην, έπειτα
έβαλε το πόδι του εις την
Θεσσαλίαν· 
[12] εἰ δὲ προησόµεθ᾽, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, καὶ τούτους τοὺς ἀνθρώπους,
εἶτ᾽ Ὄλυνθον ἐκεῖνος καταστρέψεται,
φρασάτω τις ἐµοὶ τί τὸ κωλῦον ἔτ᾽ αὐτὸν
ἔσται βαδίζειν ὅποι βούλεται. ἆρα
λογίζεταί τις ὑµῶν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι,
καὶ θεωρεῖ τὸν τρόπον δι᾽ ὃν µέγας
γέγονεν ἀσθενὴς ὢν τὸ κατ᾽ ἀρχὰς
Φίλιππος; τὸ πρῶτον Ἀµφίπολιν λαβών,
µετὰ ταῦτα Πύδναν, πάλιν Ποτείδαιαν,
Μεθώνην αὖθις, εἶτα Θετταλίας ἐπέβη·
ύστερ' απ' αυτά—αφού
ετακτοποίησεν όπως ήθελε τας
Φεράς, τας Παγασάς και την
Μαγνησίαν—ανεχώρησε
διευθυνόµενος εις Θράκην έπειτα
δε εκεί—αφού άλλους µεν εκ των
βασιλέων εξεθρόνισεν, άλλους δε
ανέβασεν εις τον θρόνον—
[13] µετὰ ταῦτα Φεράς, Παγασάς,
Μαγνησίαν, πάνθ᾽ ὃν ἐβούλετ᾽
εὐτρεπίσας τρόπον ᾤχετ᾽ εἰς Θρᾴκην·
εἶτ᾽ ἐκεῖ τοὺς µὲν ἐκβαλὼν τοὺς δὲ
καταστήσας τῶν βασιλέων ἠσθένησε·
πάλιν ῥᾴσας οὐκ ἐπὶ τὸ ῥᾳθυµεῖν
ἀπέκλινεν, ἀλλ᾽ εὐθὺς Ὀλυνθίοις


ησθένησε· καλλιτερεύσας δε πάλιν
δεν έκλινεν εις τεµπελιάν, αλλ'
αµέσως έβαλε χέρι κατά των
Ολυνθίων—παραλείπω δε και τας
εκστρατείας αυτού εναντίον των
Ιλλυριών, εναντίον των Παιάνων
και εναντίον του ηγεµόνος των
Μολοσσών Αρρύβα, και όπου αλλού
ηµπορεί κανείς να είπη ότι
εξεστράτευσεν.
ἐπεχείρησεν. τὰς δ᾽ ἐπ᾽ Ἰλλυριοὺς καὶ
Παίονας αὐτοῦ καὶ πρὸς Ἀρύββαν καὶ
ὅποι τις ἂν εἴποι παραλείπω στρατείας.
Αλλ' ηµπορεί να µου είπη κανείς
από σας: και τί µας τα λέγεις αυτά
τώρα; Να, διατί σας τα λέγω· σας τα
λέγω, διά να γνωρίσετε, ώ
Αθηναίοι, και εννοήσετε τα δύο
αυτά πράγµατα: πρώτον πόσον είνε
ανωφελές και επιζήµιον να
παραµελώµεν τας περιστάσεις, που
παρουσιάζονται κάθε φοράν, ίνα
πολεµήσωµεν τον Φίλιππον
επιτυχώς και δεύτερον να
παραµελώµεν την πολυ-
πραγµοσύνην, την οποίαν
µεταχειρίζεται και την οποίαν έχει
αχώριστον σύντροφον ο Φίλιππος,
και ένεκα της οποίας είνε αδύνατον
να ησυχάση, αρκεσθείς εις όσα έχει
κάµει. Κυττάξατε δε καλά να ιδήτε
εις ποίον σηµείον υπάρχει ελπίς να
φθάση η κατάστασις αυτή, εάν
εκείνος µεν είνε αποφασισµένος να
προσπαθή να κατορθώνη πάντοτε
κάτι τι ανώτερον εκείνων, τα οποία
έχει κατορθώσει, σείς δε πάλιν
είσθε αποφασισµένοι να µη
αναλαµβάνετε καµµίαν υπόθεσιν µε
δύναµιν, µε σθένος!... Πού θα
[14] τί οὖν, ἄν τις εἴποι, ταῦτα λέγεις
ἡµῖν νῦν; ἵνα γνῶτ᾽, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι,
καὶ αἴσθησθ᾽ ἀµφότερα, καὶ τὸ
προΐεσθαι καθ᾽ ἕκαστον ἀεί τι τῶν
πραγµάτων ὡς ἀλυσιτελές, καὶ τὴν
φιλοπραγµοσύνην ᾗ χρῆται καὶ συζῇ
Φίλιππος, ὑφ᾽ ἧς οὐκ ἔστιν ὅπως
ἀγαπήσας τοῖς πεπραγµένοις ἡσυχίαν
σχήσει. εἰ δ᾽ ὁ µὲν ὡς ἀεί τι µεῖζον τῶν
ὑπαρχόντων δεῖ πράττειν ἐγνωκὼς
ἔσται, ἡµεῖς δ᾽ ὡς οὐδενὸς ἀντιληπτέον
ἐρρωµένως τῶν πραγµάτων, σκοπεῖσθ᾽
εἰς τί ποτ᾽ ἐλπὶς ταῦτα τελευτῆσαι.


φθάση;
∆ιά το όνοµα των θεών! ποιός από
σας είνε τόσον αφελής και
απονήρευτος, ώστε να αγνοή, ότι,
αν φανώµεν αµελείς, ο εν τη
Ολύνθω πόλεµος θα φθάση από
εκεί εδώ—εις την Αττικήν; Αλλ'
όµως, αν αµελήσωµεν και έτσι
φθάση εδώ ο πόλεµος φοβούµαι, ώ
Αθηναίοι, µήπως το πάθωµεν
απαράλλαχτα καθώς οι
δανειζόµενοι απερισκέπτως µε τους
γνωστούς µεγάλους τόκους, οι
οποίοι, αφού επ' ολίγον χρόνον
έχουν άφθονα τα µέσα, έπειτα
άνουν και τα κεφάλαια των! Έτσι
και ηµείς—αν προς µεγάλην µας
ζηµίαν φανώµεν αµελείς χάριν της
ησυχίας µας και επειδή τα ζητούµεν
όλα προς ευχαρίστησιν—φοβούµαι
µήπως ύστερα έλθωµεν εις την
ανάγκην να κάµνωµεν πολλά και
βαρέα— βαρύτερα εκείνων τα οποία
δεν ηθέλαµεν και µήπως
κινδυνεύσωµεν ακόµη περί των
πραγµάτων της χώρας αυτής—περί
της Αττικής!....
[15] πρὸς θεῶν, τίς οὕτως εὐήθης ἐστὶν
ὑµῶν ὅστις ἀγνοεῖ τὸν ἐκεῖθεν πόλεµον
δεῦρ᾽ ἥξοντα, ἂν ἀµελήσωµεν; ἀλλὰ
µήν, εἰ τοῦτο γενήσεται, δέδοικ᾽, ὦ
ἄνδρες Ἀθηναῖοι, µὴ τὸν αὐτὸν τρόπον
ὥσπερ οἱ δανειζόµενοι ῥᾳδίως ἐπὶ τοῖς
µεγάλοις [τόκοις] µικρὸν εὐπορήσαντες
χρόνον ὕστερον καὶ τῶν ἀρχαίων
ἀπέστησαν, οὕτω καὶ ἡµεῖς [ἂν] ἐπὶ
πολλῷ φανῶµεν ἐρρᾳθυµηκότες, καὶ
ἅπαντα πρὸς ἡδονὴν ζητοῦντες πολλὰ
καὶ χαλεπὰ ὧν οὐκ ἐβουλόµεθ᾽ ὕστερον
εἰς ἀνάγκην ἔλθωµεν ποιεῖν, καὶ
κινδυνεύσωµεν περὶ τῶν ἐν αὐτῇ τῇ
χώρᾳ.
Αλλ' ίσως µου είπη πάλιν κανείς
από σας, ότι το να επιτιµά κανείς
είνε εύκολον πράγµα και ηµπορεί
να το κάµνη καθένας, το έργον
όµως του δηµοσίου συµβούλου είνε
άλλο· το έργον του συµβούλου είνε
τούτο—να δίδη δηλαδή γνώµην τί
πρέπει να πράττωµεν περί των
εκάστοτε παρουσιαζοµένων
ζητηµάτων.Εγώ δε, ώ Αθηναίοι, αν
[16] τὸ µὲν οὖν ἐπιτιµᾶν ἴσως φήσαι τις
ἂν ῥᾴδιον καὶ παντὸς εἶναι, τὸ δ᾽ ὑπὲρ
τῶν παρόντων ὅ τι δεῖ πράττειν
ἀποφαίνεσθαι, τοῦτ᾽ εἶναι συµβούλου.
ἐγὼ δ᾽ οὐκ ἀγνοῶ µέν, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, τοῦθ᾽ ὅτι πολλάκις ὑµεῖς οὐ
τοὺς αἰτίους, ἀλλὰ τοὺς ὑστάτους περὶ
τῶν πραγµάτων εἰπόντας ἐν ὀργῇ


και ηξεύρω καλώς το εξής, ότι
δηλαδή σεις πολλάκις, εάν καµµία
υπόθεσις λάβη έκβασιν κακήν, δεν
οργίζε-σθε εναντίον των αιτίων,
αλλά εναντίον εκείνων, οι οποίοι
ωµίλησαν τελευταίοι περί της
υποθέσεως εκείνης, εν τούτοις
όµως φρονώ, ότι δεν πρέπει,
φροντίζων περί της ατοµικής µου
ασφαλείας, να µαζεύσω την
γλώσσαν µου και να κρύψω εκ
φόβου την γνώµην µου περί των
ζητηµάτων εκείνων, τα οποία
νοµίζω ότι είνε συµφέροντα εις
σας.
ποιεῖσθε, ἄν τι µὴ κατὰ γνώµην ἐκβῇ· οὐ
µὴν οἶµαι δεῖν τὴν ἰδίαν ἀσφάλειαν
σκοποῦνθ᾽ ὑποστείλασθαι περὶ ὧν ὑµῖν
συµφέρειν ἡγοῦµαι.
Υποστηρίζω λοιπόν ότι κατά δύο
τρόπους πρέπει να βοηθήσετε την
Ολυνθιακήν υπόθεσιν, αφ' ενός µεν
προσπαθούντες να διαφυλάξετε τας
πόλεις της Χαλκιδικής
χερσονήσου—και να τας
διαφυλάξετε χάριν των Ολυνθίων,
µε τους οποίους είνε σύµµαχοι—
στέλλοντες προς τον σκοπόν αυτόν
τους απαιτουµένους στρατιώτας,
όπως κάµωσι το έργον τούτο· αφ'
ετέρου δε κακοποιούντες την
χώραν του Φιλίππου και διά
πολεµικών πλοίων και δι' άλλων
στρατιωτών—διαφορετικών από
τους πρώτους· 
[17] φηµὶ δὴ διχῇ βοηθητέον εἶναι τοῖς
πράγµασιν ὑµῖν, τῷ τε τὰς πόλεις τοῖς
Ὀλυνθίοις σῴζειν καὶ τοὺς τοῦτο
ποιήσοντας στρατιώτας ἐκπέµπειν, καὶ
τῷ τὴν ἐκείνου χώραν κακῶς ποιεῖν καὶ
τριήρεσι καὶ στρατιώταις ἑτέροις·
εάν όµως παραµελήσετε εν εκ των
δύο τούτων, φοβούµαι µήπως η
εκστρατεία σας γίνη αδίκως, αποβή
µαταία.... Και ιδού διατί· διότι, εάν
µόνον σεις αρκεσθήτε να
κακοποιήσετε την χώραν του,
[18] εἰ δὲ θατέρου τούτων ὀλιγωρήσετε,
ὀκνῶ µὴ µάταιος ἡµῖν ἡ στρατεία
γένηται. εἴτε γὰρ ὑµῶν τὴν ἐκείνου
κακῶς ποιούντων, ὑποµείνας τοῦτ᾽
Ὄλυνθον παραστήσεται, ῥᾳδίως ἐπὶ τὴν


αυτός, εάν υποµείνη τούτο, θα
κατορθώση να λάβη µε το µέρος
του την Όλυνθον και έπειτα, αφού
έλθη εις την ιδικήν του χώραν,
ευκόλως θα σας αποκρούση· εάν
πάλιν σεις τρέξετε εις βοήθειαν της
Ολύνθου µόνον, τότε ο Φίλιππος,
επειδή θα βλέπη ότι τα πράγµατα
της πατρίδος του δεν διατρέχουσι
κανένα κίνδυνον, θα επιµείνη εις
την πολιορκίαν της Ολύνθου και θα
κάθεται πλησίον της παραφυλάττων
µέχρις ότου µε τον καιρόν
υπερισχύση των πολιορκουµένων
και καταβάλη αυτούς. ∆ι' όλα
λοιπόν αυτά πρέπει η βοήθεια, η
οποία θα σταλή εις τους Ολυνθίους,
να είνε και πολλή και διπλή.
οἰκείαν ἐλθὼν ἀµυνεῖται· εἴτε
βοηθησάντων µόνον ὑµῶν εἰς Ὄλυνθον,
ἀκινδύνως ὁρῶν ἔχοντα τὰ οἴκοι,
προσκαθεδεῖται καὶ προσεδρεύσει τοῖς
πράγµασι, περιέσται τῷ χρόνῳ τῶν
πολιορκουµένων. δεῖ δὴ πολλὴν καὶ διχῇ
τὴν βοήθειαν εἶναι.
Και όσον µεν αφορά την βοήθειαν,
αυτήν την γνώµην έχω — την
οποίαν σας εξέθεσα· όσον δε αφορά
διά την εξεύρεσιν των
απαιτουµένων χρηµάτων, έχετε
σεις, ώ άνδρες Αθηναίοι, χρήµατα
στρατιωτικά (6) —, και έχετε τόσα,
όσα δεν έχει καµµία άλλη πόλις· τα
χρήµατα δε αυτά σεις τα παίρνετε
έτσι— όπως θέλετε.... Εάν λοιπόν τα
χρήµατα αυτά τα δώσετε πάλιν εις
τους εκστρατεύοντας— εις τους
οποίους ανήκον από αρχαίαν
εποχήν —, δεν έχετε ανάγκην πλέον
άλλων χρηµάτων, εάν όµως δεν τα
δώσετε, τότε έχετε ανάγκην
χρηµάτων ή καλύτερα σας λείπει
ολόκληρον το ποσόν, το οποίον θα
χρειασθή διά την εκστρατείαν.... “Τί
[19] καὶ περὶ µὲν τῆς βοηθείας ταῦτα
γιγνώσκω· περὶ δὲ χρηµάτων πόρου,
ἔστιν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, χρήµαθ᾽ ὑµῖν,
ἔστιν ὅσ᾽ οὐδενὶ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων
[στρατιωτικά]· ταῦτα δ᾽ ὑµεῖς οὕτως ὡς
βούλεσθε λαµβάνετε. εἰ µὲν οὖν ταῦτα
τοῖς στρατευοµένοις ἀποδώσετε, οὐδενὸς
ὑµῖν προσδεῖ πόρου, εἰ δὲ µή, προσδεῖ,
µᾶλλον δ᾽ ἅπαντος ἐνδεῖ τοῦ πόρου. ‘τί
οὖν;’ ἄν τις εἴποι, ‘σὺ γράφεις ταῦτ᾽ εἶναι
στρατιωτικά’ µὰ Δί᾽ οὐκ ἔγωγε.


µας λέγεις λοιπόν— θα ηµπορούσε
κανείς να µου είπη— “συ προτείνεις
τα θεωρικά να γίνουν στρατιωτικά;”
Εις τον θεόν µου όχι! δεν προτείνω
τέτοιο πράγµα....
Ναι, εγώ δεν προτείνω, αλλά φρονώ
ότι πρέπει να κάµετε στρατιώτας και
τα χρήµατα αυτά να είνε
στρατιωτικά και να ορισθώσι
τοιουτοτρόπως τα πράγµατα διά
νόµου, ώστε όσοι λαµβάνουν
χρήµατα να κάµνουν ό,τι πρέπει να
κάµνουν— το καθήκόν των σείς δε
τί φρονείτε; φρονείτε ότι πρέπει να
παίρνετε τα χρήµατα— τα
στρατιωτικά, έτσι χωρίς έργα—στα
τυφλά, διά να τα εξοδεύετε εις τας
εορτάς; Τότε λοιπόν νοµίζω ότι δεν
υπολείπεται άλλο τι παρά να
συνεισφέρετε όλοι εξ ίδιων το
ανάλογον σας— και να
συνεισφέρετε πολλά, αν
χρειασθούν πολλά ή ολίγα, αν
χρειασθούν ολίγα. ∆εν ηξεύρω τί θα
αποφασίσετε, ώ Αθηναίοι— να
συνεισφέρετε σεις, ή να
µετατρέψετε τα θεωρικά εις
στρατιωτικά, αλλ' ότι δήποτε και αν
αποφασίσετε, τούτο µόνον ηξεύρω,
ότι έχοµεν ανάγκην χρηµάτων και
χωρίς χρήµατα δεν είνε δυνατόν να
γίνη τίποτε από όσα χρειάζονται.
Άλλοι προτείνουν και άλλα µέσα
ευρέσεως χρηµάτων· αυτό µου είνε
αδιάφορον! Σεις εκλέξατε εκείνο το
µέσον, το οποίον φαίνεται ότι σας
συµφέρει καλύτερον και
[20] ἐγὼ µὲν γὰρ ἡγοῦµαι στρατιώτας
δεῖν κατασκευασθῆναι [καὶ ταῦτ᾽ εἶναι
στρατιωτικὰ] καὶ µίαν σύνταξιν εἶναι
τὴν αὐτὴν τοῦ τε λαµβάνειν καὶ τοῦ
ποιεῖν τὰ δέοντα, ὑµεῖς δ᾽ οὕτω πως ἄνευ
πραγµάτων λαµβάνειν εἰς τὰς ἑορτάς.
ἔστι δὴ λοιπόν, οἶµαι, πάντας εἰσφέρειν,
ἂν πολλῶν δέῃ, πολλά, ἂν ὀλίγων,
ὀλίγα. δεῖ δὲ χρηµάτων, καὶ ἄνευ τούτων
οὐδὲν ἔστι γενέσθαι τῶν δεόντων.
λέγουσι δὲ καὶ ἄλλους τινὰς ἄλλοι
πόρους, ὧν ἕλεσθ᾽ ὅστις ὑµῖν συµφέρειν
δοκεῖ· καὶ ἕως ἐστὶ καιρός, ἀντιλάβεσθε
τῶν πραγµάτων.


φροντίσατε περί των πραγµάτων
της Ολύνθου και των Αθηνών
συγχρόνως, εφ' όσον υπάρχει
καιρός...
Αλλ' αξίζει τον κόπον να βάλετε εις
τον νουν σας και να κρίνετε εις
ποίαν κατάστασιν ευρίσκονται την
στιγµήν αυτήν αι υπο-θέσεις του
Φιλίππου. Αι υποθέσεις αυταί µη
νοµίσετε ότι ευρίσκονται σήµερον
εις τόσον καλήν κατάστασιν, δεν
είνε τόσον συ-γυρισµέναι—όσον θα
ενόµιζε κανείς ή και όσον θα
έλεγεν, εάν δεν τας εξήταζε µε
ακρίβειαν— αλλ' ούτε και εις
καλλίστην κατάστασιν ευρίσκονται·
και ούτε θα επεχείρει ποτέ τον
εναντίον της Ολύνθου πόλεµον ο
Φίλιππος, εάν ενόµιζεν ότι θα
ευρίσκετο εις την ανάγκην να
πολεµήση, αλλ' ήλπιζεν ο
άνθρωπος τότε ότι µε πρώτην
έφοδον θα την σηκώση από τη
µέση— θα γίνη εντελώς κύριος της
Ολύνθου! Αλλ' ατυχώς εβγήκεν
έπειτα γελασµένος!.. Αυτή λοιπόν
είνε η πρώτη αιτία, η οποία τον
ταράσσει—και τον ταράσσει, διότι
έγινε το εναντίον από ό,τι ήθελε—
και του φέρει πολλήν λύπην και
στενοχωρίαν, η δε δευτέρα αιτία
είνε οι Θεσσαλοί!
[21] ἄξιον δ᾽ ἐνθυµηθῆναι καὶ
λογίσασθαι τὰ πράγµατ᾽ ἐν ᾧ
καθέστηκε νυνὶ τὰ Φιλίππου. οὔτε γάρ,
ὡς δοκεῖ καὶ φήσειέ τις ἂν µὴ σκοπῶν
ἀκριβῶς, εὐτρεπῶς οὐδ᾽ ὡς ἂν κάλλιστ᾽
αὐτῷ τὰ παρόντ᾽ ἔχει, οὔτ᾽ ἂν ἐξήνεγκε
τὸν πόλεµόν ποτε τοῦτον ἐκεῖνος, εἰ
πολεµεῖν ᾠήθη δεήσειν αὐτόν, ἀλλ᾽ ὡς
ἐπιὼν ἅπαντα τότ᾽ ἤλπιζε τὰ πράγµατ᾽
ἀναιρήσεσθαι, κᾆτα διέψευσται. τοῦτο δὴ
πρῶτον αὐτὸν ταράττει παρὰ γνώµην
γεγονὸς καὶ πολλὴν ἀθυµίαν αὐτῷ
παρέχει, εἶτα τὰ τῶν Θετταλῶν.
∆ιότι τους ανθρώπους αυτούς δεν
ηµπορεί κανείς— όπως άλλως τε
είνε πασίγνωστον—να τους
εµπιστευθή, να τους δώση πίστι —
και είνε τοιούτοι εκ φύσεως και
[22] ταῦτα γὰρ ἄπιστα µὲν ἦν δήπου
φύσει καὶ ἀεὶ πᾶσιν ἀνθρώποις, κοµιδῇ
δ᾽, ὥσπερ ἦν, καὶ ἔστι νῦν τούτῳ. καὶ γὰρ
Παγασὰς ἀπαιτεῖν αὐτόν εἰσιν


πάντοτε και εις όλους τους
ανθρώπους· πολύ δε
περισσότερον—όπως και ήσαν
έτσι— θα είνε τώρα εις αυτόν εδώ
τον Φίλιππον. ∆ιότι και τας
Παγασάς (7) έχουν αποφασίσει να
ζητήσουν πάλιν από αυτόν και την
Μαγνησίαν (8) έχουν εµποδίσει από
του να περιτειχίζη· εγώ µάλιστα
ήκουσα από µερικούς να λέγουν,
ότι δεν θα επιτρέψουν πλέον να
εξακολουθήση να καρπούται τα
εισοδήµατα ούτε των λιµένων ούτε
των αγορών αλλ' ότι έπρεπε να
χρησιµεύσουν τα χρήµατα αυτά εις
έξοδα της διοικήσεως του
συνδέσµου των Θεσσαλικών
πόλεων, και όχι να τα παίρνη ο
Φίλιππος. Εαν δε ούτος στερηθή τα
χρήµατα αυτά, θα ευρεθή εις πολύ
στενόχωρον θέσιν— θα δυσχολευθή
µεγάλως να συντηρήση τα
µισθοφορικά του στρατεύµατα.
ἐψηφισµένοι, καὶ Μαγνησίαν
κεκωλύκασι τειχίζειν. ἤκουον δ᾽ ἔγωγέ
τινων, ὡς οὐδὲ τοὺς λιµένας καὶ τὰς
ἀγορὰς ἔτι δώσοιεν αὐτῷ καρποῦσθαι·
τὰ γὰρ κοινὰ τὰ Θετταλῶν ἀπὸ τούτων
δέοι διοικεῖν, οὐ Φίλιππον λαµβάνειν. εἰ
δὲ τούτων ἀποστερήσεται τῶν
χρηµάτων, εἰς στενὸν κοµιδῇ τὰ τῆς
τροφῆς τοῖς ξένοις αὐτῷ καταστήσεται.
Αλλ' προς τούτοις και οι Παίονες και
οι Ιλλυριοί και εν γένει όλοι οι
υπήκοοι του Φιλίππου— Θράκες,
Ηπειρώται και άλλοι, δεν πρέπει να
νοµίζη κανείς ότι ευχαριστότερον
θα ήθελον να ζουν µε τους νόµους
των και να µη υπακούουν εις
κανένα, παρά να είνε σκλάβοι,
αφού άλλως και ασυνήθιστοι είνε
να υπακούουν δουλικώς εις κανένα·
ο άνθρωπος αυτός είνε —καθώς
λέγουν— αυθάδης και υπερήφανος.
Και µα τον θεόν δεν είνε διόλου
απίστευτον να είνε τέτοιος· διότι το
[23] ἀλλὰ µὴν τόν γε Παίονα καὶ τὸν
Ἰλλυριὸν καὶ ἁπλῶς τούτους ἅπαντας
ἡγεῖσθαι χρὴ αὐτονόµους ἥδιον ἂν καὶ
ἐλευθέρους ἢ δούλους εἶναι· καὶ γὰρ
ἀήθεις τοῦ κατακούειν τινός εἰσι, καὶ
ἅνθρωπος ὑβριστής, ὥς φασιν. καὶ µὰ Δί᾽
οὐδὲν ἄπιστον ἴσως· τὸ γὰρ εὖ πράττειν
παρὰ τὴν ἀξίαν ἀφορµὴ τοῦ κακῶς
φρονεῖν τοῖς ἀνοήτοις γίγνεται· διόπερ
πολλάκις δοκεῖ τὸ φυλάξαι τἀγαθὰ τοῦ
κτήσασθαι χαλεπώτερον εἶναι.


