ΚΟΛΑΚΕΙΑΣ

ΚΟΛΑΚΕΙΑΣ

Β'

II

ΚΟΛΑΚΕΙΑΣ

       Τὴν δὲ κολακείαν ὑπολάβοι ἄν

τις ὁμιλίαν αἰσχρὰν εἶναι,

συμφέρουσαν δὲ τῷ κολακεύοντι,

τὸν δὲ κόλακα τοιοῦτόν τινα, [2]

ὥστε ἅμα πορευόμενον εἰπεῖν·

Ἐνθυμῇ, ὡς ἀποβλέπουσι πρὸς σὲ οἱ

ἄνθρωποι; τοῦτο δὲ οὐθενὶ τῶν ἐν τῇ

πόλει γίνεται πλὴν σοί· ηὐδοκίμεις

χθὲς ἐν τῇ στοᾷ· πλειόνων γὰρ ἢ

τριάκοντα ἀνθρώπων καθημένων

καὶ ἐμπεσόντος λόγου, τίς εἴη

βέλτιστος, ἀπ' αὐτοῦ ἀρξαμένους

πάντας ἐπὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ

κατενεχθῆναι. [3] καὶ ἅμα τοιαῦτα

λέγων ἀπὸ τοῦ ἱματίου ἀφελεῖν

κροκύδα, καὶ ἐάν τι πρὸς τὸ τρίχωμα

       Τὴν κολακείαν ἠμπορεῖ κανεὶς

νὰ τὴν θεωρήσῃ ὡς ἐξευτελιστικὴν

συναναστροφὴν ποὺ ὠφελεῖ τὸν

κόλακα34. Ἰδοὺ δὲ τί λογῆς ἄνθρωπος

εἶναι αὐτὁς· ὅταν εὑρίσκεται εἰς

περίπατον μὲ ἐκεῖνον ποὺ

κολακεύει, τοῦ λέγει “παρατηρεῖς ὅτι

ὅλος ὁ κόσμος ἔχει τὰ βλέμματά του

ἐπάνω σου; τοῦτο εἰς κανένα ἄλλον

ἀπὸ τοὺς πολίτας δὲν γίνεται.—

Χθὲς εἰς τὴν (Ποικίλην) στοὰν35

ἤκουσα νὰ σὲ ἐπαινοῦν· ἐκάθηντο

ἐκεῖ περισσότεροι ἀπὸ 30 ἄνθρωποι·

ὅταν δὲ συνέπεσε λόγος, ποῖος εἶναι

ὁ καλύτερος τῶν πολιτῶν, ὅλοι,

ἀφοῦ ἔκαμα ἐγω τὴν ἀρχήν,

                                                          

33  Ὁ  ἐπίλογος  ἐνταῦθα,  ὡς  καὶ  εἰς  ἄλλους  τινὰς  χαρακτῆρας,  εἶναι  προσθήκη  μεταγενεστέρα  καὶ

ἀποδεικνύει, ὅτι οἱ Χαρακτῆρες τοῦ Θεοφράστου εἶχον εἰσαχθῆ κατὰ τὴν Βυζαντινὴν ἐποχὴν ὡς βιβλίον

ἠθικῆς διδασκαλίας εἰς τὰ σχολεῖα.

34 Ὁ Ἀριστστέλης ὁρίζει τὴν κολακείαν ὡς ἑξῆς· “ἐν τῷ βίῳ ὁ μὲν ὡς δεῖ ἡδὺς ὢν φίλος καὶ ἡ μεσότης

φιλία· ὁ δὲ ὑπερβάλλων, εἰ μὲν οὐδενὸς ἕνεκα ἄρεσκος, εἰ δ' ὠφελείας τῆς αὐτοῦ κόλαξ, ὁ δὲ ἐλλείπων

καὶ ἐν πᾶσιν ἀήθης, δύσερίς τις καὶ δύσκολος (Ἠθικ. Νικ. Β. 7, 13). Συμφώνως λοιπὸν πρὸς τὸν ὁρισμὸν

τοῦτον  καὶ  ὁ  Θεόφραστος  διακρίνει  εἰς  τὴν  κολακείαν  δύο  τύπους,  τὸν  κόλακα,  ποὺ  ἀποβλέπει  εἰς  τὸ

συμφέρον του, καὶ τὸν ἄρεσκον, ποὺ θέλει νὰ εὐχαριστῇ ὅλους.

