ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ ΚΑΙ ΛΑΣΚΑΡΑΤΟΣ

ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ ΚΑΙ ΛΑΣΚΑΡΑΤΟΣ

     Ἐπιτυχέστερον  τῶν  ξένων  ἀπεμιμήθη  τὸν  Θεόφραστον  ὁ  ἡμέτερος  ἐκ Κεφαλληνίας   λόγιος   Ἀνδρέας  Λασκαρᾶτος.   Τὸ   ἔργον   αὐτοῦ   Ἰδοὺ   ὁ ἄνθρωπος, δημοσιευθὲν κατὰ τὸ 1886, περιέχει 126 χαρακτῆρας· ἐκ τούτων ὅμως πολλοὶ, ὡς ὁ παπᾶς, ὁ μαθητής, ὁ πρωτευουσιώτης, ὁ ἐπαρχιώτης, ἡ ὑπηρέτρια κ. ἄλ. καταχρηστικῶς ὀνομάζονται χαρακτῆρες· ὁ ἶδιος ἀποκαλεῖ αὐτοὺς νόθους, διότι, ὡς λέγει, “δὲν εἶναι χρώματα τῆς ψυχῆς, ἀλλὰ μᾶλλον τοῦ  ἔργου  ἢ  τῆς  περιστάσεως”.  Ἄλλοι  εἶναι  περιγραφαὶ  παθῶν  ἢ  ψυχικῶν καταστάσεων,  ὡς ὁ ζουρλός, ὁ ζηλιάρης, ὁ ὀξύθυμος, ἀηδῆ ἐλαττώματα, ὁ διεφθαρμένος κ.λ. ὥστε ὀλίγοι ὑπολείπονται ἀνταποκρινόμενοι ἀκριβῶς εἰς τὴν  ἔννοιαν  τοῦ  χαρακτῆρος,  ὡς  αὕτη  διεπιστώθη  ὑπὸ  τοῦ  Θεοφράστου.

Ἐὰν    παραβάλωμεν    τοὺς    Χαρακτῆρας    τοῦ    Λασκαράτου    πρὸς    τοὺς Χαρακτῆρας τοῦ Θεοφράστου θὰ παρατηρήσωμεν τὰ ἑξῆς:

     1.  Ὁ  Θεόφραστος  δίδει  πρῶτον  τὸν  ὁρισμὸν  ἑκάστου  χαρακτῆρος  καὶ ἔπειτα διὰ παραδειγμάτων ἀπεικονίζει τὸ πρόσωπον εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει, ὁ Λασκαράτος προβαίνει ἀμεσως in media res. 28 Théophraste et La Bruyère (Reíue d. étud. gr. 1914 τ. 27 σελ. 384).

     2. Ὁ Θεόφραστος περιγράφει μόνον κακοὺς χαρακτῆρας, ὁ Λασκαράτος δίδει  καί  τινας  καλούς,  ὡς  καινοτόμος, οἰκονόμος,  ἐνάρετος,  ὑψηλόφρων, αὐταπάρνητος κ.λ.

     3. Οἱ χαρακτῆρες τοῦ Θεοφράατου δὲν ἔχουν ὡρισμένον ἠθικὸν σκοπόν, ἐνῷ  οἱ  τοῦ  Λασκαράτου  εἰς  τοῦτον κυρίως  ἀποβλέπουν,  ὡς  λέγει  ὁ  ἶδιος· “σκοπὸς  τῆς  παρούσης  ἐργασίας  μου  ἐστάθηκε  νὰ  βάλω  ἀποκάτου  στὰ μάτια  τοῦ  παρατηρητοῦ  τὰ  ὁρατὰ  ἐκεῖνα  σημεῖα  ἢ  συμπτώματα,  ἀπὸ  τὰ ὁποῖα  δύνανται  νὰ  κάμουν  διάγνωσιν  τοῦ  ἐσωτερικοῦ  ἀνθρώπου,  ὡς  ὁ κλινικὸς δείχνει καὶ αὐτὸς εἰς τὰ ἐξωτερικὰ ὁρατὰ συμπτώματα τὸ εἶδος τῆς ἐσωτερικῆς ἀσθενείας, πρὸς διάγνωσιν καὶ ἶασιν”. Διὰ τὸν λὁγον τοῦτον εἰς πολλοὺς  χαρακτηράς  του  ἐπισυνάπτει  καὶ  ἠθικὰ  συμπεράσματα·  “ἕνα κάποιο  ἠθικὸν  συμπέρασμα,  μὲ  τὸ  ὁποῖον  τελειώνω  πολλοὺς  ἀπὸ  τοὺς Χαρακτῆράς  μου,  νομίζω  νὰ  αυντελῇ  εἰς  τὴν  τελειοποίησιν  τοῦ  εἴδους τούτου τῆς συγγραφῆς”.