να ευτυχή κανείς —χωρίς να το
αξίζη— γίνεται εις τους ανοήτους
ανθρώπους αφορµή να σκέπτωνται
όχι λογικά και µέτρια, αλλά να
παίρνουν τα µυαλά των αέρα· και
δι' αυτό ακριβώς πολλάς φοράς
φαίνεται ότι είνε δυσκολώτερον
πράγµα να διαφυλάξη κανείς τα
αγαθά παρά να αποκτήση νέα....
Πρέπει λοιπόν σεις, ώ Αθηναίοι, την
κακήν περίστασιν εκείνου να την
θεωρήσετε ευκαιρίαν ιδικήν σας και
να αναλάβετε το βάρος του
πολέµου µαζί µε τους Ολυνθίους
και να στείλετε πρέσβεις εις όσα
µέρη πρέπει και να εκστρατεύσετε
σεις οι ίδιοι— και όχι µε ξένους
µισθοφόρους—και να παρακινήσετε
όλους τους άλλους ανεξαιρέτως —
όχι µόνον Θεσσαλούς, Παίονας,
Ιλλυριούς, αλλά και όλους τους
Έλληνας· και λάβετε υπ' όψιν ότι,
εάν ο Φίλιππος ήθελεν επιτύχει
τοιαύτην ευκαιρίαν εναντίον µας,
οποίαν έχετε σεις τώρα εναντίον
εκείνου, και εγίνετο πόλεµος εις
την Αττικήν, µε πόσην —ω µε πόσην
προθυµίαν θα ήρχετο αυτός
εναντίον σας! Ποιός ηµπορεί να το
φαντασθή!... Και αφού είνε έτσι δεν
εντρέπεσθε, αν, ενώ έχετε καιρόν,
δεν θα έχετε την τόλµην— όχι
µεγαλύτερα, αλλά τουλάχιστον µήτε
αυτά να κάµετε, τα οποία ηθέλατε
πάθει, αν θα ηµπορούσε εκείνος;
[24] δεῖ τοίνυν ὑµᾶς, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι,
τὴν ἀκαιρίαν τὴν ἐκείνου καιρὸν
ὑµέτερον νοµίσαντας ἑτοίµως
συνάρασθαι τὰ πράγµατα, καὶ
πρεσβευοµένους ἐφ᾽ ἃ δεῖ καὶ
στρατευοµένους αὐτοὺς καὶ
παροξύνοντας τοὺς ἄλλους ἅπαντας,
λογιζοµένους, εἰ Φίλιππος λάβοι καθ᾽
ἡµῶν τοιοῦτον καιρὸν καὶ πόλεµος
γένοιτο πρὸς τῇ χώρᾳ, πῶς ἂν αὐτὸν
οἴεσθ᾽ ἑτοίµως ἐφ᾽ ὑµᾶς ἐλθεῖν; εἶτ᾽ οὐκ
αἰσχύνεσθε, εἰ µηδ᾽ ἃ πάθοιτ᾽ ἄν, εἰ
δύναιτ᾽ ἐκεῖνος, ταῦτα ποιῆσαι καιρὸν
ἔχοντες οὐ τολµήσετε; 
Αλλ' ακόµη µήτε τούτο, ώ άνδρες
Αθηναίοι, ας µη σας διαφεύγη, ότι
[25] ἔτι τοίνυν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, µηδὲ
τοῦθ᾽ ὑµᾶς λανθανέτω, ὅτι νῦν αἵρεσίς


δηλαδή σεις τώρα πρόκειται να
εκλέξητε εν εκ των δύο: ή σεις να
πολεµήσετε εκεί επάνω, ή εκείνος
να πολεµήση πλησίον της ιδικής
σας χώρας. ∆ιότι, εάν µεν αντέχουν
οι Ολύνθιοι, σεις θα πολεµήσετε
εκεί και θα βλάψετε την χώραν του,
αφόβως καρπούµενοι τας κτήσεις
σας και την πατρικήν ταύτην χώραν
σας· αν όµως ο Φίλιππος καταλάβη
την Όλυνθον, ποίος θα τον
εµποδίση ενώ θα βαδίζη προς τα
εδώ; Οι Θηβαίοι θα τον εµποδίσουν;
ἐστιν ὑµῖν πότερ᾽ ὑµᾶς ἐκεῖ χρὴ
πολεµεῖν ἢ παρ᾽ ὑµῖν ἐκεῖνον. ἐὰν µὲν
γὰρ ἀντέχῃ τὰ τῶν Ὀλυνθίων, ὑµεῖς ἐκεῖ
πολεµήσετε καὶ τὴν ἐκείνου κακῶς
ποιήσετε, τὴν ὑπάρχουσαν καὶ τὴν
οἰκείαν ταύτην ἀδεῶς καρπούµενοι· ἂν δ᾽
ἐκεῖνα Φίλιππος λάβῃ, τίς αὐτὸν κωλύσει
δεῦρο βαδίζειν; Θηβαῖοι;
φοβούµαι µήπως είνε πολύ πικρόν
να είπω, ότι όχι µόνον δεν θα τον
εµποδίσουν, αλλά και προθύµως θα
εισβάλωσι µαζί του εις την χώραν
µας! Αλλά οι Φωκείς θα τον
εµποδίσουν; οι οποίοι χωρίς την
ιδικήν σας βοήθειαν ούτε την
πατρίδα των δεν είνε ικανοί να
φυλάξουν; Ή κανείς άλλος; Αλλά,
φίλε µου, δεν θα θελήση ο
Φίλιππος να βαδίση προς τα εδώ.
∆ιότι θα ήτο εν από τα
παραλογώτερα πράγµατα, εάν
ηµπορούσε να κατορθώση όσα
τώρα διατυµπανίζει και φλυαρεί, αν
και µε αυτά που λέγει κατακρίνεται
ως ανόητος και αλαζών.
[26] µὴ λίαν πικρὸν εἰπεῖν ᾖ-- καὶ
συνεισβαλοῦσιν ἑτοίµως. ἀλλὰ Φωκεῖς;
οἱ τὴν οἰκείαν οὐχ οἷοί τε ὄντες
φυλάττειν, ἐὰν µὴ βοηθήσηθ᾽ ὑµεῖς. ἢ
ἄλλος τις; ἀλλ᾽, ὦ τᾶν, οὐχὶ βουλήσεται.
τῶν ἀτοπωτάτων µέντἂν εἴη, εἰ ἃ νῦν
ἄνοιαν ὀφλισκάνων ὅµως ἐκλαλεῖ,
ταῦτα δυνηθεὶς µὴ πράξει.
Αλλ' όµως πόση είνε η διαφορά του
εσωτερικού από τον εξωτερικόν
πόλεµον, είνε τόσον το πράγµα
φανερόν, ώστε νοµίζω ότι ούτε
λέξις δεν χρειάζεται να προστεθή.
∆ιότι, αν παραστή ανάγκη σεις οι
ίδιοι θα µείνετε στρατοπεδεύοντες
[27] ἀλλὰ µὴν ἡλίκα γ᾽ ἐστὶν τὰ διάφορ᾽
ἐνθάδ᾽ ἢ ἐκεῖ πολεµεῖν, οὐδὲ λόγου
προσδεῖν ἡγοῦµαι. εἰ γὰρ ὑµᾶς δεήσειεν
αὐτοὺς τριάκονθ᾽ ἡµέρας µόνας ἔξω
γενέσθαι, καὶ ὅσ᾽ ἀνάγκη στρατοπέδῳ
χρωµένους τῶν ἐκ τῆς χώρας λαµβάνειν,


έξω από την πόλιν—όχι πολλάς,
αλλά τριάκοντα µόνας ηµέρας, και
να λαµβάνετε εκ των προϊόντων της
χώρας όσα χρειάζονται, ζώντες ως
στρατιώται, χωρίς δηλαδή να είνε
εντός της χώρας κανείς εχθρός, εγώ
νοµίζω ότι οι γεωργοί και οι
κτηµατίαι θα ζηµιωθούν
περισσότερα από όσα έχετε
εξοδεύσει εις όλον τον µέχρι της
εποχής αυτής χρόνον, Αν δε έλθη
δα και κανείς πόλεµος, πόσα σας
περνά ιδέα ότι θα ζηµιωθήτε; Αλλά
µήπως θα είνε µόνη η ζηµία ή που
θα προστεθή η περιφρόνησις των
εχθρών, αλλ' ακόµη και η εντροπή
διά τας πράξεις µας—ζηµία
µεγαλυτέρα από κάθε άλλην,
τουλάχιστον διά τους φρονίµους
ανθρώπους;
µηδενὸς ὄντος ἐν αὐτῇ πολεµίου λέγω,
πλείον᾽ ἂν οἶµαι ζηµιωθῆναι τοὺς
γεωργοῦντας ὑµῶν ἢ ὅσ᾽ εἰς ἅπαντα τὸν
πρὸ τοῦ πόλεµον δεδαπάνησθε. εἰ δὲ δὴ
πόλεµός τις ἥξει, πόσα χρὴ νοµίσαι
ζηµιώσεσθαι; καὶ πρόσεσθ᾽ ἡ ὕβρις καὶ
ἔθ᾽ ἡ τῶν πραγµάτων αἰσχύνη, οὐδεµιᾶς
ἐλάττων ζηµίας τοῖς γε σώφροσιν. 
Όλα λοιπόν αυτά, όσα απ' αρχής
είπα, αφού όλοι σας λάβετε υπ'
όψιν, τρέξατε προς βοήθειαν της
Ολύνθου και αποµακρύνατε τον
πόλεµον εις την Μακεδονίαν και την
Χαλκιδικήν— οι µεν πλούσιοι, ίνα
χάριν των πολλών χρηµάτων, τα
οποία έχουν —και καλά κάνουν και
τάχουν!—, ολίγα εξοδεύοντες
εξακολουθήσουν να καρπούνται
αφόβως τα υπόλοιπα· οι δε έχοντες
ηλικίαν διά να υπηρετήσωσιν ως
στρατιώται, ίνα, αφού αποκτήσουν
την πείραν του πολέµου εκεί εις την
χώραν του Φιλίππου, γίνουν έπειτα
φοβεροί φρουροί της πατρίδος των,
η οποία τότε δεν θα έχη πάθη
[28] πάντα δὴ ταῦτα δεῖ συνιδόντας
ἅπαντας βοηθεῖν καὶ ἀπωθεῖν ἐκεῖσε τὸν
πόλεµον, τοὺς µὲν εὐπόρους, ἵν᾽ ὑπὲρ
τῶν πολλῶν ὧν καλῶς ποιοῦντες ἔχουσι
µίκρ᾽ ἀναλίσκοντες τὰ λοιπὰ καρπῶνται
ἀδεῶς, τοὺς δ᾽ ἐν ἡλικίᾳ, ἵνα τὴν τοῦ
πολεµεῖν ἐµπειρίαν ἐν τῇ Φιλίππου
χώρᾳ κτησάµενοι φοβεροὶ φύλακες τῆς
οἰκείας ἀκεραίου γένωνται, τοὺς δὲ
λέγοντας, ἵν᾽ αἱ τῶν πεπολιτευµένων
αὐτοῖς εὔθυναι ῥᾴδιαι γένωνται, ὡς
ὁποῖ᾽ ἄττ᾽ ἂν ὑµᾶς περιστῇ τὰ
πράγµατα, τοιοῦτοι κριταὶ καὶ τῶν
πεπραγµένων αὐτοῖς ἔσεσθε. χρηστὰ δ᾽


καµµίαν ζηµίαν από εισβολήν
εχθρικήν, οι δε ρήτορες —οι
σύµβουλοί σας, ίνα ηµπορούν
ευκόλως να δώσουν λόγον διά τας
προτάσεις και τας συµβουλάς των,
διότι οποιανδήποτε έκβασιν λάβουν
αι υποθέσεις σας, τέτοιοι κριταί θα
είσθε και σεις διά τας πράξεις των—
και θα είσθε επιεικείς, αν γίνουν
καλά, θα είσθε δε αυστηροί, αν
γίνουν άσχηµα. Εν τούτοις εγώ
εύχοµαι να λάβουν αισίαν έκβασιν
διά το καλόν όλων µας!...
εἴη παντὸς εἵνεκα. 
1) Το ζήτηµα ήτο αν έπρεπε να βοηθήσουν τους Ολυνθίους ή όχι.
2) Ό ∆ηµοσθένης νέος ακόµη οµιλεί µετά τινος δειλίας. Εν τω
κειµένω δεν σηµ. ο αριθµός.
3) Ήτο φόβος µήπως ο Φίλιππος συµφιλιωθή µε τους Ολυνθίους.
4) Τους εφόνευσε, διότι ηγάπα µεν την προδοσίαν, αλλ' ουχί και
τους προδότας.
5) Εκυριεύθη υπό του Φιλίππου εντός των ετών 357—352.
6) Εννοεί τα χρήµατα, τα οποία είχε το στρατιωτικόν ταµείον, που
είχεν ιδρύσει ο Περικλής· αλλά τα χρήµατα αυτά τώρα εσπαταλώντο
ως θεωρικά.
7) Αρχαίον επίνειον της Θεσσαλίας παρά τον σηµερινόν Βόλον.
8) Αυτήν και τας Παγασάς είχε καταλάβει ο Φίλιππος τω 352 π. Χ.


Ὀλυνθιακὸς Βʹ


Εις πολλάς µεν περιστάσεις, ω
Αθηναίοι, µου φαίνεται ότι ηµπορεί
κανείς να ίδη την προς την πόλιν µας
εύνοιαν του θεού, η οποία συχνά,
πυκνά γίνεται φανερά— και προ
πάντων εις τας σηµερινάς µας
υποθέσεις. Και ιδού πώς: Το να
έχουν δηλαδή εκείνοι, που θα
πολεµήσουν τον Φίλιππον, οι
Ολύνθιοι, και χώραν γειτονικήν προς
την χώραν του και δύναµιν
αρκετήν—και το σπουδαιότατον εξ
όλων να έχουν τοιαύτην ιδέαν περί
του πολέµου, ώστε πάσαν
συµφιλίωσιν µε τον Φίλιππον να
θεωρούν πρώτον µεν αναξίαν
εµπιστοσύνης, έπειτα δε
αναστάτωσιν και καταστροφήν της
πατρίδος των, αι! αυτά δεν
οµοιάζουν µε κάποιαν
υπεράνθρωπον και εντελώς θείαν
ευεργεσίαν;
[1] ἐπὶ πολλῶν µὲν ἄν τις ἰδεῖν, ὦ
ἄνδρες Ἀθηναῖοι, δοκεῖ µοι τὴν παρὰ
τῶν θεῶν εὔνοιαν φανερὰν γιγνοµένην
τῇ πόλει, οὐχ ἥκιστα δ᾽ ἐν τοῖς παροῦσι
πράγµασι· τὸ γὰρ τοὺς πολεµήσοντας
Φιλίππῳ γεγενῆσθαι καὶ χώραν ὅµορον
καὶ δύναµίν τινα κεκτηµένους, καὶ τὸ
µέγιστον ἁπάντων, τὴν ὑπὲρ τοῦ
πολέµου γνώµην τοιαύτην ἔχοντας
ὥστε τὰς πρὸς ἐκεῖνον διαλλαγὰς
πρῶτον µὲν ἀπίστους, εἶτα τῆς ἑαυτῶν
πατρίδος νοµίζειν ἀνάστασιν, δαιµονίᾳ
τινὶ καὶ θείᾳ παντάπασιν ἔοικεν
εὐεργεσίᾳ.
∆ι' αυτό λοιπόν πρέπει, ώ Αθηναίοι —
αφού ο θεός µας ευεργετεί— να
εξετάσωµεν και ηµείς το εξής πλέον:
πώς δηλαδή να µη φανώµεν
απέναντι του εαυτού µας ανάξιοι
εκείνων, τα οποία ο θεός µας
παρεχώρησε· διότι είνε αισχρόν — ή
µάλλον είνε αισχρότατον να
φαινώµεθα ότι παραµελούµεν και
εγκαταλείποµεν όχι µόνον πόλεις και
τόπους, των οποίων ήµεθα κύριοι
άλλοτε. αλλ' ακόµη και συµµάχους,
ως είνε οι Ολύνθιοι, και καταλλήλους
περιστάσεις, ως είνε η σηµερινή —
πράγµατα τα οποία αυτή η τύχη µας
προητοίµασεν!...
[2] δεῖ τοίνυν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τοῦτ᾽
ἤδη σκοπεῖν αὐτούς, ὅπως µὴ χείρους
περὶ ἡµᾶς αὐτοὺς εἶναι δόξοµεν τῶν
ὑπαρχόντων, ὡς ἔστι τῶν αἰσχρῶν,
µᾶλλον δὲ τῶν αἰσχίστων, µὴ µόνον
πόλεων καὶ τόπων ὧν ἦµέν ποτε κύριοι
φαίνεσθαι προϊεµένους, ἀλλὰ καὶ τῶν
ὑπὸ τῆς τύχης παρασκευασθέντων
συµµάχων καὶ καιρῶν.


Τώρα το να κάθωµαι να σας
διηγούµαι µε λεπτοµέρειαν την
δύναµιν του Φιλίππου και µε τα
λόγια αυτά να σας προτρέπω, ώ
Αθηναίοι, να κάµνετε το καθήκον
σας—αυτό νοµίζω ότι δεν είνε
σωστόν πράγµα. Αλλά διατί; Να σας
το είπω· διότι µου φαίνεται ότι, όσα
και αν είπη κανείς δι' αυτά, εις
εκείνον µεν προξενούν τιµήν και
δόξαν, ενώ εις σας τί προξενούν; Την
µοµφήν ίσως ότι δεν τα εκάµατε
καλά — αν όχι τίποτε χειρότερον....
∆ιότι εκείνος µεν, όσω
περισσότερα— περισσότερα από ό,τι
αξίζει —έχει κάµει, τόσω
περισσότερον αξιοθαύµαστος εις τα
µάτια όλων φαίνεται· ενώ σεις όσω
χειρότερα από ό,τι έπρεπεν έχετε
διευθύνει τας υποθέσεις σας, από
τόσω µεγαλυτέραν εντροπήν
εσκεπάσθητε!
[3] τὸ µὲν οὖν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τὴν
Φιλίππου ῥώµην διεξιέναι καὶ διὰ
τούτων τῶν λόγων προτρέπειν τὰ
δέοντα ποιεῖν ὑµᾶς, οὐχὶ καλῶς ἔχειν
ἡγοῦµαι. διὰ τί; ὅτι µοι δοκεῖ πάνθ᾽ ὅσ᾽
ἂν εἴποι τις ὑπὲρ τούτων, ἐκείνῳ µὲν
ἔχειν φιλοτιµίαν, ἡµῖν δ᾽ οὐχὶ καλῶς
πεπρᾶχθαι. ὁ µὲν γὰρ ὅσῳ πλείον᾽ ὑπὲρ
τὴν ἀξίαν πεποίηκε τὴν αὑτοῦ, τοσούτῳ
θαυµαστότερος παρὰ πᾶσι νοµίζεται·
ὑµεῖς δ᾽ ὅσῳ χεῖρον ἢ προσῆκε κέχρησθε
τοῖς πράγµασι, τοσούτῳ πλείον᾽
αἰσχύνην ὠφλήκατε.
Αλλ' αυτά θα τα παραλείψω. Και θα
τα παραλείψω, διότι εάν κανείς
εξετάση τα πράγµατα από την
αληθινήν των όψιν, ία ίδη ότι αυτός
έχει γίνει µεγάλος από εδώ τας
Αθήνας— από ηµάς(1) και όχι από
την ιδικήν του δύναµιν —αφ' εαυτού
του! Και δεν θεωρώ τώρα
κατάλληλον την περίστασιν να
οµιλήσω περί εκείνων, εις τους
οποίους ο Φίλιππος χρεωστεί χάριν,
διότι εξυπηρέτησαν τα σχέδια του,
ενώ σεις πρέπει να τιµωρήσετε
αυτούς· αλλά θα προσπαθήσω να σας
είπω εκείνα µόνον, τα οποία, είνε
δυνατόν να είπω και είνε
[4] ταῦτα µὲν οὖν παραλείψω. καὶ γὰρ εἰ
µετ᾽ ἀληθείας τις, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι,
σκοποῖτο, ἐνθένδ᾽ ἂν αὐτὸν ἴδοι µέγαν
γεγενηµένον, οὐχὶ παρ᾽ αὑτοῦ. ὧν οὖν
ἐκεῖνος µὲν ὀφείλει τοῖς ὑπὲρ αὐτοῦ
πεπολιτευµένοις χάριν, ὑµῖν δὲ δίκην
προσήκει λαβεῖν, τούτων οὐχὶ νῦν ὁρῶ
τὸν καιρὸν τοῦ λέγειν· ἃ δὲ καὶ χωρὶς
τούτων ἔνι, καὶ βέλτιόν ἐστιν ἀκηκοέναι
πάντας ὑµᾶς, καὶ µεγάλ᾽, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, κατ᾽ ἐκείνου φαίνοιτ᾽ ἂν
ὀνείδη βουλοµένοις ὀρθῶς δοκιµάζειν,
ταῦτ᾽ εἰπεῖν πειράσοµαι.