       Οἱ  κωμικοὶ  ποιηταὶ  πρὸ  τοῦ  Θεοφράστου  εἶχον  ἤδη  εὶσαγάγει  τὸν  τύπον  του  κόλακος  εἰς  τὰ  ἔργα

των.  Κατὰ  τὁν  6ον  αἰῶνα  π.Χ.  ὁ  ποιητὴς  Ἐπίχαρμος  περιέγραφε  ἕνα  τοιοῦτον  τύπον  εἰς  τὸ  ἔργον  του

Ἐλπὶς  ἢ  Πλοῦτος·  κατὰ  τὸν  5ον  αἰῶνα  ὁ  Εὔπολις  παρέστησε  κωμῳδίαν  ὑπὸ  τὸν  τίτλον  Κόλακες  (421).

Ὑπὸ τὸν τίτλον Κόλαξ ἔγραψεν ἐπίσης κωμῳδίαν ὁ Μένανδρος· ἀλλὰ κατὰ κόρον ἐχρησιμοποίησε τὸν

χαρακτῆρα τοῦτον ἡ Μέση καὶ Νέα κωμῳδία. Φαίνεται ὅτι ὁ κόλαξ ἢ παράσιτος δὲν ἦτο φυτὸν σπάνιον

εἰς τὰς αὐλὰς τῶν τυράννων καὶ τὰς οἰκίας τῶν πλουσίων.

35 Εἰς τὰς Ἀθήνας ὑπῆρχον πολλαὶ στοαὶ, τῶν ὁποίων ἐπισημοτέρα ἦτο ἡ Ποικίλη, διότι οἱ τοῖχοι αὐτῆς

ἐκαλύπτοντο  μὲ  εἰκόνας  τῶν  περιφημοτέρων  ζωγράφων.  Εἰς  τὰς  στοὰς  συνηθροίζοντο  οἱ  ἄεργοι  καὶ

συνεζήτουν· εἰς δὲ τὴν Ποικίλην ἐδίδασκεν ὁ φιλόσοφος Ζήνων τοὺς μαθητάς του, διὰ τοῦτο οἱ ὀπαδοὶ τοῦ

φιλοσοφικοῦ του συστήματος ὠνομάσθησαν Στωϊκοί.

[τῆς κεφαλῆς] ὑπὸ πνεύματος

προσενεχθῇ ἄχυρον, καρφολογῆσαι,

καὶ ἐπιγελάσας δὲ εἰπεῖν· Ὁρᾶς; ὅτι

δυεῖν σοι ἡμερῶν οὐκ ἐντετύχηκα,

πολιῶν ἔσχηκας τὸν πώγωνα

μεστόν, καίπερ εἴ τις καὶ ἄλλος πρὸς

τὰ ἔτη ἔχεις μέλαιναν τὴν τρίχα. [4]

καὶ λέγοντος δὲ αὐτοῦ τι τοὺς

ἄλλους σιωπᾶν κελεῦσαι καὶ

ἐπαινέσαι δὲ ἀκούοντος, καὶ

ἐπισημήνασθαι δέ, εἰ παύεται,

Ὀρθῶς, καὶ σκώψαντι ψυχρῶς

ἐπιγελάσαι τό τε ἱμάτιον ὦσαι εἰς τὸ

στόμα ὡς δὴ οὐ δυνάμενος

κατασχεῖν τὸν γέλωτα. [5] καὶ τοὺς

ἀπαντῶντας ἐπιστῆναι κελεῦσαι,

ἕως ἂν αὐτὸς παρέλθῃ. [6] καὶ τοῖς

παιδίοις μῆλα καὶ ἀπίους πριάμενος

εἰσενέγκας δοῦναι ὁρῶντος αὐτοῦ,

καὶ φιλήσας δὲ εἰπεῖν· Χρηστοῦ

πατρὸς νεόττια. [7] καὶ

συνωνούμενος ἐπικρηπῖδας τὸν

πόδα φῆσαι εἶναι εὐρυθμότερον τοῦ

ὑποδήματος. [8] καὶ πορευομένου

πρός τινα τῶν φίλων προδραμὼν

εἰπεῖν ὅτι Πρὸς σὲ ἔρχεται, καὶ

ἀναστρέψας ὅτι Προσήγγελκά σε. [9]

