ΑΠΟΝΟΙΑΣ

ΑΠΟΝΟΙΑΣ

       Ἡ δὲ ἀπόνοιά ἐστιν ὑπομονὴ

αἰσχρῶν ἔργων καὶ λόγων, ὁ δὲ

ἀπονενοημένος τοιοῦτός τις, [2] οἷος

       Ἡ ἀπόνοια εἶναι ἀνοχὴ αἰσχρῶν

ἔργων καὶ λόγων. Ὁ ἄνθρωπος μὲ

τοιοῦτον χαρακτῆρα56 ἠμπορεῖ νὰ

                                                          

53 Αἱ γυναῖκες καὶ τὰ παιδία δὲν παρευρίσκοντο εἰς τὸ δεῖπνον.

54  Εἶναι  ἀκόμη  ἄλυτον  πρόβλημα  τί  σημαίνουν  ἐδῶ  αἱ  λέξεις  ἀσκὸς  —  πέλεκυς.  Ἀπὸ  τὰς  πολλὰς

διορθώσεις  καὶ  ἑρμηνείας  παραθέτω  τὰς  κυριωτέρας.  Ὁ Casaubon,  τὸν  ὁποῖον  ἀκολουθεῖ  καὶ  ὁ  Fischer,

ὑποθέτει ὅτι πρόκειται περὶ μικροσκοπικῶν ἀθυρμάτων τὰ ὁποῖα οἱ ἀρχαῖοι συνήθιζον, ὡς καὶ σήμερον

συμβαίνει,  νὰ  κρεμοῦν  ὡς  περιδέραιον  εἰς  τὸν  λαιμὸν  τῶν  μικρὼν  παιδίων,  καὶ  ἐκ  τῶν  ὁποίων  μερικὰ

εἶχον τὸ σχῆμα ἀσκοῦ ἢ πελέκεως· Ὁ Groningen νομίζει ὅτι πρόκειται περὶ ὑποκοριστικῶν τῶν λέξεων

ἄρτος καὶ πέλιξ (= ποτήριον), τὰς ὁποίας τὰ μικρὰ παιδιὰ εἰς τὴν γλῶσσάν των προφέρουν μὲ φθορὰν

(ἄρτος  -  ἀρτίσκος  -  ἀσκὸς  -  ἄσκος)  μεταχειρίζεται  δὲ  αὐτὰς  καὶ  ὁ  ἄρεσκος  παίζων  μαζί  των.  Ὁ  Σ.

Κουγέας (Hermes XLI, 1906, p. 248) ἔχων ὑπ' ὅψιν τὰς φράσεις τῆς νέας Ἑλληνικῆς “πλέει σὰν ἀσκί” καὶ

εἰρωνικῶς “πλέει σὰν τὸ τσικοῦρι” ἑρμηνεύει τὰς λέξεις ὡς ἑξῆς· ὁ ἄρεσκος σηκώνει τὸ παιδὶ ὑψηλὰ καὶ

ὑποκρινόμενος ὅτι τὸ εὑρίσκει ἐλαφρὸν λέγει “ἀσκός”, ἔπειτα τὸ καταβιβάζει καὶ ὑποκρινόμενος πάλιν

ὅτι  τὸ  εὑρίσκει  βαρὺ  προσθέτει  “πέλεκυς”.  Τὸ  πιθανώτερον  εἶναι  ὅτι  πρόκειται  περὶ  παιδιᾶς  ποὺ

ἔπαιζον τὰ μικρὰ παιδία μὲ τὰ χέρια, ὡς συμβαίνει καὶ σήμερον, μιμεῖται δὲ αὐτὴν καὶ ὁ ἄρεσκος.

55  Τὰ  χειρόγραφα  ἔχουν  καὶ  συνέχειαν  ἡ  ὁποία  δὲν  ἁρμόζει  εἰς  τὸν  χαρακτῆρα  τοῦτον  καὶ  ὀρθῶς

μετετέθη ὑπὸ τῶν ἐκδοτῶν εὶς τὸν Χαρακτῆρα μικροφιλοτιμίας 

56  Ὁ  ἔχων  τὸν  Χαρακτῆρα  τοῦτον  εἶναι  ἀνόητος,  ἀλόγιστος,  ἀσυνείδητος,  διὰ  τοῦτο  ἀνέχεται  ὅλα  τὰ

αἰσχρά·  ὁμοιάζει  κάπως  μὲ  τὸν  ἀναίσχυντον  καὶ  βδελυρόν,  ἀλλ'  ὁ  μὲν  ἀναίσχυντος  ὠθεῖται  εἰς  τὰς

αἰσχρὰς  πράξεις  ἕνεκα  κέρδους,  ὁ  δὲ  βδελυρὸς  ἀπὸ  κακὴν  ἀνατροφήν,  ἐνῷ  ὁ  ἀπονενοημένος  εὑρίσκει

εὐχαρίστησιν νὰ προσβάλῃ τὴν ἀξιοπρέπειάν του.