συµφερώτερον να τα έχετε όλοι
ακουσµένα και τα οποία θα
εφαίνοντο διά τον Φίλιππον µία
µεγάλη—µα µεγάλη κατηγορία—αν
θέλετε να τα καλοεξετάσετε!
Το να ονοµάζη κανείς τον Φίλιππον
άνθρωπον επίορκον και ανάξιον
εµπιστοσύνης, χωρίς να δείχνωµεν
και τας πράξεις του—ηµπορεί να είπη
κανείς δικαίως ότι είνε κάποια
κατηγορία— αλλά κατηγορία
ανίσχυρος, κούφια· το δε να
αναφέρη πάντα όσα έως τώρα
έπραξε και εις όλα να τον
αποδεικνύη τοιούτον— επίορκον και
αναξιόπιστον, το πράγµα αυτό ολίγα
λόγια χρειάζεται— διότι, όπου
φυσικά οµιλούν τα πράγµατα, είνε
περιττά τα λόγια! Αλλά και διά δύο
ακόµη λόγους θεωρώ συµφέρον να
αναφερθούν αι πράξεις του, πρώτον
µεν, ίνα εκείνος—το οποίον άλλως
είνε και αληθινόν — φανή τιποτένιος,
δεύτερον δε, ίνα ίδουν και οι καθ'
υπερβολήν θαυµάζοντες και
φοβούµενοι τον Φίλιππον ότι
τάσωσεν όλα τα ψέµµατα και τα
τεχνάσµατα, µε τα οποία πρωτύτερα
εξαπατών κατώρθωσε να αυξηθή και
να γίνη µεγάλος και ότι εις το ίδιον
τέλος κοντεύει να φθάση και η
δύναµις του!
[5] τὸ µὲν οὖν ἐπίορκον κἄπιστον καλεῖν
ἄνευ τοῦ τὰ πεπραγµένα δεικνύναι
λοιδορίαν εἶναί τις ἂν φήσειε κενὴν
δικαίως· τὸ δὲ πάνθ᾽ ὅσα πώποτ᾽ ἔπραξε
διεξιόντα ἐφ᾽ ἅπασι τούτοις ἐλέγχειν,
καὶ βραχέος λόγου συµβαίνει δεῖσθαι,
καὶ δυοῖν ἕνεχ᾽ ἡγοῦµαι συµφέρειν
εἰρῆσθαι, τοῦ τ᾽ ἐκεῖνον, ὅπερ καὶ
ἀληθὲς ὑπάρχει, φαῦλον φαίνεσθαι, καὶ
τοὺς ὑπερεκπεπληγµένους ὡς ἄµαχόν
τινα τὸν Φίλιππον ἰδεῖν ὅτι πάντα
διεξελήλυθεν οἷς πρότερον
παρακρουόµενος µέγας ηὐξήθη, καὶ
πρὸς αὐτὴν ἥκει τὴν τελευτὴν τὰ
πράγµατ᾽ αὐτῷ.
Αλλά και εγώ ο ίδιος θα εθεώρουν
τον Φίλιππον παρά πολύ φοβερόν
και αξιοθαύµαστον άνθρωπον, εάν
έβλεπον ότι έχει µεγαλώσει µε
πράξεις δικαίας· τώρα όµως δεν τον
θεωρώ τοιούτον, διότι παρατηρών
[6] ἐγὼ γάρ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, σφόδρ᾽
ἂν ἡγούµην καὶ αὐτὸς φοβερὸν τὸν
Φίλιππον καὶ θαυµαστόν, εἰ τὰ δίκαια
πράττονθ᾽ ἑώρων ηὐξηµένον· νῦν δὲ
θεωρῶν καὶ σκοπῶν εὑρίσκω τὴν µὲν


και σκεπτόµενος ευρίσκω ότι κατ'
αρχάς µεν εξηπάτησε την αφέλειαν
και ευπιστίαν µας —κατά την εποχήν
κατά την οποίαν
µερικοί απεδίωκον από του βήµατος
αυτού ενθυµείσθε;—τους
απεσταλµένους των Ολυνθίων, που
ήθελον προφορικώς να
διαπραγµατευθώσι µαζί σας—και µας
εξηπάτησε µε την ψευδή υπόσχεσιν
ότι θα µας παραδώση την Αµφίπολιν
και µε την εφεύρεσιν του περιφήµου
εκείνου και πολυθρύλητου µυστικού
(2)·
ἡµετέραν εὐήθειαν τὸ κατ᾽ ἀρχάς, ὅτ᾽
Ὀλυνθίους ἀπήλαυνόν τινες ἐνθένδε
βουλοµένους ὑµῖν διαλεχθῆναι, τῷ τὴν
Ἀµφίπολιν φάσκειν παραδώσειν καὶ τὸ
θρυλούµενόν ποτ᾽ ἀπόρρητον ἐκεῖνο
κατασκευάσαι,
µας εξηπάτησε δε κατόπιν µε την
άλωσιν της Ποτειδαίας, η οποία ήτο
ιδική σας, και τους µεν πρότερον
συµµάχους του—σας ηδίκησε,
παρέδωκε δε αυτήν εις τους
Ολυνθίους, ίνα προσελκύση εις την
συµµαχίαν των. Τους Θεσσαλούς δε
τώρα τελευταία εξηπάτησε µε την
υπόσχεσιν ότι θα παραδώση εις
αυτούς την Μαγνησίαν και µε την
υπόσχεσιν ότι θα αναλάβη υπέρ
αυτών τον Φωκικόν πόλεµον. Εν
γένει δε δεν υπάρχει κανείς—εξ
όσων εσχετίσθησαν µε αυτόν—τον
οποίον να µη εξηπάτησεν εκείνος·
διότι εξαπατών κάθε φοράν την
ανοησίαν των λαών και των πόλεων
που δεν τον γνωρίζουν και παίρνων
αυτούς µε το µέρος του εµέγάλωσε
τόσον πολύ....
[7] τούτῳ προσαγαγόµενον, τὴν δ᾽
Ὀλυνθίων φιλίαν µετὰ ταῦτα τῷ
Ποτείδαιαν οὖσαν ὑµετέραν ἐξελεῖν καὶ
τοὺς µὲν πρότερον συµµάχους [ὑµᾶς]
ἀδικῆσαι, παραδοῦναι δ᾽ ἐκείνοις,
Θετταλοὺς δὲ νῦν τὰ τελευταῖα τῷ
Μαγνησίαν παραδώσειν ὑποσχέσθαι
καὶ τὸν Φωκικὸν πόλεµον πολεµήσειν
ὑπὲρ αὐτῶν ἀναδέξασθαι. ὅλως δ᾽
οὐδεὶς ἔστιν ὅντιν᾽ οὐ πεφενάκικ᾽
ἐκεῖνος τῶν αὐτῷ χρησαµένων· τὴν γὰρ
ἑκάστων ἄνοιαν ἀεὶ τῶν ἀγνοούντων
αὐτὸν ἐξαπατῶν καὶ προσλαµβάνων
οὕτως ηὐξήθη.
Όπως λοιπόν ο Φίλιππος υψώθη και
έγινε µεγάλος δι' εκείνων, οι οποίοι
δεν τον ήξευραν και εγελάσθηκαν—
διότι καθένας από αυτούς ενόµιζεν
[8] ὥσπερ οὖν διὰ τούτων ἤρθη µέγας,
ἡνίχ᾽ ἕκαστοι συµφέρον αὐτὸν ἑαυτοῖς
ᾤοντό τι πράξειν, οὕτως ὀφείλει διὰ τῶν


ότι αυτός θα κάµη κάτι τι συµφέρον
δι' αυτόν—έτσι οφείλει δι' αυτών των
ιδίων—αυτών που δεν τον ήξευραν
και εγελάσθηκαν, να κρηµνισθή
πάλιν από την θέσιν, εις την οποίαν
είχεν υψώθη, αφού τέλος πάντων
έχει τρανώς αποδειχθή ότι κάµνει τα
πάντα χάριν του ιδικού του
συµφέροντος! Εις τοιαύτην λοιπόν
κακήν κατάστασιν κατήντησαν αι
υποθέσεις του Φιλίππου· εάν δε όσα
λέγω δεν είναι ορθά, τότε ας
παρουσιασθή όποιος θέλει εις το
βήµα και ας αποδείξη εις εµέ ή
καλλίτερα εις σας, ότι τάχα αυτά τα
όποια λέγω εγώ δεν είναι αληθινά ή
ότι εκείνο που εξηπατήθησαν κατ'
αρχάς από τον Φίλιππον εις το
µέλλον θα έχωσιν εµπιστοσύνην εις
αυτόν ή ν' αποδείξη ότι οι Θεσσαλοί,
οι οποίοι υπεδουλώθησαν, χωρίς να
τους αξίζη, τώρα δεν θα εγίνοντο
ελεύθεροι—αν ήτο δυνατόν — µε
πολλήν χαράν και ευχαρίστησιν.
αὐτῶν τούτων καὶ καθαιρεθῆναι πάλιν,
ἐπειδὴ πάνθ᾽ εἵνεχ᾽ ἑαυτοῦ ποιῶν
ἐξελήλεγκται. καιροῦ µὲν δή, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, πρὸς τοῦτο πάρεστι Φιλίππῳ
τὰ πράγµατα· ἢ παρελθών τις ἐµοί,
µᾶλλον δ᾽ ὑµῖν δειξάτω, ἢ ὡς οὐκ ἀληθῆ
ταῦτ᾽ ἐγὼ λέγω, ἢ ὡς οἱ τὰ πρῶτ᾽
ἐξηπατηµένοι τὰ λοιπὰ πιστεύσουσιν, ἢ
ὡς οἱ παρὰ τὴν αὑτῶν ἀξίαν
δεδουλωµένοι [Θετταλοὶ] νῦν οὐκ ἂν
ἐλεύθεροι γένοιντ᾽ ἄσµενοι.
Και όµως, αν κανείς από σας
παραδέχεται µεν ότι έτσι είναι —
όπως τα λέγω—νοµίζη δε ότι διά της
βίας ο Φίλιππος θα ηµπορέση να
συγκράτηση την αρχήν, τας
κατακτήσεις και τους συµµάχους, και
ότι θα τα συγκράτηση, επειδή έχει
προκαταλάβει τα φρούρια και τους
λιµένας και τα τοιαύτα, δεν
σκέπτεται ορθώς. ∆ιότι όταν οι
σύµµαχοι συνδεθώσιν εξ αγάπης
αµοιβαίας και όλοι οι συµµετέχοντες
εις τον πόλεµον έχωσι τα ίδια
συµφέροντα, είνε πρόθυµοι οι
[9] καὶ µὴν εἴ τις ὑµῶν ταῦτα µὲν οὕτως
ἔχειν ἡγεῖται, οἴεται δὲ βίᾳ καθέξειν
αὐτὸν τὰ πράγµατα τῷ τὰ χωρία καὶ
λιµένας καὶ τὰ τοιαῦτα προειληφέναι,
οὐκ ὀρθῶς οἴεται. ὅταν µὲν γὰρ ὑπ᾽
εὐνοίας τὰ πράγµατα συστῇ καὶ πᾶσι
ταὐτὰ συµφέρῃ τοῖς µετέχουσι τοῦ
πολέµου, καὶ συµπονεῖν καὶ φέρειν τὰς
συµφορὰς καὶ µένειν ἐθέλουσιν
ἅνθρωποι· ὅταν δ᾽ ἐκ πλεονεξίας καὶ
πονηρίας τις ὥσπερ οὗτος ἰσχύσῃ, ἡ


άνθρωποι και να κοπιάζουν µαζί και
να υποφέρουν τας συµφοράς και να
µένουν σταθεροί εις τους συµµάχους
των· αλλ' όταν γίνη κανείς ισχυρός
από αδικίαν και πλεονεξίαν— όπως
αυτός—τότε η πρώτη µικρά αιτία και
το παραµικρόν παραπάτηµα όλα τα
ανατρέπει και τα διαλύει.
πρώτη πρόφασις καὶ µικρὸν πταῖσµα
ἅπαντ᾽ ἀνεχαίτισε καὶ διέλυσεν.
∆ιότι δεν είνε δυνατόν, όχι δεν είνε,
ώ Αθηναίοι, µε αδικίας και επιορκίας
και ψεύδη να αποκτήση κανείς
δύναµιν σταθεράν, αλλ' ό,τι δήποτε
αποκτάται κατ' αυτόν τον τρόπον διά
µίαν φοράν και δι' ολίγον καιρόν
διαρκεί, και ηµπορεί να ακµάσουν—
αν η τύχη τα βοηθήση—, και να
ακµάσουν πολύ, τρεφόµενα µε
ελπίδας, αλλ' όµως µε τον καιρόν
ανακαλύπτονται και µόνα των
καταρρέουν. ∆ιότι όπως —καθώς
νοµίζω—αι βάσεις της οικίας και του
πλοίου και των άλλων τοιούτων
πρέπει να είνε δυνατώταται,
τοιουτοτρόπως και των πράξεων αι
αρχαί και τα θεµέλια πρέπει να είνε
αληθή και δίκαια. Αλλά τούτο δεν
υπάρχει τώρα εις τας πράξεις του
Φιλίππου... 
[10] οὐ γὰρ ἔστιν, οὐκ ἔστιν, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, ἀδικοῦντα κἀπιορκοῦντα καὶ
ψευδόµενον δύναµιν βεβαίαν
κτήσασθαι, ἀλλὰ τὰ τοιαῦτ᾽ εἰς µὲν
ἅπαξ καὶ βραχὺν χρόνον ἀντέχει, καὶ
σφόδρα γ᾽ ἤνθησ᾽ ἐπὶ ταῖς ἐλπίσιν, ἂν
τύχῃ, τῷ χρόνῳ δὲ φωρᾶται καὶ περὶ
αὑτὰ καταρρεῖ. ὥσπερ γὰρ οἰκίας, οἶµαι,
καὶ πλοίου καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων
τὰ κάτωθεν ἰσχυρότατ᾽ εἶναι δεῖ, οὕτω
καὶ τῶν πράξεων τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς
ὑποθέσεις ἀληθεῖς καὶ δικαίας εἶναι
προσήκει. τοῦτο δ᾽ οὐκ ἔνι νῦν ἐν τοῖς
πεπραγµένοις Φιλίππῳ.
Φρονώ λοιπόν ότι πρέπει σεις να
τρέξετε εις βοήθειαν των Ολυνθίων
και είµαι ευχαριστηµένος να βοηθήτε
µε τον τρόπον µε τον οποίον και
οιοσδήποτε άλλος ήθελε προτείνει,
αρκεί η βοήθεια να είνε καλλίστη και
ταχύτατη· προς δε τους Θεσσαλούς
φρονώ ότι πρέπει να στείλετε
απεσταλµένους, οι οποίοι εις µεν
τους µη γνωρίζοντας τον Φίλιππον
[11] φηµὶ δὴ δεῖν ἡµᾶς τοῖς µὲν Ὀλυνθίοις
βοηθεῖν, καὶ ὅπως τις λέγει κάλλιστα καὶ
τάχιστα, οὕτως ἀρέσκει µοι· πρὸς δὲ
Θετταλοὺς πρεσβείαν πέµπειν, ἣ τοὺς
µὲν διδάξει ταῦτα, τοὺς δὲ παροξυνεῖ·
καὶ γὰρ νῦν εἰσιν ἐψηφισµένοι Παγασὰς
ἀπαιτεῖν καὶ περὶ Μαγνησίας λόγους
ποιεῖσθαι.


να γνωρίσουν τον χαρακτήρα
του και το ετοιµόρροπον του
κράτους του, τους δε γνωρίζοντας
αυτόν, αλλ' εκ φόβου διστάζοντας,
να παροξύνουν και ενθαρρύνουν—
διότι άλλως και τώρα έχουν
αποφασίσει να ζητήσωσι πάλιν από
αυτόν τας Παγασάς—αλλά και περί
της Μαγνησίας να κάµουν λόγον.
Αλλά το εξής. ώ Αθηναίοι, να
εξετάσετε—πώς δηλαδή οι εκ µέρους
µας στελλόµενοι απεσταλµένοι πώς
να µη είπωσι λόγια µόνον, αλλά να
έχουν και να επιδεικνύουν και έργον
τι σπουδαίον—και θα επιδεικνύουν
έργον τι σπουδαίον, αν ηµείς
εκστρατεύσωµεν σύµφωνα µε την
αξίαν της πόλεως—αυτοπροσώπως
δηλαδή και µε σπουδαίας δυνάµεις —
και όταν είµεθα παρόντες εις τα
έργα, διότι κάθε λόγος, όταν λείπουν
τα έργα, φαίνεται πράγµα κούφιο και
ανωφελές—και προ πάντων ο εκ
µέρους της πόλεως µας λόγος· διότι,
µε όσω µεγαλυτέραν ευκολίαν
φαινόµεθα ότι τον µεταχειριζόµεθα,
τόσω περισσότερον όλοι
δυσπιστούσι προς αυτόν.
[12] σκοπεῖσθε µέντοι τοῦτ᾽, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, ὅπως µὴ λόγους ἐροῦσιν
µόνον οἱ παρ᾽ ἡµῶν πρέσβεις, ἀλλὰ καὶ
ἔργον τι δεικνύειν ἕξουσιν
ἐξεληλυθότων ὑµῶν ἀξίως τῆς πόλεως
καὶ ὄντων ἐπὶ τοῖς πράγµασιν, ὡς ἅπας
µὲν λόγος, ἂν ἀπῇ τὰ πράγµατα,
µάταιόν τι φαίνεται καὶ κενόν, µάλιστα
δ᾽ ὁ παρὰ τῆς ἡµετέρας πόλεως· ὅσῳ
γὰρ ἑτοιµότατ᾽ αὐτῷ δοκοῦµεν χρῆσθαι,
τοσούτῳ µᾶλλον ἀπιστοῦσι πάντες αὐτῷ.
Πρέπει λοιπόν να δείξωµεν ότι πολύ
εγκατελείψαµεν τας παλαιάς
µεθόδους και συνήθειας και ότι
µεγάλως µετεβλήθηµεν — και να το
δείξωµεν συνεισφέροντες,
εκστρατεύοντες, προθύµως
κάµνοντες ό,τι πρέπει—αν βέβαια
θέλετε να σας δώσουν προσοχήν και
να προσέξουν εις όσα θα τους
είπητε. Και αν θελήσετε να τα
[13] πολλὴν δὴ τὴν µετάστασιν καὶ
µεγάλην δεικτέον τὴν µεταβολήν,
εἰσφέροντας, ἐξιόντας, ἅπαντα
ποιοῦντας ἑτοίµως, εἴπερ τις ὑµῖν
προσέξει τὸν νοῦν. κἂν ταῦτ᾽ ἐθελήσηθ᾽
ὡς προσήκει καὶ δὴ περαίνειν, οὐ µόνον,
ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τὰ συµµαχικὰ
ἀσθενῶς καὶ ἀπίστως ἔχοντα


εκτελέσετε αυτά—και να τα
εκτελέσετε αµέσως και όπως
πρέπει—αι τότε θα φανερωθούν ότι
όχι µόνον οι σύµµαχοι του Φιλίππου
συνδέονται ασθενώς µε αυτόν και
δεν έχουν εµπιστοσύνην, αλλά και η
ιδική του εξουσία και δύναµις θα
αποδειχθή ότι ευρίσκεται εις κακήν
κατάστασιν, ότι είναι
ετοιµόρροπος....
φανήσεται Φιλίππῳ, ἀλλὰ καὶ τὰ τῆς
οἰκείας ἀρχῆς καὶ δυνάµεως κακῶς
ἔχοντ᾽ ἐξελεγχθήσεται. 
∆ιότι εν γένει µεν η Μακεδόνικη
δύναµις και εξουσία προσθετοµένη
εις άλλην δύναµιν, είνε κάποια
δύναµις µεγάλη, όπως υπήρξε µίαν
φοράν εις σας—επί Τιµοθέου,
εναντίον των Ολυνθίων· όπως πάλιν
έπειτα εις τους Ολυνθίους κατά της
Ποτειδαίας (3)· και µετά των δύο
τούτων συµµαχήσασα εφάνη όντως
δύναµις αξιόλογος· και τώρα
τελευταίως, που έτρεξεν εις
βοήθειαν των Θεσσαλών—
ευρισκοµένων εις εµφυλίους έριδας
και ταραχάς— εναντίον των
τυράννων Λυκόφρονος και
Πυθολάου· άλλως τε όπου και αν
προσθέση κανείς δύναµιν, έστω και
µικράν, πάντα ωφέλειαν, καθώς εγώ
φρονώ, προξενεί· µόνη της όπως και
χωρίς σύµµαχον η Μακεδονική
δύναµις και εξουσία είνε αδύνατη και
γεµάτη από πολλά κακά.
[14] ὅλως µὲν γὰρ ἡ Μακεδονικὴ
δύναµις καὶ ἀρχὴ ἐν µὲν προσθήκῃ
µερίς ἐστί τις οὐ µικρά, οἷον ὑπῆρξέ
ποθ᾽ ὑµῖν ἐπὶ Τιµοθέου πρὸς
Ὀλυνθίους· πάλιν αὖ πρὸς Ποτείδαιαν
Ὀλυνθίοις ἐφάνη τι τοῦτο
συναµφότερον· νυνὶ δὲ Θετταλοῖς
νοσοῦσι καὶ τεταραγµένοις ἐπὶ τὴν
τυραννικὴν οἰκίαν ἐβοήθησεν· καὶ ὅποι
τις ἄν, οἶµαι, προσθῇ κἂν µικρὰν
δύναµιν, πάντ᾽ ὠφελεῖ· αὐτὴ δὲ καθ᾽
αὑτὴν ἀσθενὴς καὶ πολλῶν κακῶν ἐστι
µεστή.
∆ιότι και αυτός µε όλα εκείνα —
ένεκα των οποίων θα ηµπορούσε
κανείς να τον νοµίση µεγάλον—τους
πολέµους και τας εκστρατείας—την
έκαµε ακόµη περισσότερον αδύνατον
από ό,τι φυσικά ήτο. ∆ιότι νοµίζετε,
[15] καὶ γὰρ οὗτος ἅπασι τούτοις, οἷς ἄν
τις µέγαν αὐτὸν ἡγήσαιτο, τοῖς
πολέµοις καὶ ταῖς στρατείαις, ἔτ᾽
ἐπισφαλεστέραν ἢ ὑπῆρχε φύσει
κατεσκεύακεν αὑτῷ. µὴ γὰρ οἴεσθ᾽, ὦ