ἀμέλει δὲ καὶ τὰ ἐκ <τῆς> γυναικείας

ἀγορᾶς διακονῆσαι δυνατὸς

ἀπνευστί. [10] καὶ τῶν ἑστιωμένων

πρῶτος ἐπαινέσαι τὸν οἶνον καὶ

παραμένων εἰπεῖν· Ὡς μαλακῶς

ἐσθίεις, καὶ ἄρας τι τῶν ἀπὸ τῆς

τραπέζης φῆσαι· Τουτὶ ἄρα ὡς

ἐσυμφώνησαν εἰς τὁ ὄνομά σου”· καὶ

ἐνῷ λέγει αὐτά, ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὸ

ἐπανωφόρι του νημάτιον ἢ συλλέγει

ἀπὸ τὸ γένειόν του κανὲν ἄχυρον

ποὺ ἐφύσησεν ἐκεῖ ὁ ἀέρας καὶ

γελώντας λέγει· “βλέπεις; δυὸ

ἡμέρας δὲν σὲ συνήντησα καὶ

ἐγέμισαν τὰ γένεια σου ἀπὸ λευκὰς

τρίχας, ἂν καὶ σχετικῶς μὲ τὴν

ἡλικίαν σου ἔχεις μαῦρα τὰ μαλλιὰ

περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλον”· —

ὅταν ἐκεῖνος (ὁ κολακευόμενος)

ὁμιλῇ, ὁ κόλαξ προστάζει ὅλους τοὺς

ἄλλους νὰ σιωπήσουν·—ὅταν

τραγουδῇ, τὸν ἐπαινεῖ καὶ κάθε

φορὰν ποὺ θὰ σταματήσῃ, ἐπικροτεῖ

φωνάζων “εὗγε!” — ἂν κάμῃ κανένα

ἄνοστο χωρατό, γελᾷ καὶ σπρώχνει

τὸ φόρεμα του εἰς τὸ στόμα του, διότι

τάχα δὲν ἠμπορεῖ νὰ κρατήσῃ τὰ

γέλια.— Ὅσους συναντᾷ εἰς τὸν

δρόμον προστάζει νὰ σταματήσουν,

ἕως ὅτου περάσῃ ὁ κύριος36.— Ἀφοῦ

ἀγοράσῃ μῆλα καὶ ἀπίδια διὰ τὰ

τέκνα τοῦ προσώπου ποὺ κολακεύει,

τὰ φέρει εἰς τὸ σπίτι, τὰ προσφέρει

εἰς αὐτὰ ἐμπρός του καὶ ἀφοῦ τὰ

φιλήσῃ λέγει· “πουλάκια ἀπὸ καλὸν

πατερα”·—ὅταν ἀγοραζῃ μαζί του

ὑποδήματα, λέγει ὅτι τὸ πόδι του

εἶναι κανονικώτερον ἀπὸ τὸ

ὑπόδημα· — ὅταν ἐκεῖνος (ὁ

κολακευόμενος) πηγαίνῃ να

ἐπισκεφθῇ φίλον του, ὁ κόλαξ τρέχει

                                                          

36  Οἱ  δοῦλοι  κατὰ  τὴν  ἀρχαίαν  ἐποχὴν  κατωνόμαζον  τοὺς  κυρίους  των  μὲ  τὴν  λέξιν  αὐτὸς  (=κύριος)·

ὁμοίως οἱ μαθηταὶ τοῦ Πυθαγόρου ὁμιλοῦντες περὶ τοῦ διδασκάλου των ἔλεγον “αὐτὸς ἔφα”.

χρηστόν ἐστι· καὶ ἐρωτῆσαι, μὴ ῥιγοῖ,

καὶ εἰ ἐπιβάλλεσθαι βούλεται, καὶ εἴ

τι περιστείλῃ αὐτόν, καὶ μὴν ταῦτα

λέγων πρὸς τὸ οὖς προσκύπτων

διαψιθυρίζειν· καὶ εἰς ἐκεῖνον

ἀποβλέπων τοῖς ἄλλοις λαλεῖν. [11]

καὶ τοῦ παιδὸς ἐν τῷ θεάτρῳ

ἀφελόμενος τὰ προσκεφάλαια αὐτὸς

ὑποστρῶσαι. [12] καὶ τὴν οἰκίαν

φῆσαι εὖ ἠρχιτεκτονῆσθαι καὶ τὸν

ἀγρὸν εὖ πεφυτεῦσθαι καὶ τὴν

εἰκόνα ὁμοίαν εἶναι.