     4.  Ὁ  Θεόφραστος  ἐξετάζει  τὸ  θέμα  του  ἐξ  ἀντικειμένου,  ὁ  Λασκαρᾶτος ἀναμιγνύει  πολλάκις  εἶς  αὐτὸ  καὶ  τὴν ἰδικήν  του  προσωπικότητα  (ἴδε Χαρακτῆρας   φιλόνεικος,   ὁ   κοινὸς   χαρακτῆρας,   ὁ   πολιτικός   μας,   ὁ ἀχάριστος).

     5.   Ὁ   Θεόφραστσς   εἶναι   ἀπαθὴς   καὶ   ἀμερὁληπτος   ἐρευνητής,   ὁ Λασκαρᾶτος  ἐμπαθὴς  καὶ  δριμὺς ἐπιτιμητής.  Ὁ  ἴδιος  ὀνομάζει  τὸν  ἐαυτόν του μαχητικὸν (battailleur) καὶ τὸν χαρακτῆρα τοῦ φιλονίκου ὡς ἰδικόν του προτάσσει εἰς τὴν συλλογήν του.

     6.  Ὁ  Θεόφραστος  κεντᾶ  ἐλαφρῶς,  ὁ  Λασκαρᾶτος  πληγώνει·  ὁ  πρῶτος μειδιᾷ  εἰρωνικῶς,  ὁ  δεύτερος  γελᾷ σαρκαστικῶς·  ὁ  πρῶτος  θωπεύει  μὲ  τὸ πτερόν,  ὁ  δεύτερος θωπεύει  μὲ  τὰ  νύχια  του,  ὁ πρῶτος  τέλος  φιλοσοφεῖ,  ὁ δεύτερος σατυρίζει.

     Μεθ' ὅλας ταύτας τὰς διαφορὰς ἔχουν καὶ σημεῖα ἐπαφῆς μεταξύ των. Ἡ μετὰ  ὀξυδερκείας  παρατήρησις  τῆς  κοινωνίας  καὶ  τῶν  ἀτόμων,  ἡ  λεπτὴ ψυχολογικὴ ἀνάλυσις, ἡ σύντομος καὶ ἀκριβὴς διατύπωσις, τὸ  ἁπλοῦν καὶ ἀπέριττον ὕφος καὶ ἡ ἰδιόρρυθμος γλῶσσα εἶναι κοινὸν γνώρισμα καὶ τῶν δύο.  Ἐὰν  δὲ  οἱ  Χαρακτῆρες  τοῦ Λασκαράτου  δὲν  φέρουν  καὶ  τὸν  κοινὸν ἐκεῖνον καὶ, οὕτως εἰπεῖν, διεθνῆ τύπον τῶν Χαρακτήρων τοῦ Θεοφράστου, εἶναι ὅμως πιστὸν κάτοπτρον τῆς κοινωνικῆς καταστάσεως τῆς ἐποχῆς του καὶ  κατέχουν  ἐξέχουσαν  θέσιν  μεταξὺ  τῶν  προϊόντων  τῆς  νεοελληνικῆς λογοτεχνίας.