ώ Αθηναίοι, ότι ευρίσκουν
ευχαρίστησιν εις τα ίδια πράγµατα
και ο Φίλιππος και οι υπήκοοί του;
Κάθε άλλο· αλλ' αυτός µεν επιθυµεί
δόξαν—και την επιζητεί µε θέρµην,
µε ζήλον—και έχει λάβει µίαν
απόφασιν —εργαζόµενος και
ριψοκινδυνεύων—να πάθη ό,τι
δήποτε κακόν και αν συµβή— και
τούτο, διότι επροτίµησεν, αντί της
ησύχου και ασφαλούς ζωής, να
αποκτήση την δόξαν: ότι αυτός
µόνος κατώρθωσεν εκείνα, τα οποία
κανείς άλλος βασιλεύς της
Μακεδονίας δεν κατώρθωσεν έως
τώρα!...
ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τοῖς αὐτοῖς Φίλιππόν
τε χαίρειν καὶ τοὺς ἀρχοµένους, ἀλλ᾽ ὁ
µὲν δόξης ἐπιθυµεῖ καὶ τοῦτ᾽ ἐζήλωκε,
καὶ προῄρηται πράττων καὶ κινδυνεύων,
ἂν συµβῇ τι, παθεῖν, τὴν τοῦ
διαπράξασθαι ταῦθ᾽ ἃ µηδεὶς πώποτ᾽
ἄλλος Μακεδόνων βασιλεὺς δόξαν ἀντὶ
τοῦ ζῆν ἀσφαλῶς ᾑρηµένος
Οι υπήκοοι του όµως δεν λαµβάνουν
µερίδιον από την δόξαν των
κατορθωµάτων αυτών, αλλά
ταλαιπωρούµενοι µε τας ατελείωτους
αυτάς εκστρατείας—εκστρατείας που
γίνονται άνω και κάτω—πάσχουν και
βασανίζονται ακαταπαύστως, διότι
ούτε εις τας γεωργικάς των εργασίας
ηµπορούν να καταγίνουν ούτε εις τας
οικιακάς των υποθέσεις, ούτε όσα —
όπως-όπως παράγουν—ηµπορούν να
τα πωλήσουν, διότι είνε κεκλεισµένοι
οι λιµένες του τόπου ένεκα του
πολέµου.
[16] τοῖς δὲ τῆς µὲν φιλοτιµίας τῆς ἀπὸ
τούτων οὐ µέτεστι, κοπτόµενοι δ᾽ ἀεὶ
ταῖς στρατείαις ταύταις ταῖς ἄνω κάτω
λυποῦνται καὶ συνεχῶς ταλαιπωροῦσιν,
οὔτ᾽ ἐπὶ τοῖς ἔργοις οὔτ᾽ ἐπὶ τοῖς αὑτῶν
ἰδίοις ἐώµενοι διατρίβειν, οὔθ᾽ ὅσ᾽ ἂν
ποιήσωσιν οὕτως ὅπως ἂν δύνωνται,
ταῦτ᾽ ἔχοντες διαθέσθαι κεκλειµένων
τῶν ἐµπορίων τῶν ἐν τῇ χώρᾳ διὰ τὸν
πόλεµον.
Τώρα πως διάκειται ο Μακεδονικός
λαός προς τον Φίλιππον ευκόλως
ηµπορεί κανείς να εννοήση από όσα
παραπάνω είπα· αλλά και αυτοί οι
µισθοφόροι και σωµατοφυλακές
του—οι οποίοι φηµίζονται ότι είνε
αξιοθαύµαστοι και γυµνασµένοι εις
τα πολεµικά—καθώς εγώ έµαθον από
[17] οἱ µὲν οὖν πολλοὶ Μακεδόνων πῶς
ἔχουσι Φιλίππῳ, ἐκ τούτων ἄν τις
σκέψαιτ᾽ οὐ χαλεπῶς· οἱ δὲ δὴ περὶ
αὐτὸν ὄντες ξένοι καὶ πεζέταιροι δόξαν
µὲν ἔχουσιν ὡς εἰσὶ θαυµαστοὶ καὶ
συγκεκροτηµένοι τὰ τοῦ πολέµου, ὡς δ᾽


κάποιον, ο οποίος έζησεν εις την
Μακεδονίαν και είνε άνθρωπος
ανίκανος να είπη ψεύµατα, δεν είνε
και αυτοί καλύτεροι από κανένα εκ
των άλλων, αλλά χειρότεροι.
ἐγὼ τῶν ἐν αὐτῇ τῇ χώρᾳ γεγενηµένων
τινὸς ἤκουον, ἀνδρὸς οὐδαµῶς οἵου τε
ψεύδεσθαι, οὐδένων εἰσὶν βελτίους.
∆ιότι, και αν υπάρχη µεταξύ αυτών
κανείς ολίγον έµπειρος του πολέµου
και των µαχών, όλους αυτούς—µου
είπεν ο άνθρωπος εκείνος—τους
παραγκωνίζει ο Φίλιππος ένεκα της
µεγάλης του φιλοδοξίας, διότι θέλει
όλα τα έργα να νοµίζωνται ιδικά
του— επειδή εκτός των άλλων και
κατά την φιλοπρωτίαν είνε άφθαστος
και ανυπέρβλητος ο άνθρωπος
αυτός· εάν δε είνε πάλιν κανένας
άλλος µεταξύ αυτών από άλλην
έποψιν εγκρατής ή δίκαιος, ο οποίος
να µη ηµπορή να υποφέρη την
καθηµερινήν του βίου ασωτίαν και
την µέθην και τους ασέµνους
χορούς,—µου έλεγεν—ότι και ο
τοιούτος περιφρονείται και δεν
λογαριάζεται διά τίποτε.
[18] εἰ µὲν γάρ τις ἀνήρ ἐστιν ἐν αὐτοῖς
οἷος ἔµπειρος πολέµου καὶ ἀγώνων,
τούτους µὲν φιλοτιµίᾳ πάντας ἀπωθεῖν
αὐτὸν ἔφη, βουλόµενον πάνθ᾽ αὑτοῦ
δοκεῖν εἶναι τἄργα (πρὸς γὰρ αὖ τοῖς
ἄλλοις καὶ τὴν φιλοτιµίαν
ἀνυπέρβλητον εἶναι )· εἰ δέ τις σώφρων
ἢ δίκαιος ἄλλως, τὴν καθ᾽ ἡµέραν
ἀκρασίαν τοῦ βίου καὶ µέθην καὶ
κορδακισµοὺς οὐ δυνάµενος φέρειν,
παρεῶσθαι καὶ ἐν οὐδενὸς εἶναι µέρει
τὸν τοιοῦτον.
Τότε ποίοι υπολείπονται εις αυτόν;
Υπολείπονται οι άτακτοι στρατιώται—
οι πλιατσικολόγοι και οι κόλακες και
άλλοι τοιούτοι, οι οποίοι, αφού
µεθύσουν, χορεύουν τέτοιους
χορούς, τους οποίους εγώ τώρα
εντρέποµαι να σας τους ονοµάσω!...
Αυτά µου έλεγεν ο άνθρωπος
εκείνος—και είνε φανερόν ότι αυτά
είνε αληθινά. ∆ιότι εκείνους τους
οποίους πάντες εξεδίωκον απ' εδώ—
επειδή ήσαν πολύ αχρειότεροι των
αγυρτών, π. χ. τον Καλλίαν τον
περήφηµον δηµόσιον υπηρέτην και
[19] λοιποὺς δὴ περὶ αὐτὸν εἶναι λῃστὰς
καὶ κόλακας καὶ τοιούτους ἀνθρώπους
οἵους µεθυσθέντας ὀρχεῖσθαι τοιαῦθ᾽
οἷ᾽ ἐγὼ νῦν ὀκνῶ πρὸς ὑµᾶς ὀνοµάσαι.
δῆλον δ᾽ ὅτι ταῦτ᾽ ἐστὶν ἀληθῆ· καὶ γὰρ
οὓς ἐνθένδε πάντες ἀπήλαυνον ὡς
πολὺ τῶν θαυµατοποιῶν
ἀσελγεστέρους ὄντας, Καλλίαν ἐκεῖνον
τὸν δηµόσιον καὶ τοιούτους ἀνθρώπους,
µίµους γελοίων καὶ ποιητὰς αἰσχρῶν
ᾀσµάτων, ὧν εἰς τοὺς συνόντας


άλλους τοιούτους ανθρώπους—
γελωτοποιούς και ποιητάς αισχρών
ασµάτων, τα οποία συνθέτουν διά να
κινώσι τον γέλωτα των
παρευρισκοµένων—αυτούς αγαπά ο
Φίλιππος και αυτούς έχει κοντά
του!...
ποιοῦσιν εἵνεκα τοῦ γελασθῆναι,
τούτους ἀγαπᾷ καὶ περὶ αὑτὸν ἔχει.
Αυτά δεν είνε σπουδαία; αλλά και αν
κανείς τα θεωρή µικρά, ω Αθηναίοι,
διά τους φρονίµους ανθρώπους
όµως είνε µεγάλαι αποδείξεις της
κακογνωµίας και της κακοµοιριάς
εκείνου. Αλλά τώρα, καθώς φρονώ,
τα επισκοτίζουν και τα σκεπάζουν αι
επιτυχίαι του—διότι αι τυχηραί
επιτυχίαι είνε φοβεραί εις το να
συγκρύπτουν τα τοιαύτα αίσχη! Αν
όµως ο Φίλιππος πάθη καµµίαν
αποτυχίαν, τότε θα αποκαλυφθούν
τα πάντα µε ακρίβειαν και θα ιδήτε
ότι είνε τοιαύτα. Και µου φαίνεται, ώ
Αθηναίοι, ότι αυτό εντός ολίγου θα
φανή, αν θελήση ο θεός και σεις
έχητε απόφασιν να δράσετε.
[20] καίτοι ταῦτα, καὶ εἰ µικρά τις
ἡγεῖται, µεγάλ᾽, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι,
δείγµατα τῆς ἐκείνου γνώµης καὶ
κακοδαιµονίας ἐστὶ τοῖς εὖ φρονοῦσιν.
ἀλλ᾽, οἶµαι, νῦν µὲν ἐπισκοτεῖ τούτοις
τὸ κατορθοῦν· αἱ γὰρ εὐπραξίαι δειναὶ
συγκρύψαι τὰ τοιαῦτ᾽ ὀνείδη· εἰ δέ τι
πταίσει, τότ᾽ ἀκριβῶς αὐτοῦ ταῦτ᾽
ἐξετασθήσεται. δοκεῖ δ᾽ ἔµοιγ᾽, ὦ
ἄνδρες Ἀθηναῖοι, δείξειν οὐκ εἰς
µακράν, ἂν οἵ τε θεοὶ θέλωσι καὶ ὑµεῖς
βούλησθε.
∆ιότι όπως συµβαίνει και εις τα
σώµατα των ανθρώπων—εφ' όσον
δηλαδή είνε κανείς υγιής και
δυνατός, δεν αισθάνεται αν κανέν
από τα µέλη του είνε ασθενικόν,
όταν όµως συµβή καµµία αρρώστια,
τότε όλα εξεγείρονται, είτε διάρρηξις
αγγείου είνε, είτε στραγγάλισµα, είτε
και άλλο τι εκ των µελών του, είνε
σεσαθρωµένον—το ίδιον συµβαίνει
και µε τα κακά των πόλεων και των
τυράννων— εφ' όσον δηλαδή ούτοι
πολεµούσιν εκτός της χώρας των,
είνε αφανή εις τον λαόν, όταν όµως
[21] ὥσπερ γὰρ ἐν τοῖς σώµασιν, τέως
µὲν ἂν ἐρρωµένος ᾖ τις, οὐδὲν
ἐπαισθάνεται, ἐπὰν δ᾽ ἀρρώστηµά τι
συµβῇ, πάντα κινεῖται, κἂν ῥῆγµα κἂν
στρέµµα κἂν ἄλλο τι τῶν ὑπαρχόντων
σαθρὸν ᾖ, οὕτω καὶ τῶν πόλεων καὶ τῶν
τυράννων, ἕως µὲν ἂν ἔξω πολεµῶσιν,
ἀφανῆ τὰ κακὰ τοῖς πολλοῖς ἐστιν,
ἐπειδὰν δ᾽ ὅµορος πόλεµος συµπλακῇ,
πάντ᾽ ἐποίησεν ἔκδηλα.


γίνη κανένας πόλεµος γειτονικός, αι
τότε αυτός όλα τα ξεσκεπάζει.
Εάν δε κανείς από σας, ώ Αθηναίοι,
βλέπων τον Φίλιππον ευτυχούντα
νοµίζη ότι διά τον λόγον αυτόν είνε
και δυσκολοπολέµητος,
µεταχειρίζεται,—δεν λέγω όχι,
σκέψιν φρονίµου ανθρώπου—διότι
έχει τω όντι µεγάλην δύναµιν η τύχη
εις τα ανθρώπινα πράγµατα, ή
µάλλον αυτή είνε το πάν, αυτή
εξουσιάζει και διευθύνει τα πάντα·
βεβαίως τον ευνοεί η τύχη, αλλ'
όµως εγώ — εάν µου έδιδε κανείς το
δικαίωµα να εκλέξω, θα επροτιµούσα
από την τύχην εκείνου την τύχην της
ιδικής µας πόλεως, αρκεί και λιγάκι
να θέλετε σεις να κάµνετε όσα
επιβάλλονται υπό της αξιοπρεπείας·
διότι βλέπω ότι σεις έχετε
περισσοτέρους λόγους εις το να
έχετε την εύνοιαν του θεού, παρ' δ,τι
έχει εκείνος.
[22] εἰ δέ τις ὑµῶν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι,
τὸν Φίλιππον εὐτυχοῦνθ᾽ ὁρῶν ταύτῃ
φοβερὸν προσπολεµῆσαι νοµίζει,
σώφρονος µὲν ἀνθρώπου λογισµῷ
χρῆται· µεγάλη γὰρ ῥοπή, µᾶλλον δὲ τὸ
ὅλον ἡ τύχη παρὰ πάντ᾽ ἐστὶ τὰ τῶν
ἀνθρώπων πράγµατα· οὐ µὴν ἀλλ᾽
ἔγωγε, εἴ τις αἵρεσίν µοι δοίη, τὴν τῆς
ἡµετέρας πόλεως τύχην ἂν ἑλοίµην,
ἐθελόντων ἃ προσήκει ποιεῖν ὑµῶν
αὐτῶν καὶ κατὰ µικρόν, ἢ τὴν ἐκείνου·
πολὺ γὰρ πλείους ἀφορµὰς εἰς τὸ τὴν
παρὰ τῶν θεῶν εὔνοιαν ἔχειν ὁρῶ ὑµῖν
ἐνούσας ἢ ᾽κείνῳ.
Αλλά καθήµεθα—νοµίζω—ακίνητοι·
χωρίς να κάµνωµεν τίποτε. Και δεν
είνε βέβαια δυνατόν, εν ω ένας
άνθρωπος µένει αργός, ούτε εις τους
φίλους του να επιβάλλη να κάµνουν
κάτι τι διά λογαριασµόν του, πολύ δε
ολιγώτερον δεν είνε δυνατόν να το
επιβάλλη εις τον θεόν. Ό Φίλιππος
εκστρατεύει, κοπιάζει και είνε
πανταχού παρών, ούτε κατάλληλον
περίστασιν αφήνει ούτε καµµίαν
εποχήν του έτους, καθ' όν χρόνον
ηµείς αναβάλλοµεν και
αποφασίζοµεν και ζητούµεν να
µάθωµεν νέα. ∆ιατί να θαυµάζωµεν
[23] ἀλλ᾽, οἶµαι, καθήµεθ᾽ οὐδὲν
ποιοῦντες· οὐκ ἔνι δ᾽ αὐτὸν ἀργοῦντ᾽
οὐδὲ τοῖς φίλοις ἐπιτάττειν ὑπὲρ αὑτοῦ
τι ποιεῖν, µή τί γε δὴ τοῖς θεοῖς. οὐ δὴ
θαυµαστόν ἐστιν, εἰ στρατευόµενος καὶ
πονῶν ἐκεῖνος αὐτὸς καὶ παρὼν ἐφ᾽
ἅπασι καὶ µήτε καιρὸν µήθ᾽ ὥραν
παραλείπων ἡµῶν µελλόντων καὶ
ψηφιζοµένων καὶ πυνθανοµένων
περιγίγνεται. οὐδὲ θαυµάζω τοῦτ᾽ ἐγώ·
τοὐναντίον γὰρ ἂν ἦν θαυµαστόν, εἰ
µηδὲν ποιοῦντες ἡµεῖς ὧν τοῖς


ό,τι µας υπερτερεί; Εγώ δεν θαυµάζω
διά τούτο· τουναντίον θα εθαύµαζα
περισσότερον, αν ηµείς—χωρίς να
κάµνωµεν τίποτε — υπερτερούσαµεν
εκείνον, ο οποίος κάµνει παν ό,τι
πρέπει.
πολεµοῦσι προσήκει τοῦ πάντα
ποιοῦντος περιῆµεν.
Αλλ' εν άλλο θαυµάζω — το εξής: ότι
σεις µίαν φοράν (4),
ώ Αθηναίοι, επήρατε τα όπλα
εναντίον των Λακεδαιµονίων χάριν
της αυτονοµίας και της ελευθερίας
των ελληνικών πόλεων και εν ω
πολλά πολλάς φοράς θα
ηµπορούσατε να ωφεληθήτε
ιδιαιτέρως, δεν ηθελήσατε να το
κάµετε· αλλά διά να εύρωσιν οι άλλοι
το δίκαιον των εξωδεύσατε τα ιδικά
σας χρήµατα συνεισφέροντες, και
εκστρατεύοντες εξετίθεσθε πρώτοι
εις τον κίνδυνον και
σήµερον — τί παράξενον! —
διστάζετε να εκστρατεύσετε και
βραδύνετε να συνεισφέρετε, αφού
πρόκειται χάριν των εν Θράκη και
Μακεδονία κτήσεων σας, και τους
µεν άλλους έχετε σώσει πολλάς
φοράς — και όλους µαζί και καθένα
εξ αυτών χωριστά — τώρα δε
χάνοντες τα ιδικά σας µένετε µε
σταυρωµένα χέρια!
[24] ἀλλ᾽ ἐκεῖνο θαυµάζω, εἰ
Λακεδαιµονίοις µέν ποτ᾽, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων
ἀντήρατε, καὶ πόλλ᾽ ἰδίᾳ πλεονεκτῆσαι
πολλάκις ὑµῖν ἐξὸν οὐκ ἠθελήσατε,
ἀλλ᾽ ἵν᾽ οἱ ἄλλοι τύχωσι τῶν δικαίων, τὰ
ὑµέτερ᾽ αὐτῶν ἀνηλίσκετ᾽ εἰσφέροντες
καὶ προυκινδυνεύετε στρατευόµενοι,
νυνὶ δ᾽ ὀκνεῖτ᾽ ἐξιέναι καὶ µέλλετ᾽
εἰσφέρειν ὑπὲρ τῶν ὑµετέρων αὐτῶν
κτηµάτων, καὶ τοὺς µὲν ἄλλους
σεσώκατε πολλάκις πάντας καὶ καθ᾽ ἕν᾽
αὐτῶν ἐν µέρει, τὰ δ᾽ ὑµέτερ᾽ αὐτῶν
ἀπολωλεκότες κάθησθε.
Αυτά εγώ θαυµάζω, αλλά και το εξής
ακόµη: ότι κανείς από σας δεν θέλει,
ώ Αθηναίοι, να συλλογισθή πόσον
χρόνον πολεµείτε µε τον Φίλιππον —
εννέα χρόνια τώρα! — και πως
εξωδεύθη ο καιρός αυτός. ∆ιότι
ηξεύρετε βέβαια πως επέρασεν όλος
αυτός ο καιρός — επέρασεν, εν ω
[25] ταῦτα θαυµάζω, κἄτι πρὸς τούτοις,
εἰ µηδεὶς ὑµῶν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι,
δύναται λογίσασθαι πόσον πολεµεῖτε
χρόνον Φιλίππῳ, καὶ τί ποιούντων ὑµῶν
ὁ χρόνος διελήλυθεν οὗτος. ἴστε γὰρ
δήπου τοῦθ᾽, ὅτι µελλόντων αὐτῶν,


ανεβάλλετε να ενεργήσετε, εν ώ
ηλπίζετε ότι άλλοι θα σας τα κάµουν
(5), εν ω ο ένας κατηγορούσε τον
άλλον, ενώ εδικάζετε τους
στρατηγούς ως ανικάνους, εν ώ
πάλιν ηλπίζετε από αυτούς ότι θα
κάµουν το καθήκον των και εν ω
σχεδόν εκάµνετε τα ίδια, τα οποία
τώρα δα κάµνετε!...
ἑτέρους τινὰς ἐλπιζόντων πράξειν,
αἰτιωµένων ἀλλήλους, κρινόντων,
πάλιν ἐλπιζόντων, σχεδὸν ταὔθ᾽ ἅπερ
νυνὶ ποιούντων, ἅπας ὁ χρόνος
διελήλυθεν.
Έπειτα είσθε τόσον ασυλλόγιστοι, ώ
Αθηναίοι, ώστε ελπίζετε ότι αι
υποθέσεις της πατρίδος θα γίνουν
από ελεειναί καλαί και ωφέλιµοι µε
την ιδίαν — την τεµπέλικην τακτικήν
σας, διά της οποίας από καλαί και
ωφέλιµοι έγιναν ελεειναί; Αλλ' αυτό
ούτε εύλογον είνε, ούτε φυσικόν
διότι εκ φύσεως είνε πολύ
ευκολώτερον να διαφυλάττη κανείς
κάθε πράγµα, όταν το έχη, παρά να
το αποκτήση. Τώρα όµως ένεκα του
πολέµου τίποτε δεν µας υπολείπεται
εκ των πρωτυτερινών µας κτήσεων
(6), το οποίον να φυλάξωµεν, αλλά
πρέπει πάλιν να τας αποκτήσωµεν.
Και τούτο είνε έργον ηµών των ιδίων
τώρα πλέον!...
[26] εἶθ᾽ οὕτως ἀγνωµόνως ἔχετ᾽, ὦ
ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ὥστε δι᾽ ὧν ἐκ
χρηστῶν φαῦλα τὰ πράγµατα τῆς
πόλεως γέγονεν, διὰ τούτων ἐλπίζετε
τῶν αὐτῶν πράξεων ἐκ φαύλων αὐτὰ
χρηστὰ γενήσεσθαι; ἀλλ᾽ οὔτ᾽ εὔλογον
οὔτ᾽ ἔχον ἐστὶ φύσιν τοῦτό γε· πολὺ γὰρ
ῥᾷον ἔχοντας φυλάττειν ἢ κτήσασθαι
πάντα πέφυκεν. νῦν δ᾽ ὅ τι µὲν
φυλάξοµεν, οὐδέν ἐσθ᾽ ὑπὸ τοῦ
πολέµου λοιπὸν τῶν πρότερον,
κτήσασθαι δὲ δεῖ. αὐτῶν οὖν ἡµῶν
ἔργον τοῦτ᾽ ἤδη.
Φρονώ λοιπόν ότι πρέπει να
συνεισφέρετε χρήµατα, και να
εκστρατεύσετε προθύµως σεις οι
ίδιοι—και όχι διά µισθοφόρων—
πρέπει να µη κατηγορήτε κανένα
προτού νικήσετε, αλλ' εκείνην την
στιγµήν να κρίνετε τους άνδρας επί
τη βάσει των πράξεών των. και να
τιµήσετε τους αξίους επαίνου και να
τιµωρήσετε όσους δεν έκαµαν το
καθήκόν των, πρέπει ακόµη να
[27] φηµὶ δὴ δεῖν εἰσφέρειν χρήµατα,
αὐτοὺς ἐξιέναι προθύµως, µηδέν᾽
αἰτιᾶσθαι πρὶν ἂν τῶν πραγµάτων
κρατήσητε, τηνικαῦτα δ᾽ ἀπ᾽ αὐτῶν τῶν
ἔργων κρίναντας τοὺς µὲν ἀξίους
ἐπαίνου τιµᾶν, τοὺς δ᾽ ἀδικοῦντας
κολάζειν, τὰς προφάσεις δ᾽ ἀφελεῖν καὶ
τὰ καθ᾽ ὑµᾶς ἐλλείµµατα· οὐ γὰρ ἔστι
πικρῶς ἐξετάσαι τί πέπρακται τοῖς