πρωτύτερα καὶ λέγει “εἰς τὸ σπίτι

σου ἔρχεται”, ἔπειτα ἐπιστρέφει καὶ

του λέγει “τὸν εἰδοποίησα”.—

Ἐννοεῖται ὅτι ὁ κόλαξ εἶναι ἱκανὸς

νὰ μεταφέρῃ καὶ ἐκ τῆς γυναικείας

ἀγορᾶς37 τὰ ἀγορασθέντα χωρὶς νὰ

πάρῃ τὴν ἀναπνοήν του·— ἀπὸ τοὺς

παρευρισκομένους εἰς εὐωχίαν

πρῶτος ἐπαινεῖ τὸ κρασὶ καὶ λέγει

εἰς τὸν κολακευόμενον “πόσον

ἀνόρεκτα τρώγεις”, ἀφοῦ δὲ πάρῃ

κάτι ἀπὸ τα εὑρισκόμενα εἰς τὸ

τραπέζι, τὸ προσφέρει εἰς αὐτὸν καὶ

λέγει “κοίταξε τὶ λαμπρὸ

κομμάτι!”— τὸν ἐρωτᾷ μήπως

κρυώνει καὶ ἂν θέλει νὰ τοῦ δώσῃ τὸ

ἐπανωφόρι του, λέγοντας δὲ αὐτὰ τὸ

παίρνει καὶ τὸ ρίπτει εἰς τοὺς ὤμους

του· προσέτι σκύπτει καὶ ψιθυρίζει

συχνὰ κάτι εἰς το αὐτί του· -ἔχει

πάντοτε τὸ βλέμμα του καρφωμένο

ἐπάνω του, ἀκόμα καὶ ὅταν ὁμιλῇ εἰς

τοὺς ἄλλους·— εἰς τὸ θέατρον38

παίρνει ἀπὸ τὸν δοῦλον τὰ

προσκέφαλα καὶ τὰ στρώνει ὁ

ἴδιος·— διὰ τὸ σπίτι τοῦ ἀνθρώπου

ποὺ κολακεύει λέγει ὅτι ἔχει ὡραῖον

ἀρχιτεκτονικὸν σχέδιον, διὰ τὸν

κῆπον του ὅτι εἶναι ὡραῖα

φυτευμένος καὶ διὰ τὴν εἰκόνα του

ὅτι τοῦ ὁμοιάζει πάρα πολύ39.

                                                          

37  Εἰς  τὴν  ἀγοράν,  ὅπου  ἐπωλοῦντο  γυναικεῖα  εἴδη,  ἡ  ἐμφάνισις  ἀνδρὸς  ἦτο  ἀσυνήθης·  ὁ  κόλαξ  ὅμως

χάριν τῆς συζύγου τοῦ κολακευομένου μεταφέρει ὁ ἵδιος τὰ ἀγορασθέντα.

38 Ἐπειδὴ τὰ καθίσματα τοῦ θεάτρου ἦσαν λίθινα, οἱ δοῦλοι τῶν πλουσίων ἔφερον ἐκεῖ  προσκεφάλαια

καὶ τὰ ἔστρωναν εἰς τὰς θέσεις τῶν κυρίων των.

39 Οἱ ζωγράφοι κατεσκεύαζον συνήθως τὰς εἰκόνας ὡραιοτέρας ἀπὸ τὸ πρότυπον· ἐκ τούτου ἐξηγεῖται ἡ

φιλοφρόνησις τοῦ κόλακος.

       [13] [καὶ τὸ κεφάλαιον τὸν

κόλακα ἔστι θεάσασθαι πάντα καὶ

λέγοντα καὶ πράττοντα, ᾧ

χαριεῖσθαι ὑπολαμβάνει.]

(Καὶ ἐν γένει ἠμπορεῖ νὰ ἴδῃ κανεὶς

ὅτι ὁ κόλαξ λέγει καὶ κάμνει ὅλα

ἐκεῖνα, μὲ τὰ ὁποῖα νομίζει ὅτι θὰ

γίνῃ εὐχάριστος).