αφαιρέσετε τας προφάσεις των
στρατηγών και τα εκ µέρους σας
καθυστερήσµατα· διότι δεν είνε
δυνατόν—ούτε δίκαιον—να εξετάζη
κανείς αυστηρώς τας πράξεις των
άλλων, εάν πρωτύτερα δεν
παραχωρηθώσιν από σας όσα
χρειάζονται.
ἄλλοις, ἂν µὴ παρ᾽ ὑµῶν αὐτῶν πρῶτον
ὑπάρξῃ τὰ δέοντα.
∆ιότι διά ποίον λόγον, ώ Αθηναίοι,
νοµίζετε ότι αποφεύγουν τον
εναντίον του Φιλίππου πόλεµον
πάντες οι στρατηγοί, τους οποίους
ηθέλετε στείλει και εφευρίσκουν
ιδιωτικούς πολέµους— διά να είπω
ολίγην µαύρην αλήθειαν και διά τους
στρατηγούς; Ιδού διατί· διότι εδώ
µεν εις τον εναντίον του Φιλίππου
πόλεµον τα κέρδη θα είνε ιδικά σας
—διότι χάριν υµών γίνεται ο πόλεµος
— και αν καταληφθή η Αµφίπολις
σεις θα την πάρετε αµέσως, ενώ οι
στρατηγοί έχουν ως κέρδος τους
κινδύνους και αυτούς χωρίς κανένα
µισθόν! Εκεί δε εις τους ιδιωτικούς
πολέµους οι κίνδυνοι µεν είνε
ολιγώτεροι, τα δε λάφυρα ανήκουν
εις τους στρατηγούς και στρατιώτας
—η Λάµψακος, το Σίγειον (7) και τα
πλοία τα οποία γυµνώνουν. Έκαστος
λοιπόν επιδιώκει, βλέπετε, το
συµφέρον του....
[28] τίνος γὰρ εἵνεκ᾽, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, νοµίζετε τοῦτον µὲν φεύγειν
τὸν πόλεµον πάντας ὅσους ἂν
ἐκπέµψητε στρατηγούς, ἰδίους δ᾽
εὑρίσκειν πολέµους, εἰ δεῖ τι τῶν ὄντων
καὶ περὶ τῶν στρατηγῶν εἰπεῖν; ὅτι
ἐνταῦθα µέν ἐστι τἆθλ᾽ ὑπὲρ ὧν ἐστιν ὁ
πόλεµος ὑµέτερα (Ἀµφίπολίς γ᾽ ἂν
ληφθῇ, παραχρῆµ᾽ ὑµεῖς κοµιεῖσθε), οἱ
δὲ κίνδυνοι τῶν ἐφεστηκότων ἴδιοι,
µισθὸς δ᾽ οὐκ ἔστιν· ἐκεῖ δὲ κίνδυνοι µὲν
ἐλάττους, τὰ δὲ λήµµατα τῶν
ἐφεστηκότων καὶ τῶν στρατιωτῶν,
Λάµψακος, Σίγειον, τὰ πλοῖ᾽ ἃ συλῶσιν.
ἐπ᾽ οὖν τὸ λυσιτελοῦν αὑτοῖς ἕκαστοι
χωροῦσιν.
Σεις δε, όταν ρίψετε βλέµµα εις την
κατάστασιν των υποθέσεων σας και
ιδήτε ότι είνε κακή, αµέσως
κατηγορείτε τους στρατηγούς και
τους φέρετε εις το δικαστήριον,
έπειτα δε, όταν τους επιτρέψετε να
απολογηθώσι και ακούσετε ότι όσα
[29] ὑµεῖς δ᾽, ὅταν µὲν εἰς τὰ πράγµατ᾽
ἀποβλέψητε φαύλως ἔχοντα, τοὺς
ἐφεστηκότας κρίνετε, ὅταν δὲ δόντες
λόγον τὰς ἀνάγκας ἀκούσητε ταύτας,
ἀφίετε. περίεστι τοίνυν ὑµῖν ἀλλήλοις


έγιναν έγιναν διότι δεν εστέλλετε
µισθόν διά τους στρατιώτας, τότε
τους αθωώνετε... Ποία ωφέλεια
αποµένει τότε εις σας; Ποία άλλη
παρά αι µεταξύ σας φιλονεικίαι και
διχόνοιαι, διότι οι µεν έχετε πεισθή
περί της ενοχής των στρατηγών, οι
δε περί της αθωώτητός των; αι δε
υποθέσεις της πολιτείας
εξακολουθούν τον κακόν δρόµον...
∆ιότι πρωτύτερα µεν, ώ Αθηναίοι,
ήσθε διηρηµένοι εις συµµορίας (8)
προς
ευκολωτέραν είσπραξιν των
συνεισφορών· τώρα δε: τώρα
διοικείσθε µε συµµορίας —µε
κόµµατα! Ρήτωρ είνε ο ηγεµών και ο
στρατηγός και είνε παρόντες οι
έτοιµοι να επευφηµήσωσι τριακόσιοι
! Όλοι οι άλλοι έχετε διαµοιρασθή οι
µεν µε το ένα κόµµα, οι δε µε το
άλλο (9)!....
ἐρίζειν καὶ διεστάναι, τοῖς µὲν ταῦτα
πεπεισµένοις, τοῖς δὲ ταῦτα, τὰ κοινὰ δ᾽
ἔχειν φαύλως. πρότερον µὲν γάρ, ὦ
ἄνδρες Ἀθηναῖοι, κατὰ συµµορίας
εἰσεφέρετε, νυνὶ δὲ πολιτεύεσθε κατὰ
συµµορίας. ῥήτωρ ἡγεµὼν ἑκατέρων,
καὶ στρατηγὸς ὑπὸ τούτῳ καὶ οἱ
βοησόµενοι, οἱ τριακόσιοι· οἱ δ᾽ ἄλλοι
προσνενέµησθε οἱ µὲν ὡς τούτους, οἱ δ᾽
ὡς ἐκείνους.
Πρέπει λοιπόν να αφήσετε τας
φιλονεικίας και τα κόµµατα και αφού
γίνετε κύριοι, κύριοι του εαυτού σας
—έστω και τώρα, και αφού παύσετε
να παρασύρεσθε από τους ρήτορας,
αφήσατε ελεύθερον και το
σκέπτεσθαι και το οµιλείν και το
πράττειν. Εάν όµως εις µεν τους
ρήτορας αφήσετε το δικαίωµα να σας
διατάσσωσι (10), σαν να ήσαν
τύραννοι σας, τους δε πλουσίους
αναγκάσετε να τριηραρχώσι (11), να
συνεισφέρωσι και να υπηρετώσιν ως
στρατιώται, εις δε τους απόρους —
τον λαόν επιτρέψετε µόνον
ψηφίσµατα να εκδίδωσι κατά των
[30] δεῖ δὴ ταῦτ᾽ ἐπανέντας καὶ ὑµῶν
αὐτῶν ἔτι καὶ νῦν γενοµένους κοινὸν
καὶ τὸ βουλεύεσθαι καὶ τὸ λέγειν καὶ τὸ
πράττειν ποιῆσαι. εἰ δὲ τοῖς µὲν ὥσπερ
ἐκ τυραννίδος ὑµῶν ἐπιτάττειν
ἀποδώσετε, τοῖς δ᾽ ἀναγκάζεσθαι
τριηραρχεῖν, εἰσφέρειν, στρατεύεσθαι,
τοῖς δὲ ψηφίζεσθαι κατὰ τούτων µόνον,
ἄλλο δὲ µηδ᾽ ὁτιοῦν συµπονεῖν, οὐχὶ
γενήσεται τῶν δεόντων ἡµῖν οὐδὲν ἐν
καιρῷ· τὸ γὰρ ἠδικηµένον ἀεὶ µέρος
ἐλλείψει, εἶθ᾽ ὑµῖν τούτους κολάζειν
ἀντὶ τῶν ἐχθρῶν ἐξέσται.


πλουσίων, να µη κοπιάζωσι δε και
αυτοί εις τίποτε άλλο καθ'
ολοκληρίαν, αι τότε δεν θα γίνη από
σας τίποτε—µα τίποτε από όσα
πρέπει εγκαίρως· διότι οι
αδικούµενοι κάθε φοράν δεν θα
εκπληρώνωσι δεόντως το καθήκον
των και τότε θα σας µείνη η
ωφέλεια—να τιµωρήτε αυτούς·—ναι
αυτούς αντί των εχθρών!
Προτείνω λοιπόν εν συντόµω να
συνεισφέρωσι πάντες—έκαστος
αναλόγως της περιουσίας του·
πάντες να υπηρετήτε ως στρατιώται
κατά σειράν, µέχρις ου υπηρετήσετε
όλοι· εις όλους τους αναβαίνοντας
εις το βήµα να επιτρέψετε να
οµιλώσιν ελευθέρως και να εκλέγετε
τα άριστα εξ όσων θα ακούσετε και
όχι όσα θα είπη ο δείνα ή ο δείνα.
Και αν κάµνετε ταύτα — να είσθε
βέβαιοι —ότι δεν θα επαινέσετε
αµέσως µόνον τον ρήτορα δια τους
ωραίους του λόγους, αλλά και τους
εαυτούς σας ύστερον θα επαινέσετε
διά τας καλάς σας αποφάσεις, διότι
δι' αυτών ολόκληρος η πολιτεία
ασφαλώς θα έχη καλυτερεύση....
[31] λέγω δὴ κεφάλαιον, πάντας
εἰσφέρειν ἀφ᾽ ὅσων ἕκαστος ἔχει τὸ
ἴσον· πάντας ἐξιέναι κατὰ µέρος, ἕως ἂν
ἅπαντες στρατεύσησθε· πᾶσι τοῖς
παριοῦσι λόγον διδόναι, καὶ τὰ βέλτισθ᾽
ὧν ἂν ἀκούσηθ᾽ αἱρεῖσθαι, µὴ ἃν ὁ δεῖν᾽
ἢ ὁ δεῖν᾽ εἴπῃ. κἂν ταῦτα ποιῆτε, οὐ τὸν
εἰπόντα µόνον παραχρῆµ᾽ ἐπαινέσεσθε,
ἀλλὰ καὶ ὑµᾶς αὐτοὺς ὕστερον, βέλτιον
τῶν ὅλων πραγµάτων ὑµῖν ἐχόντων.
1) Υπαινίσσεται τους ρήτορας οι οποίοι πληρωνόµενοι από τον
Φίλιππον εξυπηρέτουν τα σχέδιά του.
2) Το µυστικόν αυτό ήτο συµφωνία του Φιλίππου µε τους πρέσβεις
των Αθηναίων, κατά την οποίαν οι µεν Αθ. υπεσχέθησαν να δώσωσι
εις τον Φιλ. την Πύδναν, ούτος δε εις τους Αθην. την Αµφίπολιν·
τούτο διά να µη το µάθουν οι Πυδναίοι οι πρέσβεις των Αθην.
µυστικώς το ανεκοίνωσαν εις την βουλήν και όχι εις τον λαόν.


3) Αθηναϊκή κτήσις, ην κυριεύσας έδωκε τας γαίας εις τους
Ολυνθίους
4) Εννοεί τον Κορινθιακόν πόλεµον, 395 π.Χ. 
5) Οι µισθοφόροι και ο Χάρης και Χαρίδηµος.
6) Οι Αθηναίοι είχον χάσει όλας τας εν Θράκη κτήσεις των, πλην της
Ολύνθου αλλά και ταύτην διά πολέµου έπρεπε να ασφαλίσωσι.
7) Εννοεί τον Χάρητα, ο οποίος είχε λάβει τας πόλεις ταύτας ως
αµοιβήν από τον Αρτάβαζον, διά την βοήθειαν, την οποίαν του
παρέσχεν.
8) Τότε 1200 πολίται, ήτοι 120 εξ εκάστης φυλής —οι
πλουσιώτατοι— διηρούντο εις 20 συµορίας· εκάστη περιελάµβανεν
60 πλουσίους των οποίων 15 οι πλουσιώτεροι προκατέβαλλον όλον
το ποσόν, το οποίον αναλογούσεν εις την συµµορίαν, έπειτα δε
εισέπραττον ησύχως παρά των άλλων το αναλογούν µερίδιον. Οι 15
ούτοι διώκουν την συµµορίαν αυτοβούλως, οι δε 300 τας
συµµορίας. Οι 15 είχον επί κεφαλής ένα ηγεµόνα και ένα
επιµελητήν.
9) Όπως εις τας συµµορίας κύρια πρόσωπα ήσαν ο ηγεµών και ο
επιµελητής, ούτω και εις τα κόµµατα κύρια πρόσωπα ήσαν ο ρήτωρ,
ο οποίος ήτο ό,τι και ο ηγεµών εις τας συµµορίας, και ο στρατηγός,
ο οποίος ήτο ό,τι ο επιµελητής. Κατόπιν ήρχοντο οι κοµµατάρχαι,
όπως οι 300 εις τας συµµορίας, και έπειτα οι αγελαίοι.
10) Εννοεί τον Εύβουλον και Αριστοφώντα και άλλους
δηµαγωγούς, οι οποίοι κολακεύοντας τον λαόν έκαµνον ό,τι
ήθελον.
11) Η τριηραρχία ήτο εν εκ των πολλών δηµοσίων βαρών, τα οποία
επέβαλλον οι Αθηναίοι εις τους πλουσίους. Κατ' αυτήν οι πλούσιοι
εν καιρώ πολέµου παρείχον εξ ιδίων εξόδων πλοία πολεµικά,
τριήρεις, τας οποίας ή αυτοί ή δι' άλλων εδιοικούσαν.




Ὀλυνθιακὸς Γʹ
∆εν µου έρχεται εις τον νουν, ώ
Αθηναίοι, να έχω τας ιδίας σκέψεις,
τας ιδίας εντυπώσεις, και όταν
προσέξω εις τα πράγµατα και όταν
προσέξω εις τους λόγους, τους
οποίους ακούω· διότι τα πράγµατα
δεν συµφωνούσιν εντελώς µε τους
λόγους. Και παρατηρώ ότι οι µεν
λόγοι στρέφονται εις το ζήτηµα: Πώς
να τιµωρήσωµεν τον Φίλιππον, ενώ
τα πράγµατα παρατηρώ ότι
κατήντησαν εις τοιούτο σηµείον,
ώστε να παρίσταται ανάγκη να
σκεφθώµεν, όχι πώς να
τιµωρήσωµεν τον Φίλιππον, αλλά
πώς να µη κακοποιηθώµεν ηµείς
πρωτύτερα από αυτόν. Όσοι λοιπόν
σας λέγουν τέτοια πράγµατα µου
φαίνεται, ότι δεν κάµνουν τίποτε
άλλο, παρά ότι πλανώνται, επειδή
σας παριστάνουν όχι την αληθινήν
κατάστασιν της υποθέσεως, περί της
οποίας σκέπτεσθε.
[1] οὐχὶ ταὐτὰ παρίσταταί µοι
γιγνώσκειν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ὅταν τ᾽
εἰς τὰ πράγµατ᾽ ἀποβλέψω καὶ ὅταν
πρὸς τοὺς λόγους οὓς ἀκούω· τοὺς µὲν
γὰρ λόγους περὶ τοῦ τιµωρήσασθαι
Φίλιππον ὁρῶ γιγνοµένους, τὰ δὲ
πράγµατ᾽ εἰς τοῦτο προήκοντα, ὥσθ᾽
ὅπως µὴ πεισόµεθ᾽ αὐτοὶ πρότερον
κακῶς σκέψασθαι δέον. οὐδὲν οὖν ἄλλο
µοι δοκοῦσιν οἱ τὰ τοιαῦτα λέγοντες ἢ
τὴν ὑπόθεσιν, περὶ ἧς βουλεύεσθε, οὐχὶ
τὴν οὖσαν παριστάντες ὑµῖν
ἁµαρτάνειν.
Μάλιστα, υπήρξεν εποχή, κατά την
οποίαν η πόλις µας ήτο ικανή, όχι
µόνον τας κτήσεις της ασφαλώς να
διατηρή, αλλά και τον Φίλιππον να
τιµωρήση—αυτό το ηξεύρω, και το
ηξεύρω πολύ καλά· διότι επί των
ηµερών µου και ουχί προ πολλού
χρόνου ήσαν δυνατά και τα δύο
αυτά· τόρα όµως είµαι πεπεισµένος
[2] ἐγὼ δέ, ὅτι µέν ποτ᾽ ἐξῆν τῇ πόλει
καὶ τὰ αὑτῆς ἔχειν ἀσφαλῶς καὶ
Φίλιππον τιµωρήσασθαι, καὶ µάλ᾽
ἀκριβῶς οἶδα· ἐπ᾽ ἐµοῦ γάρ, οὐ πάλαι
γέγονεν ταῦτ᾽ ἀµφότερα· νῦν µέντοι
πέπεισµαι τοῦθ᾽ ἱκανὸν προλαβεῖν ἡµῖν
εἶναι τὴν πρώτην, ὅπως τοὺς


ότι είνε αρκετόν εις ηµάς να
προλάβωµεν κατ' αρχάς το εξής: πώς
να σώσωµεν τους συµµάχους µας—
πριν τιµωρήσωµεν τον Φίλιππον!
∆ιότι, αν τούτο ασφαλώς
επιτύχωµεν, τότε θα είνε δυνατόν να
σκεπτώµεθα ποίον θα τιµωρήσωµεν
και µε ποίον τρόπον· πριν δε
θέσωµεν ορθώς την βάσιν του
ζητήµατος—την σωτηρίαν των
συµµάχων, νοµίζω ότι είνε µάταιον
να κάµνωµεν οιονδήποτε λόγον περί
του τέλους αυτού—πώς δηλαδή να
τιµωρήσωµεν τον Φίλιππον...
συµµάχους σώσοµεν. ἐὰν γὰρ τοῦτο
βεβαίως ὑπάρξῃ, τότε καὶ περὶ τοῦ τίνα
τιµωρήσεταί τις καὶ ὃν τρόπον ἐξέσται
σκοπεῖν· πρὶν δὲ τὴν ἀρχὴν ὀρθῶς
ὑποθέσθαι, µάταιον ἡγοῦµαι περὶ τῆς
τελευτῆς ὁντινοῦν ποιεῖσθαι λόγον.
Αι παρούσαι περιστάσεις —τόρα
περισσότερον από άλλοτε — έχουν
τω όντι, ανάγκην µεγάλης σκέψεως
και συνεχούς φροντίδος· αλλ' εγώ
δεν θεωρώ δυσκολώτατον πράγµα
το να συµβουλεύσω τί απαιτούν αι
σηµεριναί περιστάσεις, αλλά δεν
ηξεύρω το εξής: µε ποίον τρόπον
πρέπει, ώ Αθηναίοι, να σας οµιλήσω
περί αυτών (1). ∆ιότι είµαι
πεπεισµένος—εξ όσων όχι µόνον
εγώ, αλλά µαζί µε άλλους θετικώς
γνωρίζω και εξ ιδίας αντιλήψεως και
εξ ακοής—αι περισσότεραι
περιστάσεις µας έφυγαν από τα
χέρια, µάλλον διότι δεν θέλετε να
κάµνετε ό,τι πρέπει, παρά διότι δεν
εννοείτε. Αλλά νοµίζω δίκαιον, εάν
οµιλώ µε κάποιαν ελευθεροστοµίαν,
να υποφέρετε τούτο, εξετάζοντες
µόνον αν λέγω την αλήθειαν και αν
οµιλώ διά τον λόγον αυτόν, ίνα και
αι άλλαι υποθέσεις σας πάρουν
[3] ὁ µὲν οὖν παρὼν καιρός, εἴπερ ποτέ,
πολλῆς φροντίδος καὶ βουλῆς δεῖται·
ἐγὼ δ᾽ οὐχ ὅ τι χρὴ περὶ τῶν παρόντων
συµβουλεῦσαι χαλεπώτατον ἡγοῦµαι,
ἀλλ᾽ ἐκεῖν᾽ ἀπορῶ, τίνα χρὴ τρόπον, ὦ
ἄνδρες Ἀθηναῖοι, πρὸς ὑµᾶς περὶ αὐτῶν
εἰπεῖν. πέπεισµαι γὰρ ἐξ ὧν παρὼν καὶ
ἀκούων σύνοιδα, τὰ πλείω τῶν
πραγµάτων ἡµᾶς ἐκπεφευγέναι τῷ µὴ
βούλεσθαι τὰ δέοντα ποιεῖν ἢ τῷ µὴ
συνιέναι. ἀξιῶ δ᾽ ὑµᾶς, ἂν µετὰ
παρρησίας ποιῶµαι τοὺς λόγους,
ὑποµένειν, τοῦτο θεωροῦντας, εἰ
τἀληθῆ λέγω, καὶ διὰ τοῦτο, ἵνα τὰ
λοιπὰ βελτίω γένηται· ὁρᾶτε γὰρ ὡς ἐκ
τοῦ πρὸς χάριν δηµηγορεῖν ἐνίους εἰς
πᾶν προελήλυθε µοχθηρίας τὰ
παρόντα.


καλύτερον δρόµον διότι βλέπετε ότι
µε το να οµιλώσι µερικοί —γνωστοί
προδόται— προς ευχαρίστησιν των
ακροατών, η παρούσα κατάστασις
έφθασεν εις κάθε είδος αθλιότητος.
Αλλ' αναγκαίον θεωρώ να σας
υπενθυµίσω πρώτον ολίγα γεγονότα.
Ενθυµείσθε βέβαια, ώ Αθηναίοι, ότε
σας ήλθεν η αγγελία ότι ο Φίλιππος
ήτο εν Θράκη —είνε τόρα τρία η
τέσσαρα χρόνια — και επολιόρκει το
Ηραίον τείχος (2)· τότε λοιπόν—ήτο
ο µην Μαιµακτηριών (3) και επειδή
εγίνοντο πολλαί συζητήσεις και ο
θόρυβος µεταξύ σας ήτο ισχυρός και
διαρκής—απεφασίσατε να
αποστείλετε τεσσαράκοντα πολεµικά
πλοία και να εισέλθετε εις αυτά οι
ίδιοι οι πολίται, οι έχοντες ηλικίαν
έως τεσσαράκοντα πέντε ετών, και
να γίνη συνεισφορά από εξήκοντα
τάλαντα.
[4] ἀναγκαῖον δ᾽ ὑπολαµβάνω µικρὰ
τῶν γεγενηµένων πρῶτον ὑµᾶς
ὑποµνῆσαι. µέµνησθ᾽, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, ὅτ᾽ ἀπηγγέλθη Φίλιππος ὑµῖν
ἐν Θρᾴκῃ τρίτον ἢ τέταρτον ἔτος τουτὶ
Ἡραῖον τεῖχος πολιορκῶν. τότε τοίνυν
µὴν µὲν ἦν µαιµακτηριών· πολλῶν δὲ
λόγων καὶ θορύβου γιγνοµένου παρ᾽
ὑµῖν ἐψηφίσασθε τετταράκοντα
τριήρεις καθέλκειν καὶ τοὺς µέχρι πέντε
καὶ τετταράκοντ᾽ ἐτῶν αὐτοὺς
ἐµβαίνειν καὶ τάλανθ᾽ ἑξήκοντ᾽
εἰσφέρειν.
Και µετά ταύτα επέρασε το έτος
εκείνο, επέρασαν και του εποµένου
οι µήνες Εκατοµβαιών, Μεταγειτνιών
και Βοηδροµιών (4) και µόλις κατά
τον µήνα αυτόν και µετά τα
Ελευσίνια µυστήρια (5) απεστείλατε
τον Χαρίδηµον µε τί; µε δέκα µόνον
πλοία, κενά πολιτών—διά να τα
γεµίση αυτός από µισθοφόρους— και
µε πέντε µόνον τάλαντα αργυρών
νοµισµάτων!..... ∆ιότι µόλις σας
ήλθεν η είδησις ότι ο Φίλιππος
αληθώς ησθένει ή ότι απέθανε —
διότι και αι δύο ειδήσεις ήλθον—
νοµίσαντες ότι δεν ήτο πλέον
[5] καὶ µετὰ ταῦτα διελθόντος τοῦ
ἐνιαυτοῦ τούτου ἑκατοµβαιών,
µεταγειτνιών, βοηδροµιών· τούτου τοῦ
µηνὸς µόγις µετὰ τὰ µυστήρια δέκα
ναῦς ἀπεστείλατ᾽ ἔχοντα κενὰς
Χαρίδηµον καὶ πέντε τάλαντ᾽ ἀργυρίου.
ὡς γὰρ ἠγγέλθη Φίλιππος ἀσθενῶν ἢ
τεθνεώς (ἦλθε γὰρ ἀµφότερα ), οὐκέτι
καιρὸν οὐδένα τοῦ βοηθεῖν νοµίσαντες
ἀφεῖτ᾽, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τὸν
ἀπόστολον. ἦν δ᾽ οὗτος ὁ καιρὸς αὐτός·
εἰ γὰρ τότ᾽ ἐκεῖσ᾽ ἐβοηθήσαµεν, ὥσπερ


κατάλληλος περίστασις να στείλετε
βοήθειαν, εγκαταλείψατε, ω
Αθηναίοι, την αποστολήν των
πλοίων. Και εν τούτοις η περίστασις
εκείνη, την οποίαν σεις
παρηµελήσατε, ήτο η καθαυτό
κατάλληλος περίστασις να τρέξωµεν
εις βοήθειαν διότι, εάν τότε µε
προθυµίαν ετρέχοµεν εις την
Θράκην— όπως είχοµεν
αποφασίσει—, δεν θα µας ηνώχλει
σήµερον ο Φίλιππος, αλλ' ηµείς—ναι
ηµείς µε την αµέλειαν µας τον
εσώσαµεν!..
ἐψηφισάµεθα, προθύµως, οὐκ ἂν
ἠνώχλει νῦν ἡµῖν ὁ Φίλιππος σωθείς.
Αλλά τα γενόµενα δεν είνε τόρα
δυνατόν να µεταβληθώσιν—ό,τι
έγινεν—έγινε· σήµερον µας ήλθε µία
ευκαιρία άλλου πολέµου, χάριν της
οποίας ανέφερα τα ανωτέρω, ίνα µη
πάθετε τα ίδια, τα οποία επάθετε και
τότε· πώς λοιπόν θα
µεταχειρισθώµεν την ευκαιρίαν
αυτήν, ω Αθηναίοι; πρέπει να
τρέξετε εις βοήθειαν διότι, εάν δεν
τρέξετε εις βοήθειαν και µάλιστα µε
όλην σας την δύναµιν, κυττάξετε να
ιδήτε κατά ποίον τρόπον σεις θα
διεξαγάγετε όλον τον πόλεµον προς
ωφέλειαν του Φιλίππου, σαν να
είσθε στρατηγοί του.
[6] τὰ µὲν δὴ τότε πραχθέντ᾽ οὐκ ἂν
ἄλλως ἔχοι· νῦν δ᾽ ἑτέρου πολέµου
καιρὸς ἥκει τις, δι᾽ ὃν καὶ περὶ τούτων
ἐµνήσθην, ἵνα µὴ ταὐτὰ πάθητε. τί δὴ
χρησόµεθ᾽, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τούτῳ;
εἰ γὰρ µὴ βοηθήσετε παντὶ σθένει κατὰ
τὸ δυνατόν, θεάσασθ᾽ ὃν τρόπον ὑµεῖς
ἐστρατηγηκότες πάντ᾽ ἔσεσθ᾽ ὑπὲρ
Φιλίππου.
Υπήρχον οι Ολύνθιοι κάτοχοι
αρκετής δυνάµεως, και τα πράγµατα
ευρίσκοντο εις µίαν κατάστασιν,
κατά την οποίαν και ο Φίλιππος
εφοβείτο αυτούς και ούτοι τον
Φίλιππον. Ηµείς λοιπόν
ενηργήσαµεν και µε κόπον
[7] ὑπῆρχον Ὀλύνθιοι δύναµίν τινα
κεκτηµένοι, καὶ διέκειθ᾽ οὕτω τὰ
πράγµατα· οὔτε Φίλιππος ἐθάρρει
τούτους οὔθ᾽ οὗτοι Φίλιππον. ἐπράξαµεν
ἡµεῖς κἀκεῖνοι πρὸς ἡµᾶς εἰρήνην· ἦν
τοῦθ᾽ ὥσπερ ἐµπόδισµά τι τῷ Φιλίππῳ


κατωρθώσαµεν να συνάψωµεν
ειρήνην προς εκείνους και εκείνοι
συνήψαν µε ηµάς, αλλά τούτο ήτο,
σαν ένα µεγάλο εµπόδιον εις τον
Φίλιππον και σαν µεγάλη δυσκολία—
µία πόλις δηλαδή µεγάλη, σαν την
Όλυνθον, να είνε συµφιλιωµένη µε
ηµάς και να τον παραµονεύη εις τα
ατυχήµατα του, περιµένουσα
ευκαιρίαν όπως επιπέση κατ' αυτού.
Εσκεπτόµεθα ότι έπρεπε µε κάθε
τρόπον να κάµωµεν εχθρούς του
Φιλίππου τους ανθρώπους αυτούς·
και εκείνο, το οποίον προ ολίγου
πάντες επεθύµουν και εψιθύριζον,
κατωρθώθη — δεν εξετάζω πως·
αρκεί ότι κατωρθώθη....
καὶ δυσχερές, πόλιν µεγάλην ἐφορµεῖν
τοῖς ἑαυτοῦ καιροῖς διηλλαγµένην πρὸς
ἡµᾶς. ἐκπολεµῶσαι δεῖν ᾠόµεθα τοὺς
ἀνθρώπους ἐκ παντὸς τρόπου, καὶ ὃ
πάντες ἐθρύλουν, πέπρακται νυνὶ τοῦθ᾽
ὁπωσδήποτε.
Τί άλλο λοιπόν υπολείπεται να
κάµωµεν, ώ Αθηναίοι, παρά να
βοηθήσωµεν τους Ολυνθίους—και να
τους βοηθήσωµεν µε δύναµιν και
προθυµίαν; Εγώ βεβαίως δεν βλέπω
άλλο τι· διότι εκτός της αδοξίας, η
οποία θα εσκέπαζεν, εάν
εχαλαρώναµε κατά τι την προσοχήν
µας, βλέπω ότι ούτε και ο φόβος, τον
οποίον µας επιφυλάσσει το µέλλον,
θα είνε µικρός, διότι οι µεν Θηβαίοι
διάκεινται προς ηµάς εχθρικώς, οι δε
Φωκείς απέκαµαν από τα έξοδα των
χρηµάτων και εποµένως δέν υπάρχει
κανένα εµπόδιον εις τον Φίλιππον —
αφ' ου λάβη µε το µέρος του την
Όλυνθον και τας άλλας Χαλκιδικάς
πόλεις—να στραφή προς την
Αττικήν!...
[8] τί οὖν ὑπόλοιπον, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, πλὴν βοηθεῖν ἐρρωµένως καὶ
προθύµως; ἐγὼ µὲν οὐχ ὁρῶ· χωρὶς γὰρ
τῆς περιστάσης ἂν ἡµᾶς αἰσχύνης, εἰ
καθυφείµεθά τι τῶν πραγµάτων, οὐδὲ
τὸν φόβον, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, µικρὸν
ὁρῶ τὸν τῶν µετὰ ταῦτα, ἐχόντων µὲν
ὡς ἔχουσι Θηβαίων ἡµῖν, ἀπειρηκότων
δὲ χρήµασι Φωκέων, µηδενὸς δ᾽
ἐµποδὼν ὄντος Φιλίππῳ τὰ παρόντα
καταστρεψαµένῳ πρὸς ταῦτ᾽ ἐπικλῖναι
τὰ πράγµατα.
Αλλ' όµως, εάν κανείς από σας
[9] ἀλλὰ µὴν εἴ τις ὑµῶν εἰς τοῦτ᾽


αναβάλλη να κάµη ό,τι πρέπει µέχρι
της στιγµής, κατά την οποίαν θα µας
επιτεθή, θέλει—χωρίς άλλο—να ίδει
εκ του πλησίον τα φοβερά, ενώ του
είνε δυνατόν να ακούη ότι γίνονται
αλλού—εις την Μακεδονίαν και την
Χαλκιδικήν, και θέλει να ζητή διά
τον εαυτόν του βοηθούς, ενώ του
είνε δυνατόν να βοηθή και αυτός
τους άλλους· ότι δε εις αυτό το
σηµείον θα καταντήσωσι σιγά-σιγά
τα πράγµατα—, εάν εγκαταλείψωµεν
αχρησιµοποίητον την παρούσαν
περίστασιν —, σχεδόν όλοι βέβαια το
ηξεύροµεν.
ἀναβάλλεται ποιήσειν τὰ δέοντα, ἰδεῖν
ἐγγύθεν βούλεται τὰ δεινά, ἐξὸν
ἀκούειν ἄλλοθι γιγνόµενα, καὶ βοηθοὺς
ἑαυτῷ ζητεῖν, ἐξὸν νῦν ἑτέροις αὐτὸν
βοηθεῖν· ὅτι γὰρ εἰς τοῦτο περιστήσεται
τὰ πράγµατα, ἐὰν τὰ παρόντα
προώµεθα, σχεδὸν ἴσµεν ἅπαντες
δήπου.
Μάλιστα! πρέπει να βοηθήσωµεν
τους Ολυνθίους—ηµπορεί να είπη
κανείς· αυτό όλοι το ηξεύροµεν και
θα βοηθήσωµεν. Αλλά µε ποίον
τρόπον; Αυτό ειπέ µας. Αί καλά· µη
απορήσετε λοιπόν, ώ Αθηναίοι, αν
είπω κάτι τι παράξενον —κατά την
κρίσιν των περισσοτέρων σας:
∆ιορίσατε νοµοθέτας· και δι' αυτών
µη κάµετε κανένα νόµον —διότι
έχετε αρκετούς νόµους!— αλλά
καταργήσατε εκείνους, οι οποίοι εις
την παρούσαν περίστασιν σας είνε
επιβλαβείς...
[10] ἀλλ᾽ ὅτι µὲν δὴ δεῖ βοηθεῖν, εἴποι
τις ἄν, πάντες ἐγνώκαµεν, καὶ
βοηθήσοµεν· τὸ δ᾽ ὅπως, τοῦτο λέγε. µὴ
τοίνυν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, θαυµάσητε,
ἂν παράδοξον εἴπω τι τοῖς πολλοῖς.
νοµοθέτας καθίσατε. ἐν δὲ τούτοις τοῖς
νοµοθέταις µὴ θῆσθε νόµον µηδένα
(εἰσὶ γὰρ ὑµῖν ἱκανοί), ἀλλὰ τοὺς εἰς τὸ
παρὸν βλάπτοντας ὑµᾶς λύσατε.
Λέγω τους νόµους περί των
θεωρικών—και το λέγω καθαρά,
όπως βλέπετε!—και µερικούς εξ
εκείνων, οι οποίοι αφορώσι εις την
στρατιωτικήν υπηρεσίαν, διότι εξ
αυτών οι µεν τα στρατιωτικά
χρήµατα διαµοιράζουν ως θεωρικά,
οι δε τους λιποτακτούντας τους
[11] λέγω τοὺς περὶ τῶν θεωρικῶν,
σαφῶς οὑτωσί, καὶ τοὺς περὶ τῶν
στρατευοµένων ἐνίους, ὧν οἱ µὲν τὰ
στρατιωτικὰ τοῖς οἴκοι µένουσι
διανέµουσι θεωρικά, οἱ δὲ τοὺς
ἀτακτοῦντας ἀθῴους καθιστᾶσιν, εἶτα
καὶ τοὺς τὰ δέοντα ποιεῖν βουλοµένους


αφήνουν ατιµωρήτους, και φυσικά
τούτο κάµνει απροθυµοτέρους
εκείνους, οι οποίοι θέλουν να
κάµουν το καθήκον των. Όταν δε
καταργήσετε τους νόµους τούτους
και έτσι δύναται κανείς αφόβως να
αναβαίνη εις το βήµα και να λέγη τα
συµφερώτατα, τότε προσπαθήσατε
να εύρετε τον πολίτην, ο οποίος θα
σας προτείνη να ψηφίσετε, όσα
πάντες γνωρίζετε ότι είνε ωφέλιµα.
ἀθυµοτέρους ποιοῦσιν. ἐπειδὰν δὲ
ταῦτα λύσητε καὶ τὴν τοῦ τὰ βέλτιστα
λέγειν ὁδὸν παράσχητ᾽ ἀσφαλῆ,
τηνικαῦτα τὸν γράψονθ᾽ ἃ πάντες ἴσθ᾽
ὅτι συµφέρει ζητεῖτε.
Πριν δε κάµετε αυτά µην κυττάτε να
εύρετε εκείνον, που θα θελήση να
καταστραφή από σας, αφού
προτείνη τα ωφελιµώτατα διά σας·
διότι δεν θα εύρετε τοιούτον! Και
µάλιστα, αφού τούτο µόνον θα
κερδίση—να πάθη κάτι κακόν
αδίκως, εκείνος ο οποίος θα είπη και
θα τα προτείνη εγγράφως, και ακόµη
να µη προσφέρη καµµίαν ωφέλειαν
εις την πόλιν, αλλά και να κάµη εις
το µέλλον την συµβουλήν των
ωφελίµων περισσότερον
φοβερωτέραν από ό,τι είνε τόρα! Και
πρέπει να απαιτήσετε, ώ Αθηναίοι,
να καταργήσουν τους νόµους
τούτους εκείνοι ακριβώς, οι οποίοι
και τους ενοµοθέτησαν.
[12] πρὶν δὲ ταῦτα πρᾶξαι, µὴ σκοπεῖτε
τίς εἰπὼν τὰ βέλτισθ᾽ ὑπὲρ ὑµῶν ὑφ᾽
ὑµῶν ἀπολέσθαι βουλήσεται· οὐ γὰρ
εὑρήσετε, ἄλλως τε καὶ τούτου µόνου
περιγίγνεσθαι µέλλοντος, παθεῖν
ἀδίκως τι κακὸν τὸν ταῦτ᾽ εἰπόντα καὶ
γράψαντα, µηδὲν δ᾽ ὠφελῆσαι τὰ
πράγµατα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ λοιπὸν
µᾶλλον ἔτ᾽ ἢ νῦν τὸ τὰ βέλτιστα λέγειν
φοβερώτερον ποιῆσαι. καὶ λύειν γ᾽, ὦ
ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τοὺς νόµους δεῖ
τούτους τοὺς αὐτοὺς ἀξιοῦν οἵπερ καὶ
τεθήκασιν·
∆ιότι δεν είνε δίκαιον η µεν αγάπη
του λαού—αγάπη, η οποία έβλαπτε
διαρκώς ολόκληρον την πόλιν, να
είνε µαζί µε εκείνους, οι οποίοι
ενοµοθέτησαν τότε τους νόµους
αυτούς, το δε µίσος—το οποίον θα
προέλθη εκ της καταργήσεως των
νόµων και διά του οποίου ηθέλοµεν
[13] οὐ γάρ ἐστι δίκαιον, τὴν µὲν χάριν,
ἣ πᾶσαν ἔβλαπτε τὴν πόλιν, τοῖς τότε
θεῖσιν ὑπάρχειν, τὴν δ᾽ ἀπέχθειαν, δι᾽
ἧς ἂν ἅπαντες ἄµεινον πράξαιµεν, τῷ
νῦν τὰ βέλτιστ᾽ εἰπόντι ζηµίαν
γενέσθαι. πρὶν δὲ ταῦτ᾽ εὐτρεπίσαι,
µηδαµῶς, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, µηδέν᾽


ευτυχήσει, να γίνη τόρα αιτία
βλάβης εις εκείνον, ο οποίος ήθελεν
είπει τα ωφεληµώτατα. Προτού δε
τακτοποιήσετε ταύτα µη πιστεύετε
ότι θα ευρεθή κανείς ο οποίος να
είνε τόσον µεγάλος και ισχυρός
πλησίον σας, ώστε να κατορθώση να
µη τιµωρηθή, αφού προτείνη την
κατάργησιν των θεωρικών, ούτε
τόσον ανόητος, ώστε να ρίψη τον
εαυτόν του εις προφανή κίνδυνον.
ἀξιοῦτε τηλικοῦτον εἶναι παρ᾽ ὑµῖν
ὥστε τοὺς νόµους τούτους παραβάντα
µὴ δοῦναι δίκην, µηδ᾽ οὕτως ἀνόητον
ὥστ᾽ εἰς προῦπτον κακὸν αὑτὸν
ἐµβαλεῖν.
Και το εξής βέβαια δεν πρέπει να
αγνοήτε, ω Αθηναίοι, ότι η απόφασις
µόνον δεν αξίζει τίποτε, εάν δεν
προστεθή εις αυτό η θέλησις και η
προθυµία να εκτελήτε, αν όχι όσα
οφείλετε, τουλάχιστον όσα
αποφασίσετε. ∆ιότι αν αι αποφάσεις
ήσαν µόναι των ικαναί, ή να σας
αναγκάζουν να κάµνετε όσα πρέπει,
ή να εκτελή τε εκείνα, διά τα οποία
κάθε φοράν θα ελαµβάνοντο, ούτε
σεις—ενώ πολλά αποφασίζετε—
ολίγα, ή µάλλον τίποτε δεν θα
εκάµνετε εξ αυτών, ούτε ο Φίλιππος
θα εφέρετο αυθαδώς επί τόσον
χρόνον· διότι προ πολλού θα είχε
τιµωρηθή, αν εξηρτάτο, αν ήρκουν
µόνον αι αποφάσεις...
[14] οὐ µὴν οὐδ᾽ ἐκεῖνό γ᾽ ὑµᾶς ἀγνοεῖν
δεῖ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ὅτι ψήφισµ᾽
οὐδενὸς ἄξιόν ἐστιν, ἂν µὴ προσγένηται
τὸ ποιεῖν ἐθέλειν τά γε δόξαντα
προθύµως [ὑµᾶς]. εἰ γὰρ αὐτάρκη τὰ
ψηφίσµατ᾽ ἦν ἢ ὑµᾶς ἀναγκάζειν ἃ
προσήκει πράττειν ἢ περὶ ὧν γραφείη
διαπράξασθαι, οὔτ᾽ ἂν ὑµεῖς πολλὰ
ψηφιζόµενοι µικρά, µᾶλλον δ᾽ οὐδὲν
ἐπράττετε τούτων, οὔτε Φίλιππος
τοσοῦτον ὑβρίκει χρόνον· πάλαι γὰρ ἂν
εἵνεκά γε ψηφισµάτων ἐδεδώκει δίκην.
Αλλά —δυστυχώς—δεν είνε έτσί·
διότι η ενέργεια, αν και είνε πράγµα
υστερώτερον κατά την τάξιν από την
οµιλίαν και την απόφασιν, εν τούτοις
κατά την δύναµιν είνε ανώτερον και
αποτελεσµατικώτερον και από τα
δυό αυτά. Η ενέργεια λοιπόν πρέπει
να προστεθή, διότι όλα τα άλλα
[15] ἀλλ᾽ οὐχ οὕτω ταῦτ᾽ ἔχει· τὸ γὰρ
πράττειν τοῦ λέγειν καὶ χειροτονεῖν
ὕστερον ὂν τῇ τάξει, πρότερον τῇ
δυνάµει καὶ κρεῖττόν ἐστιν. τοῦτ᾽ οὖν
δεῖ προσεῖναι, τὰ δ᾽ ἄλλ᾽ ὑπάρχει· καὶ
γὰρ εἰπεῖν τὰ δέοντα παρ᾽ ὑµῖν εἰσιν, ὦ
ἄνδρες Ἀθηναῖοι, δυνάµενοι, καὶ


υπάρχουν διότι και άνθρωποι, ώ
Αθηναίοι, υπάρχουν, οι οποίοι
ηµπορούν να σας προτείνουν όσα
πρέπει και σεις πάλιν είσθε
ικανώτατοι να αποφασίσετε περί των
προταθέντων και έργα θα
ηµπορέσετε να κάµετε τόρα εις τον
πόλεµον αυτόν, εάν κάµετε το
καθήκόν σας—εάν καταργήσετε τα
θεωρικά.
γνῶναι πάντων ὑµεῖς ὀξύτατοι τὰ
ῥηθέντα, καὶ πρᾶξαι δὲ δυνήσεσθε νῦν,
ἐὰν ὀρθῶς ποιῆτε.
∆ιότι ποίον χρόνον ή ποίαν
ευκαιρίαν, ώ Αθηναίοι, καλυτέραν
από την σηµερινήν, ζητείτε; Ή πότε
θα κάµετε ό,τι πρέπει, αν δεν το
κάµετε τόρα; ∆εν µας επήρεν ο
άνθρωπος αυτός όλα τα οχυρά µέρη
µας, εάν δε τόρα γίνη κύριος και της
Ολύνθου, δεν θα πάθωµεν τα
αισχρότατα από όλους τους
ανθρώπους; ∆εν ευρίσκονται εις
πόλεµον εκείνοι, τους οποίους θα
υπεσχόµεθα προθύµως να σώσωµεν,
αν ήθελον κάµει πόλεµον; 
[16] τίνα γὰρ χρόνον ἢ τίνα καιρόν, ὦ
ἄνδρες Ἀθηναῖοι, τοῦ παρόντος βελτίω
ζητεῖτε; ἢ πόθ᾽ ἃ δεῖ πράξετ᾽, εἰ µὴ νῦν;
οὐχ ἅπαντα µὲν ἡµῶν προείληφε τὰ
χωρί᾽ ἅνθρωπος, εἰ δὲ καὶ ταύτης κύριος
τῆς χώρας γενήσεται, πάντων αἴσχιστα
πεισόµεθα; οὐχ οὕς, εἰ πολεµήσαιεν,
ἑτοίµως σώσειν ὑπισχνούµεθα, οὗτοι
νῦν πολεµοῦσιν;
∆εν είνε εχθρός ο Φίλιππος; ∆εν
κατακρατεί τα ιδικά µας µέρη; ∆εν
είνε βάρβαρος; Ό,τι κι' αν του πη
κανείς, δεν του ταιριάζει; Αλλά, δι'
όνοµα του θεού, αφού τα
παραµελήσωµεν όλα— όσα ήρπασεν
ή αρπάζει, και αφού γίνωµεν σχεδόν
συνεργοί του— µε την αµέλειαν µας,
άρα γε τότε θα ζητήσωµεν να
εύρωµεν ποίοι είνε οι αίτιοι της
παραµελήσεως και της συνεργείας;
∆ιότι ηµείς οι ίδιοι ποτέ δεν θα
παραδεχθώµεν—αυτό το ξέρω πολύ
καλά εγώ—ότι είµεθα οι αίτιοι. ∆ιότι
[17] οὐκ ἐχθρός; οὐκ ἔχων τὰ ἡµέτερα;
οὐ βάρβαρος; οὐχ ὅ τι ἂν εἴποι τις; ἀλλὰ
πρὸς θεῶν πάντ᾽ ἐάσαντες καὶ µόνον
οὐχὶ συγκατασκευάσαντες αὐτῷ, τότε
τοὺς αἰτίους οἵτινες τούτων ζητήσοµεν;
οὐ γὰρ αὐτοί γ᾽ αἴτιοι φήσοµεν εἶναι,
σαφῶς οἶδα τοῦτ᾽ ἐγώ. οὐδὲ γὰρ ἐν τοῖς
τοῦ πολέµου κινδύνοις τῶν φυγόντων
οὐδεὶς ἑαυτοῦ κατηγορεῖ, ἀλλὰ τοῦ
στρατηγοῦ καὶ τῶν πλησίον καὶ πάντων
µᾶλλον, ἥττηνται δ᾽ ὅµως διὰ πάντας
τοὺς φυγόντας δήπου· µένειν γὰρ ἐξῆν


ούτε και από τους λιποτάκτας του
πολέµου κανείς δεν κατηγορεί τον
εαυτόν του, αλλά περισσότερον
κατηγορεί τον στρατηγόν και τους
πλησίον του και όλους τους άλλους
παρά τον εαυτόν του· και εν τούτοις
ενικήθησαν εξ αιτίας βεβαίως όλων
των λιποτακτησάντων. ∆ιότι ήτο εις
την εξουσίαν του κατηγορούντος
τους άλλους να µείνη εις την θέσιν
του· και, εάν καθένας το έκαµνεν
αυτό, θα ενίκων—βεβαίως θα
ενίκων!
τῷ κατηγοροῦντι τῶν ἄλλων, εἰ δὲ τοῦτ᾽
ἐποίει ἕκαστος, ἐνίκων ἄν.
Έτσι και τόρα· δεν λέγει κανείς
ωφέλιµα; ας σηκωθή άλλος και ας τα
είπη· αλλ' όµως ας µη κατηγορή τον
πρώτον. Λέγει κανείς άλλος
ωφελιµώτερα; κάµετε αυτά — και
κάµετε τα µε την ευχήν του θεού!...
∆εν είνε ευχάριστα όσα προτείνει;
∆εν πταίει πλέον δι' αυτό ο ρήτωρ.
Ναι, αλλά κάµνει αδικίαν—θα είπη
κανείς, διότι παραλείπει να ευχηθή
εις τον θεόν, αν και είνε πρέπον! Να
ευχηθή κανείς, ώ Αθηναίοι, είνε
εύκολον, αφού συναθροίση εις µίαν
και την αυτήν ευχήν όσας ευχάς
θέλει χωρίς κόπον—µε δύο λέξεις·
αλλά να κάµη όµως κανείς εκλογήν
µεταξύ ευχαρίστων και ωφελίµων —
όταν πρόκειται να σκεφθή περί
δηµοσίων υποθέσεων, δεν είνε
πλέον εξ ίσου εύκολον, ως όταν
επρόκειτο περί των ευχών —αλλά
πρέπει να προτιµά κανείς τα
ωφελιµώτατα αντί των ευχαρίστων—
αν δεν είνε δυνατόν να παίρνη και τα
[18] καὶ νῦν, οὐ λέγει τις τὰ βέλτιστα·
ἀναστὰς ἄλλος εἰπάτω, µὴ τοῦτον
αἰτιάσθω. ἕτερος λέγει τις βελτίω·
ταῦτα ποιεῖτ᾽ ἀγαθῇ τύχῃ. ἀλλ᾽ οὐχ
ἡδέα ταῦτα· οὐκέτι τοῦθ᾽ ὁ λέγων
ἀδικεῖ--πλὴν εἰ δέον εὔξασθαι
παραλείπει. εὔξασθαι µὲν γάρ, ὦ
ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ῥᾴδιον, εἰς ταὐτὸ
πάνθ᾽ ὅσα βούλεταί τις ἁθροίσαντ᾽ ἐν
ὀλίγῳ· ἑλέσθαι δ᾽, ὅταν περὶ
πραγµάτων προτεθῇ σκοπεῖν, οὐκέθ᾽
ὁµοίως εὔπορον, ἀλλὰ δεῖ τὰ βέλτιστ᾽
ἀντὶ τῶν ἡδέων, ἂν µὴ συναµφότερ᾽
ἐξῇ, λαµβάνειν.


δύο µαζί—ευχάριστα και ωφέλιµα...
Εάν δε δύναται κανείς και τα
θεωρικά να µας αφήση και άλλα
µέσα προς προµήθειαν χρηµάτων διά
τας στρατιωτικάς ανάγκας να
προτείνη, αυτός δεν είνε καλύτερος;
ηµπορεί να µου ειπή κανένας.
Βεβαίως, το παραδέχοµαι —θα
απαντήσω—ότι αυτός είνε καλύτερος
— αν ηµπορή να ευρεθή, ώ Αθηναίοι,
τέτοιος άνθρωπος· αλλά µου
φαίνεται παράξενον, αν ποτέ συνέβη
εις κανένα άνθρωπον ή θα συµβή η
ευτυχία αυτή: να εξοδεύση εκεί όπου
δεν πρέπει τα υπάρχοντα χρήµατα
του και έπειτα να έχη αφθονίαν
χρηµάτων, εκεί όπου πρέπει—και
µάλιστα από µέσα µέλλοντα,
αβέβαια, ανύπαρκτα! Αλλά, καθώς
φρονώ, µεγάλως βοηθεί και ενισχύει
τους τοιούτους λόγους —το ότι είνε
δυνατόν και τα θεωρικά να αφήσουν
και άλλους πόρους να εύρουν—του
καθενός η επιθυµία—διότι ποιος δεν
το θέλει αυτό;—και διά τον λόγον
αυτόν καταντά το µόνον εύκολον
πράγµα να εξαπατήση κανείς τον
εαυτόν του· διότι εκείνο το οποίον
καθείς επιθυµεί, τούτο και πιστεύει
ότι είνε δυνατόν, αλλά τα πράγµατα
πολλάκις δεν είνε εκ φύσεως
τοιαύτα, ώστε να ακολουθούν τας
επιθυµίας και να γίνωνται όπως τα
θέλοµεν.
[19] εἰ δέ τις ἡµῖν ἔχει καὶ τὰ θεωρικὰ
ἐᾶν καὶ πόρους ἑτέρους λέγειν
στρατιωτικούς, οὐχ οὗτος κρείττων;
εἴποι τις ἄν. φήµ᾽ ἔγωγε, εἴπερ ἔστιν, ὦ
ἄνδρες Ἀθηναῖοι· ἀλλὰ θαυµάζω εἴ τῴ
ποτ᾽ ἀνθρώπων ἢ γέγονεν ἢ γενήσεται,
ἂν τὰ παρόντ᾽ ἀναλώσῃ πρὸς ἃ µὴ δεῖ,
τῶν ἀπόντων εὐπορῆσαι πρὸς ἃ δεῖ.
ἀλλ᾽, οἶµαι, µέγα τοῖς τοιούτοις ὑπάρχει
λόγοις ἡ παρ᾽ ἑκάστου βούλησις, διόπερ
ῥᾷστον ἁπάντων ἐστὶν αὑτὸν
ἐξαπατῆσαι· ὃ γὰρ βούλεται, τοῦθ᾽
ἕκαστος καὶ οἴεται, τὰ δὲ πράγµατα
πολλάκις οὐχ οὕτω πέφυκεν.
Εξετάσατε λοιπόν, ώ Αθηναίοι, όσα
σας επρότεινα ανωτέρω—και
εξετάσατε τα µε τον τρόπον, τον
[20] ὁρᾶτ᾽ οὖν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι,
ταῦθ᾽ οὕτως, ὅπως καὶ τὰ πράγµατ᾽
ἐνδέχεται καὶ δυνήσεσθ᾽ ἐξιέναι καὶ


οποίον εκ φύσεως τα πράγµατα
επιδέχονται, και τότε θα ηµπορέσετε
να κάµετε την εκστρατείαν και
µισθόν θα έχετε. ∆εν αρµόζει βέβαια
εις ανθρώπους φρονίµους και
ευγενείς—όταν ένεκα ελλείψεως
χρηµάτων παραλείπωσί τι των εις
τον πόλεµον αναγκαίων—να
υποφέρωσιν αναισθήτως τας
τοιαύτας κατηγορίας· ουδέ αρµόζει
εις ανθρώπους φρονίµους και
ευγενείς εναντίον µεν των
Κορινθίων και των Μεγαρέων (6) —
οι οποίοι είνε Έλληνες— αρπάζοντες
τα όπλα να εκστρατεύωσι, τον δε
Φίλιππον — ένα βάρβαρον! — να
αφήνουν να υποδουλώνη πόλεις
ελληνικάς, ένεκα ελλείψεως εξόδων
προς συντήρησιν των στρατιωτών!...
µισθὸν ἕξετε. οὔ τοι σωφρόνων οὐδὲ
γενναίων ἐστὶν ἀνθρώπων,
ἐλλείποντάς τι δι᾽ ἔνδειαν χρηµάτων
τῶν τοῦ πολέµου εὐχερῶς τὰ τοιαῦτ᾽
ὀνείδη φέρειν, οὐδ᾽ ἐπὶ µὲν Κορινθίους
καὶ Μεγαρέας ἁρπάσαντας τὰ ὅπλα
πορεύεσθαι, Φίλιππον δ᾽ ἐᾶν πόλεις
Ἑλληνίδας ἀνδραποδίζεσθαι δι᾽
ἀπορίαν ἐφοδίων τοῖς στρατευοµένοις.
Και ταύτα επροτίµησα να είπω, όχι
διά να γίνωµαι µισητός εις µερικούς
από σας· διότι εγώ δεν είµαι τόσον
ανόητος ούτε τόσον απερίσκεπτος,
ώστε να θέλω να µε µισούν, νοµίζων
ότι δεν ωφελώ καθόλου, αλλά
νοµίζω ότι είνε καθήκον του δικαίου
πολίτου να προτιµά την σωτηρίαν
της πατρίδος από τα ευχάριστα
λόγια. ∆ιότι όχι µόνον εγώ έχω
αυτήν την ιδέαν, αλλ' έχω ακούσει —
και θα το έχετε βέβαια ακούσει και
σεις, όπως εγώ—ότι και οι επί της
εποχής των προγόνων µας ρήτορες
—τους οποίους επαινούσι µεν όλοι
ανεξαιρέτως οι αναβαίνοντες εις το
βήµα, αλλ' ουδόλως µιµούνται—
τοιαύτην συνήθειαν και
[21] καὶ ταῦτ᾽ οὐχ ἵν᾽ ἀπέχθωµαί τισιν
ὑµῶν, τὴν ἄλλως προῄρηµαι λέγειν· οὐ
γὰρ οὕτως ἄφρων οὐδ᾽ ἀτυχής εἰµ᾽ ἐγὼ
ὥστ᾽ ἀπεχθάνεσθαι βούλεσθαι µηδὲν
ὠφελεῖν νοµίζων· ἀλλὰ δικαίου πολίτου
κρίνω τὴν τῶν πραγµάτων σωτηρίαν
ἀντὶ τῆς ἐν τῷ λέγειν χάριτος αἱρεῖσθαι.
καὶ γὰρ τοὺς ἐπὶ τῶν προγόνων ἡµῶν
λέγοντας ἀκούω, ὥσπερ ἴσως καὶ ὑµεῖς,
οὓς ἐπαινοῦσι µὲν οἱ παριόντες
ἅπαντες, µιµοῦνται δ᾽ οὐ πάνυ, τούτῳ
τῷ ἔθει καὶ τῷ τρόπῳ τῆς πολιτείας
χρῆσθαι, τὸν Ἀριστείδην ἐκεῖνον, τὸν
Νικίαν, τὸν ὁµώνυµον ἐµαυτῷ, τὸν
Περικλέα.


συµπεριφοράν είχον—να προτιµούν
την σωτηρίαν της πατρίδος από τας
ευχαρίστους οµιλίας—ο περίφηµος
Αριστείδης ο δίκαιος, ο Νικίας ο υιός
του Νικηράτου, ο συνονόµατός µου
∆ηµοσθένης και ο Περικλής.
Αφ' ότου δε εξεφύτρωσαν οι
ρήτορες, οι οποίοι σας
συχνοερωτούν: “τί επιθυµείτε; τί να
προτείνω; τί να είπω διά να
ευχαριστηθήτε;”, από τότε έχουν
προδοθή τα συµφέροντα της
πατρίδος χάριν της στιγµιαίας
ευχαριστήσεως και συµβαίνουν
τέτοια πράγµατα, οποία βλέπετε, και
αι µεν υποθέσεις των τοιούτων
ρητόρων πηγαίνουν όλαι καλά, ενώ
αι ιδικαί σας πηγαίνουν κατά
διαβόλου....
[22] ἐξ οὗ δ᾽ οἱ διερωτῶντες ὑµᾶς οὗτοι
πεφήνασι ῥήτορες ‘τί βούλεσθε; τί
γράψω; τί ὑµῖν χαρίσωµαι;’ προπέποται
τῆς παραυτίκα χάριτος τὰ τῆς πόλεως
πράγµατα, καὶ τοιαυτὶ συµβαίνει, καὶ
τὰ µὲν τούτων πάντα καλῶς ἔχει, τὰ δ᾽
ὑµέτερ᾽ αἰσχρῶς.
Αλλά προς τούτοις σκεφθήτε, ώ
Αθηναίοι, ποίαν περίληψιν, ποίαν
εικόνα ηµπορεί κανείς να δώση των
έργων, τα οποία έγιναν επί της
εποχής των προγόνων, και των
έργων, τα οποία έγιναν επί της
εποχής σας. Θα είνε δε σύντοµος η
οµιλία και γνωστή σας· διότι
δύνασθε να ευτυχήσετε όχι ξένα
παραδείγµατα, ώ Αθηναίοι,
µεταχειριζόµενοι, αλλ' ιδικά σας.
[23] καίτοι σκέψασθ᾽, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, ἅ τις ἂν κεφάλαι᾽ εἰπεῖν ἔχοι
τῶν τ᾽ ἐπὶ τῶν προγόνων ἔργων καὶ τῶν
ἐφ᾽ ὑµῶν. ἔσται δὲ βραχὺς καὶ γνώριµος
ὑµῖν ὁ λόγος· οὐ γὰρ ἀλλοτρίοις ὑµῖν
χρωµένοις παραδείγµασιν, ἀλλ᾽
οἰκείοις, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, εὐδαίµοσιν
ἔξεστι γενέσθαι. 
Εκείνοι λοιπόν—προς ευχαρίστησιν
των οποίων δεν ωµίλουν οι ρήτορες
ούτε ηγάπων αυτούς, όπως δα ούτοι
αγαπώσι σας (7)!—επί τεσσαράκοντα
πέντε έτη είχαν την ηγεµονίαν των
Ελλήνων—και την είχαν µε την
θέλησίν των, περισσότερα δε από
[24] ἐκεῖνοι τοίνυν, οἷς οὐκ ἐχαρίζονθ᾽ οἱ
λέγοντες οὐδ᾽ ἐφίλουν αὐτοὺς ὥσπερ
ὑµᾶς οὗτοι νῦν, πέντε µὲν καὶ
τετταράκοντ᾽ ἔτη τῶν Ἑλλήνων ἦρξαν
ἑκόντων, πλείω δ᾽ ἢ µύρια τάλαντ᾽ εἰς
τὴν ἀκρόπολιν ἀνήγαγον, ὑπήκουε δ᾽ ὁ


δέκα χιλιάδας τάλαντα ανεβίβασαν
και απεταµίευσαν εν τη Ακροπόλει,
ήτο δε υπήκοος αυτών ο βασιλεύς
της Μακεδονίας—όπως είνε πρέπον
εις τον βάρβαρον να υπακούη εις
τους Έλληνας—πολλά δε και ωραία
τρόπαια έστησαν κατά ξηράν και
κατά θάλασσαν εκστρατεύοντες ατοί
τους και όχι στέλλοντες
µισθοφόρους, και µόνοι εξ όλων των
ανθρώπων αφήκαν δόξαν επί των
έργων στηριζοµένην µεγάλην—
δόξαν ανωτέραν παντός φθόνου διά
το µέγεθος της!
ταύτην τὴν χώραν ἔχων αὐτοῖς
βασιλεύς, ὥσπερ ἐστὶ προσῆκον
βάρβαρον Ἕλλησι, πολλὰ δὲ καὶ καλὰ
καὶ πεζῇ καὶ ναυµαχοῦντες ἔστησαν
τρόπαι᾽ αὐτοὶ στρατευόµενοι, µόνοι δ᾽
ἀνθρώπων κρείττω τὴν ἐπὶ τοῖς ἔργοις
δόξαν τῶν φθονούντων κατέλιπον.
Επί µεν των Ελληνικών πραγµάτων—
των εξωτερικών ήσαν τοιούτοι· εις
δε τα εσωτερικά παρατηρήσατε
οποίοι ήσαν και εις τα κοινά και εις
τα ιδιωτικά πράγµατα. Και δηµοσία
µεν λοιπόν τοιαύτα και τοσαύτα
αριστουργήµατα ναών και
αγαλµάτων αφήκαν, ώστε να µην
ηµπορούν να τους περάσουν οι
µεταγενέστεροι! Ιδιωτικώς δε ήσαν
τόσον µετριόφρονες και τόσον
σταθεροί εις το δηµοκρατικόν
πολίτευµα, 
[25] ἐπὶ µὲν δὴ τῶν Ἑλληνικῶν ἦσαν
τοιοῦτοι· ἐν δὲ τοῖς κατὰ τὴν πόλιν
αὐτὴν θεάσασθ᾽ ὁποῖοι, ἔν τε τοῖς
κοινοῖς κἀν τοῖς ἰδίοις. δηµοσίᾳ µὲν
τοίνυν οἰκοδοµήµατα καὶ κάλλη
τοιαῦτα καὶ τοσαῦτα κατεσκεύασαν
ἡµῖν ἱερῶν καὶ τῶν ἐν τούτοις
ἀναθηµάτων, ὥστε µηδενὶ τῶν
ἐπιγιγνοµένων ὑπερβολὴν λελεῖφθαι·
ἰδίᾳ δ᾽ οὕτω σώφρονες ἦσαν καὶ σφόδρ᾽
ἐν τῷ τῆς πολιτείας ἤθει µένοντες,
ώστε η οικία του Αριστείδου και
Μιλτιάδου και των άλλων της εποχής
εκείνης επισήµων—αν κανείς από
σας γνωρίζη τί λογής τάχα είνε—
βλέπω ότι δεν είνε καθόλου
µεγαλοπρεπεστέρα από την οικίαν
του γείτονος· διότι εκείναι
εδιοικούσαν την πατρίδα, όχι διά να
πλουτήσουν, αλλά καθένας τους
ενόµιζε καθήκον του να αυξήση
[26] ὥστε τὴν Ἀριστείδου καὶ τὴν
Μιλτιάδου καὶ τῶν τότε λαµπρῶν
οἰκίαν εἴ τις ἄρ᾽ οἶδεν ὑµῶν ὁποία ποτ᾽
ἐστίν, ὁρᾷ τῆς τοῦ γείτονος οὐδὲν
σεµνοτέραν οὖσαν· οὐ γὰρ εἰς
περιουσίαν ἐπράττετ᾽ αὐτοῖς τὰ τῆς
πόλεως, ἀλλὰ τὸ κοινὸν αὔξειν ἕκαστος
ᾤετο δεῖν. ἐκ δὲ τοῦ τὰ µὲν Ἑλληνικὰ


αυτήν. Και επειδή εδιοικούσαν τα
ελληνικά πράγµατα µε τέτοιον
τρόπον, ώστε οι Ελληνες να έχωσιν
εµπιστοσύνην εις αυτούς, τα των
θεών δε µε ευσέβειαν, τα δε
αναµεταξύ των µε ισότητα, διά τούτο
απέκτησαν µεγάλην ευτυχίαν—και
δικαίως!
πιστῶς, τὰ δὲ πρὸς τοὺς θεοὺς εὐσεβῶς,
τὰ δ᾽ ἐν αὑτοῖς ἴσως διοικεῖν µεγάλην
εἰκότως ἐκτήσαντ᾽ εὐδαιµονίαν.
Εις τοιαύτην λοιπόν κατάστασιν
ευρίσκοντο τότε τα πράγµατα επί της
εποχής των προγόνων µας, οι οποίοι
µετεχειρίζοντο προστάτας τοιούτους,
τους οποίους ανέφερα—τον
Αριστείδην, τον Νικίαν, τον
∆ηµοσθένη και τον Περικλέα· αλλά
σήµερον εις ποίαν κατάστασιν
ευρίσκονται τα πράγµατα της
πατρίδος υπό την διεύθυνσιν των
τιµίων και ικανών αυτών ανθρώπων;
Άρα γε µήπως ευρίσκονται εις την
ιδίαν ή σχεδόν οµοίαν κατάστασιν;
Οι οποίοι—τα µεν άλλα, όσα ηµπορεί
να είπη κανείς· περί της σηµερινής
καταστάσεως, παραλείπω, ενώ
πολλά θα ηµπορούσα να είπω, αλλ'
ενώ έχοµεν τόσην έλλειψιν
αντιζήλων, όσην βλέπετε—διότι οι
µεν Λακεδαιµόνιοι είνε νικηµένοι, οι
δε Θηβαίοι είνε απησχοληµένοι και
κανείς εκ των άλλων Ελλήνων δεν
είνε ικανός να αντιπαραταχθή προς
ηµάς περί των πρωτείων—και ενώ
ηµπορούσαµεν και τα ιδικά µας µέρη
µε ασφάλειαν να κατέχωµεν και τους
άλλους Έλληνας να διοικώµεν,
[27] τότε µὲν δὴ τοῦτον τὸν τρόπον εἶχε
τὰ πράγµατ᾽ ἐκείνοις, χρωµένοις οἷς
εἶπον προστάταις· νυνὶ δὲ πῶς ἡµῖν ὑπὸ
τῶν χρηστῶν τούτων τὰ πράγµατ᾽ ἔχει;
ἆρά γ᾽ ὁµοίως ἢ παραπλησίως; οἷς --τὰ
µὲν ἄλλα σιωπῶ, πόλλ᾽ ἂν ἔχων εἰπεῖν,
ἀλλ᾽ ὅσης ἅπαντες ὁρᾶτ᾽ ἐρηµίας
ἐπειληµµένοι, [καὶ] Λακεδαιµονίων µὲν
ἀπολωλότων, Θηβαίων δ᾽ ἀσχόλων
ὄντων, τῶν δ᾽ ἄλλων οὐδενὸς ὄντος
ἀξιόχρεω περὶ τῶν πρωτείων ἡµῖν
ἀντιτάξασθαι, ἐξὸν δ᾽ ἡµῖν καὶ τὰ
ἡµέτερ᾽ αὐτῶν ἀσφαλῶς ἔχειν καὶ τὰ
τῶν ἄλλων δίκαια βραβεύειν,
εν τούτοις έχοµεν χάσει µε όλ' αυτά
χώραν ιδικήν µας—τας εν Θράκη και
[28] ἀπεστερήµεθα µὲν χώρας οἰκείας,
πλείω δ᾽ ἢ χίλια καὶ πεντακόσια


Μακεδονία κτήσεις µας, έχοµεν
εξοδεύσει περισσότερα από χίλια
πεντακόσια τάλαντα αδίκως εις τον
πόλεµον της Αµφιπόλεως, τους
συµµάχους δε, τους οποίους
απεκτήσαµεν κατά τον Βοιωτικόν
πόλεµον, αυτοί οι τωρινοί πολιτικαί
µας τους έχουν χάσει, ενώ είνε
ειρήνη, και τέλος τόσον µέγαν
εχθρόν—τον Φίλιππον εναντίον µας
έχοµεν εξασκήσει, έχοµεν
προετοιµάσει!... !... Ή ας αναβή
όποιος θέλει εις το βήµα και ας µου
αποδείξη από που αλλού, αν όχι από
ηµάς τους ιδίους, έχει γίνει ισχυρός
ο Φίλιππος. Ποίος θα τολµήση ή
ποίος θα ηµπορέση!
τάλαντ᾽ ἀνηλώκαµεν εἰς οὐδὲν δέον,
οὓς δ᾽ ἐν τῷ πολέµῳ συµµάχους
ἐκτησάµεθα, εἰρήνης οὔσης
ἀπολωλέκασιν οὗτοι, ἐχθρὸν δ᾽ ἐφ᾽
ἡµᾶς αὐτοὺς τηλικοῦτον ἠσκήκαµεν. ἢ
φρασάτω τις ἐµοὶ παρελθών, πόθεν
ἄλλοθεν ἰσχυρὸς γέγονεν ἢ παρ᾽ ἡµῶν
αὐτῶν Φίλιππος.
Αλλά, ω φίλε µου—ηµπορεί κανείς
να µου είπη—αν τα εξωτερικά µας
πράγµατα ευρίσκονται εις κακήν
κατάστασιν, τα εντός της πόλεώς µας
όµως είνε εις καλυτέραν κατάστασιν
τόρα. Και τί ηµπορούσε να είπη
κανείς, εάν ήθελε; Τας πολεµίστρας,
τας οποίας ασβεστώνοµεν και τους
δρόµους, τους οποίους
επιδιορθώνοµεν και τας βρύσεις και
τας άλλας φλυαρίας; Στρέψατε
λοιπόν τα βλέµµατα σας προς
εκείνους, όσοι πολιτευόµενοι
κάµνουν αυτά, των οποίων άλλοι µεν
από πτωχοί που ήσαν έγιναν
πλούσιοι, άλλοι δε εξ αδόξων
έντιµοι, άλλοι δε έχουσι
κατασκευάσει τας ιδιωτικάς των
οικίας µεγαλοπρεπεστέρας των
δηµοσίων οικοδοµηµάτων, διότι,
[29] ἀλλ᾽, ὦ τᾶν, εἰ ταῦτα φαύλως, τά γ᾽
ἐν αὐτῇ τῇ πόλει νῦν ἄµεινον ἔχει. καὶ
τί ἂν εἰπεῖν τις ἔχοι; τὰς ἐπάλξεις ἃς
κονιῶµεν, καὶ τὰς ὁδοὺς ἃς
ἐπισκευάζοµεν, καὶ κρήνας, καὶ λήρους;
ἀποβλέψατε δὴ πρὸς τοὺς ταῦτα
πολιτευοµένους, ὧν οἱ µὲν ἐκ πτωχῶν
πλούσιοι γεγόνασιν, οἱ δ᾽ ἐξ ἀδόξων
ἔντιµοι, ἔνιοι δὲ τὰς ἰδίας οἰκίας τῶν
δηµοσίων οἰκοδοµηµάτων σεµνοτέρας
εἰσὶ κατεσκευασµένοι, ὅσῳ δὲ τὰ τῆς
πόλεως ἐλάττω γέγονεν, τοσούτῳ τὰ
τούτων ηὔξηται.


όσω τα της πόλεως ηλαττώθησαν,
τόσω τα ιδικά των ηυξήθησαν και
αυξάνονται!...
Τί λοιπόν είνε το αίτιον όλων αυτών;
και διατί τάχα τότε όλα ανεξαιρέτως
ευρίσκοντο εις καλήν κατάστασιν και
τόρα όχι; Ιδού διατί· διότι πρότερον
ο λαός, επειδή είχε την τόλµην να
εκστρατεύη µόνος του και όχι διά
µισθοφόρων, όπως τόρα, και επειδή
οι πόλεµοι εµβάλλουσι φρόνηµα εις
τας ψυχάς , και την συναίσθησιν της
αξίας, διά τούτο ήτο δεσπότης και
κύριος όλων των αγαθών και καθείς
εκτός των πολιτικών ήτο
ευχαριστηµένος να λάβη µέρος παρά
του λαού—ακούετε; παρά του
λαού!—και εις καµµίαν τιµήν και εις
καµµίαν εξουσίαν και εν γένει εις
κανένα αγαθόν, 
[30] τί δὴ τὸ πάντων αἴτιον τούτων, καὶ
τί δή ποθ᾽ ἅπαντ᾽ εἶχε καλῶς τότε, καὶ
νῦν οὐκ ὀρθῶς; ὅτι τότε µὲν πράττειν
καὶ στρατεύεσθαι τολµῶν αὐτὸς ὁ
δῆµος δεσπότης τῶν πολιτευοµένων ἦν
καὶ κύριος αὐτὸς ἁπάντων τῶν ἀγαθῶν,
καὶ ἀγαπητὸν ἦν παρὰ τοῦ δήµου τῶν
ἄλλων ἑκάστῳ καὶ τιµῆς καὶ ἀρχῆς καὶ
ἀγαθοῦ τινος µεταλαβεῖν·
τόρα δε το εναντίον έχει συµβή:
κύριοι των αγαθών είνε οι πολιτικοί
και δι' αυτών όλα ανεξαιρέτως
γίνονται! Σεις δε ο λαός, επειδή και
το φρόνηµα και το σθένος της ψυχής
σας έχει παραλύσει και έχετε
γυµνωθή από χρήµατα και
συµµάχους, έχετε καταντήσει σαν
υπηρέται και σαν ένα πράγµα
πρόσθετον, πάρεργον, αρκούµενοι,
αν σας µοιράζουν ολίγα θεωρικά ή
αν θα εορτάσουν ούτοι οι
πολιτευόµενοι σας µε ποµπήν και
φαγοπότια τα Βοηδρόµια— την
γνωστήν του Απόλλωνος εορτήν. Και
εκείνο το οποίον προ πάντων
αποδεικνύει ότι είσθε άνδρες (1)
[31] νῦν δὲ τοὐναντίον κύριοι µὲν οἱ
πολιτευόµενοι τῶν ἀγαθῶν, καὶ διὰ
τούτων ἅπαντα πράττεται, ὑµεῖς δ᾽ ὁ
δῆµος, ἐκνενευρισµένοι καὶ
περιῃρηµένοι χρήµατα, συµµάχους, ἐν
ὑπηρέτου καὶ προσθήκης µέρει
γεγένησθε, ἀγαπῶντες ἐὰν µεταδιδῶσι
θεωρικῶν ὑµῖν ἢ Βοηδρόµια πέµψωσιν
οὗτοι, καὶ τὸ πάντων ἀνδρειότατον, τῶν
ὑµετέρων αὐτῶν χάριν προσοφείλετε. οἱ
δ᾽ ἐν αὐτῇ τῇ πόλει καθείρξαντες ὑµᾶς
ἐπάγουσ᾽ ἐπὶ ταῦτα καὶ τιθασεύουσι
χειροήθεις αὑτοῖς ποιοῦντες.


είνε το εξής: ότι και χάριν τους
γνωρίζετε—τους ευγνωµονείτε,
διατί; διά τα ιδικά σας πράγµατα! Οι
δε πολιτικοί, αφού σας έκλεισαν —
διά της ειρηνικής των πολιτικής,
εντός της πόλεως ως εντός κλωβού,
όπως οι θηριοτρόφοι τα θηρία, σας
σύρουσιν εις ταύτα—τα θεωρικά και
τας εορτάς και τα δηµόσια συµπόσια
— και σας εξηµερώνουν—ίνα
ηµερευόµενοι κάθησθε εις τα σπίτια
σας και τους επιτρέπετε να σας
διοικούν—και σας κάνουν του χεριού
των!...
Αλλά ποτέ δεν είνε δυνατόν, καθώς
φρονώ, να αποκτήσουν µέγα και
γενναίαν φρόνηµα οι άνθρωποι, οι
οποίοι καταγίνονται εις µικρά και
πρόστυχα πράγµατα· διότι όποια είνε
τα επαγγέλµατα και ο τρόπος της
ζωής των ανθρώπων, τοιούτον κατ'
ανάγκην είνε και το φρόνηµα των!
Και µα τον θεόν δεν θα
παραξενευθώ καθόλου, αν αυτά που
σας είπα, βλάψουν περισσότερον
εµέ, που τα είπα, παρά εκείνους που
τα έκαµαν διότι και ελευθερία λόγου
δεν υπάρχει περί όλων των
πραγµάτων και πάντοτε ενώπιον
σας—και µάλιστα εγώ τουλάχιστον
παραξενεύοµαι πώς και τόρα έως
τόρα εδόθη τοιαύτη εις εµέ!..
[32] ἔστι δ᾽ οὐδέποτ᾽, οἶµαι, µέγα καὶ
νεανικὸν φρόνηµα λαβεῖν µικρὰ καὶ
φαῦλα πράττοντας· ὁποῖ᾽ ἄττα γὰρ ἂν
τἀπιτηδεύµατα τῶν ἀνθρώπων ᾖ,
τοιοῦτον ἀνάγκη καὶ τὸ φρόνηµ᾽ ἔχειν.
ταῦτα µὰ τὴν Δήµητρ᾽ οὐκ ἂν
θαυµάσαιµ᾽ εἰ µείζων εἰπόντι ἐµοὶ
γένοιτο παρ᾽ ὑµῶν βλάβη τῶν
πεποιηκότων αὐτὰ γενέσθαι· οὐδὲ γὰρ
παρρησία περὶ πάντων ἀεὶ παρ᾽ ὑµῖν
ἐστιν, ἀλλ᾽ ἔγωγ᾽ ὅτι καὶ νῦν γέγονεν
θαυµάζω.
Αφού λοιπόν αυτά έχουν
τοιουτοτρόπως, εάν—όχι πρωτύτερα,
αλλά τουλάχιστον τόρα— θελήσετε
να εκστρατεύσετε και να κάµετε ότι
η αξιοπρέπεια σας επιβάλλει και τα
[33] ἐὰν οὖν ἀλλὰ νῦν γ᾽ ἔτι
ἀπαλλαγέντες τούτων τῶν ἐθῶν
ἐθελήσητε στρατεύεσθαί τε καὶ
πράττειν ἀξίως ὑµῶν αὐτῶν, καὶ ταῖς


περισσεύµατα του προϋπολογισµού
σας—τα θεωρικά—µεταχειρισθήτε ως
µέσα προς απόκτησιν των εκτός της
Αττικής αγαθών, ίσως, και ίσως τότε,
ώ Αθηναίοι, αποκτήσετε κάποιο
αγαθόν µέγα και διαρκές και
απαλλαγήτε των τοιούτων αθέµιτων
απολαυών (8) απολαυών, που
οµοιάζουν προς τροφάς, αι οποίαι
δίδονται υπό των ιατρών προς τους
ασθενείς. ∆ιότι, όπως και εκείναι
ούτε καµµίαν δύναµιν δίδουν εις τον
ασθενή ούτε και να αποθάνη τον
αφήνουν, έτσι και αυτά, τα οποία
σεις τόρα µοιράζεσθε αναµεταξύ
σας· ούτε είνε τόσα πολλά, ώστε να
παρέχουν κάποιαν ωφέλειαν διαρκή,
ούτε σας αφήνουν πάλιν να κάµετε
τίποτε άλλο—σπουδαιότερον, αφού
αλλάξετε γνώµην και παύσετε να τα
µοιράζεσθε· αλλ' όµως είνε αρκετά,
ώστε να επαυξάνουν την οκνηρίαν
του καθενός σας.
περιουσίαις ταῖς οἴκοι ταύταις
ἀφορµαῖς ἐπὶ τὰ ἔξω τῶν ἀγαθῶν
χρῆσθαι, ἴσως ἄν, ἴσως, ὦ ἄνδρες
Ἀθηναῖοι, τέλειόν τι καὶ µέγα κτήσαισθ᾽
ἀγαθὸν καὶ τῶν τοιούτων ληµµάτων
ἀπαλλαγείητε, ἃ τοῖς [ἀσθενοῦσι] παρὰ
τῶν ἰατρῶν σιτίοις [διδοµένοις] ἔοικε.
καὶ γὰρ ἐκεῖν᾽ οὔτ᾽ ἰσχὺν ἐντίθησιν οὔτ᾽
ἀποθνῄσκειν ἐᾷ· καὶ ταῦθ᾽ ἃ νέµεσθε
νῦν ὑµεῖς, οὔτε τοσαῦτ᾽ ἐστὶν ὥστ᾽
ὠφέλειαν ἔχειν τινὰ διαρκῆ, οὔτ᾽
ἀπογνόντας ἄλλο τι πράττειν ἐᾷ, ἀλλ᾽
ἔστι ταῦτα τὴν ἑκάστου ῥᾳθυµίαν ὑµῶν
ἐπαυξάνοντα.
Λοιπόν συ—θα είπη κανείς—
προτείνεις τα θεωρικά να γίνουν
µισθός στρατιωτικός; Μάλιστα! αυτό
προτείνω· αλλά συγχρόνως προτείνω
και εν άλλο: να κανονισθούν όλα
ανεξαιρέτως όπως τα στρατιωτικά, ώ
Αθηναίοι, ίνα παίρνων καθένας εκ
των χρηµάτων του δηµοσίου ό,τι του
πέφτει εις το µερίδιόν του να είνε
συγχρόνως ό,τι τον χρειάζεται η
πατρίς. ∆ηλαδή είνε επιτετραµµένον
να ζώµεν εν ειρήνη; Εάν µένη εν τη
πατρίδι, να ζη ευτυχής, διότι
λαµβάνων το µερίδιόν του θα είνε
[34] οὐκοῦν σὺ µισθοφορὰν λέγεις;
φήσει τις. καὶ παραχρῆµά γε τὴν αὐτὴν
σύνταξιν ἁπάντων, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι,
ἵνα τῶν κοινῶν ἕκαστος τὸ µέρος
λαµβάνων, ὅτου δέοιθ᾽ ἡ πόλις, τοῦθ᾽
ὑπάρχοι. ἔξεστιν ἄγειν ἡσυχίαν· οἴκοι
µένων βελτίων, τοῦ δι᾽ ἔνδειαν ἀνάγκῃ
τι ποιεῖν αἰσχρὸν ἀπηλλαγµένος.
συµβαίνει τι τοιοῦτον οἷον καὶ τὰ νῦν·
στρατιώτης αὐτὸς ὑπάρχων ἀπὸ τῶν
αὐτῶν τούτων ληµµάτων, ὥσπερ ἐστὶ
δίκαιον ὑπὲρ τῆς πατρίδος. ἔστι τις ἔξω


απηλλαγµένος από την ανάγκην του
να κάµνη τίποτε αισχρόν ένεκα
ενδείας—διότι µε αυτά θα ηµπορή να
εξοικονοµή τα της πρώτης ανάγκης.
Συµβαίνει πόλεµος, όπως τώρα; Εάν
έχη στρατεύσιµον ηλικίαν να
λαµβάνη και αυτός το µερίδιόν του,
αλλά µε τα ίδια χρήµατα. που θα
λαµβάνη, να υπηρετή ως στρατιώτης
την πατρίδα, όπως άλλως τε είνε και
δίκαιον. Έχει κανείς από σας περάσει
την στρατεύσιµον ηλικίαν—είνε άνω
των 60 ετών; Να παίρνη και αυτός το
µερίδιόν του, αλλ' όσα παίρνει τόρα
χωρίς να προσφέρη καµµίαν
υπηρεσίαν ή ωφέλειαν εις την
πατρίδα, να τα παίρνη εις το εξής—
και µάλιστα να παίρνη το ίδιον
ποσόν µε τον στρατιώτην—αλλ'
επιβλέπων και διευθύνων τα της
πατρίδος—ως βουλευτής, —
εκκλησιαστής, δικαστής κλπ.
τῆς ἡλικίας ὑµῶν· ὅσ᾽ οὗτος ἀτάκτως
νῦν λαµβάνων οὐκ ὠφελεῖ, ταῦτ᾽ ἐν ἴσῃ
τάξει λαµβάνων πάντ᾽ ἐφορῶν καὶ
διοικῶν ἃ χρὴ πράττεσθαι.
Εν γένει δε µε τον τρόπον αυτόν
χωρίς να αφαιρέσω ούτε να
προσθέσω τίποτε, αλλ' ολίγον µόνον
διορθώσας την αταξίαν της
διανοµής, κατορθώνω να φέρω µίαν
τάξιν εις την πόλιν του να λαµβάνη
καθένας εκ των θεωρικών µισθόν
διά την στρατιωτικήν του υπηρεσίαν,
διά την δικαστικήν και εν γένει διά
πάσαν υπηρεσίαν, την οποίαν
αναλόγως της ηλικίας και αναλόγως
των περιστάσεων προσφέρει εις την
πατρίδα. Είνε ολίγον αυτό; Αλλ' εις
την πρότασιν µου αυτήν δεν
ανέφερα, νοµίζω, εις κανέν µέρος,
[35] ὅλως δ᾽ οὔτ᾽ ἀφελὼν οὔτε προσθείς,
πλὴν µικρῶν, τὴν ἀταξίαν ἀνελὼν εἰς
τάξιν ἤγαγον τὴν πόλιν, τὴν αὐτὴν τοῦ
λαβεῖν, τοῦ στρατεύεσθαι, τοῦ δικάζειν,
τοῦ ποιεῖν τοῦθ᾽ ὅ τι καθ᾽ ἡλικίαν
ἕκαστος ἔχοι καὶ ὅτου καιρὸς εἴη, τάξιν
ποιήσας. οὐκ ἔστιν ὅπου µηδὲν ἐγὼ
ποιοῦσι τὰ τῶν ποιούντων εἶπον ὡς δεῖ
νέµειν, οὐδ᾽ αὐτοὺς µὲν ἀργεῖν καὶ
σχολάζειν καὶ ἀπορεῖν, ὅτι δ᾽ οἱ τοῦ
δεῖνος νικῶσι ξένοι, ταῦτα
πυνθάνεσθαι· ταῦτα γὰρ νυνὶ γίγνεται. 


ότι πρέπει να διαµοιράζωνται τα
χρήµατα εκείνων οι οποίοι
υπηρετούν την πατρίδα εις
ανθρώπους που δεν κάµνουν τίποτε,
ούτε ότι αυτοί µεν να µένουν αργοί
και να µη φροντίζωσι διά τίποτε και
να στερώνται ένεκα της µικράς
απολαυής των δύο οβολών, ενώ
ηµπορούν να πλουτούν από τον
πόλεµον, και να µανθάνουν ότι οι
µισθωτοί στρατιώται του δείνα
νικούν· διότι αυτά συµβαίνουν τόρα.
Και δεν κατηγορώ, όχι, πάντα όστις
σας υπηρετεί, αλλά και από σας
απαιτώ να ενεργήτε χάριν του
εαυτού σας εκείνα διά τα οποία
άλλους εκτιµάτε και να µη
εγκαταλείπετε εις άλλους, ω
Αθηναίοι, την ηγεµονίαν της
Ελλάδος, την οποίαν οι πρόγονοι σάς
αφήκαν, αποκτήσαντες αυτήν µε
πολλούς και ένδοξους αγώνας και
κινδύνους!.. Είπα σχεδόν όσα νοµίζω
ότι είνε συµφέροντα· σεις δε είθε να
εκλέξητε εκείνο, το οποίον θα είνε
ωφέλιµον και εις την πόλιν εν γένει
και εις καθένα από σας ιδιαιτέρως!..
Είθε!..
1) Την θεραπείαν των κακώς εχόντων διέβλεπεν εις την κατάργησιν
των θεωρικών, αλλά δεν ήξευρε µε ποίον τρόπον να το είπη, διότι
υπήρχεν αυστηρότατος νόµος, όστις επέβαλλε θάνατον εις πάντα
προτείνοντα την κατάργησίν των.
2) Έκειτο επί της Προποντίδος.
3) Αντιστοιχεί προς το διάστηµα 15 Νοεµβρίου- 15 ∆εκεµβρίου.


4) Οι τρεις πρώτοι µήνες του αττικού έτους διάστηµα αντιστοιχούν
προς το ιδικόν µας από 15 Ιουλίου- 15 Οκτωβρίου.
5) Ετελούντο κατ' έτος το α' δεκαήµερον του Οκτωβρίου.
6) Εννοεί τας παλαιάς εκστρατείας των Αθηναίων εναντίον των
Κορινθίων και Μεγαρέων.
7) Ειρωνικώς.
8) Εννοεί την απολαυήν των.