ὀμόσαι ταχύ, κακῶς ἀκοῦσαι,

λοιδορηθῆναι δυναμένοις, τῷ ἤθει

ἀγοραῖός τις καὶ ἀνασεσυρμένος καὶ

παντοποιός. [3] ἀμέλει δυνατὸς καὶ

ὀρχεῖσθαι νήφων τὸν κόρδακα κοὐ

προσωπεῖον ἔχων ἐν κωμαστικῷ

χορῷ. [4] καὶ ἐν θαύμασι δὲ τοὺς

χαλκοῦς ἐκλέγειν καθ' ἕκαστον

παριὼν καὶ μάχεσθαι τούτοις τοῖς τὸ

σύμβολον φέρουσι καὶ προῖκα

θεωρεῖν ἀξιοῦσι. [5] δεινὸς δὲ καὶ

πανδοκεῦσαι καὶ πορνοβοσκῆσαι καὶ

τελωνῆσαι καὶ μηδεμίαν αἰσχρὰν

ἐργασίαν ἀποδοκιμάσαι, ἀλλὰ

κηρύττειν, μαγειρεύειν, κυβεύειν. [6]

τὴν μητέρα μὴ τρέφειν, ἀπάγεσθαι

κλοπῆς, τὸ δεσμωτήριον πλείω

χρόνον οἰκεῖν ἢ τὴν αὑτοῦ οἰκίαν. [7]

καὶ τούτων ἂν εἶναι δόξειε τῶν

περιισταμένων τοὺς ὄχλους καὶ

προσκαλούντων, μεγάλῃ τῇ φωνῇ

καὶ παρερρωγυίᾳ λοιδορουμένων καὶ

διαλεγομένων πρὸς αὐτούς, καὶ

μεταξὺ οἱ μὲν προσίασιν, οἱ δὲ

ὁρκισθῇ γρήγορα, νὰ κακολογηθῇ,

νὰ ὑβρισθῇ, εἶναι χυδαῖος κατὰ τοὺς

τρόπους καὶ ἀδιάντροπος καὶ ἱκανὸς

δι' ὅλα·— δύναται νὰ χορεύσῃ καὶ

τὸν κόρδακα57 ἀμέθυστος καὶ χωρὶς

προσωπεῖον εἰς κωμικὸν χορόν·— εἰς

θεάματα ταχυδακτυλουργικὰ

συλλέγει τὰ νομίσματα

περιφερόμενος ἀπὸ τοὺς θεατὰς καὶ

φιλονικεῖ μὲ ἐκείνους, ποὺ δὲν ἔχουν

εἰσιτήριον καὶ ζητοῦν νὰ βλέπουν

δωρεάν·— εἶναι ἰκανὸς νὰ γίνῃ καὶ

ξενοδόχος58 καὶ πορνοβοσκὸς καὶ

τελώνης59 καὶ καμμίαν αἰσχρὰν

ἐργασίαν νὰ μὴ ἀποδοκιμάσῃ, ἀλλὰ

καὶ αὐτὸ τὸ ἐπάγγελμα τοῦ

κήρυκος60, τοῦ μαγείρου61, τοῦ

χαρτοπαίκτου62 νὰ ἐξασκήσῃ·—

ἀφήνει τὴν μητέρα του νὰ ἀποθάνῃ

ἀπὸ τὴν πεῖναν63·— καταμηνύεται

εἰς τὸ δικαστήριον ὡς κλέπτης καὶ

μένει περισσότερον καιρὸν εἰς τὴν

φυλακὴν παρὰ εἰς τὸ σπίτι του·—

ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ἕνας ἀπὸ

                                                          

57  Ὁ  κόρδαξ  ἦτο ἄσεμνος  χορὸς  τῆς  κωμῳδίας, ὁ ὁποῖος  εἰσήχθη  καὶ  εἰς  τὰ  συμπόσια,  ἀλλ'  ἐχορεύετο

ἀπὸ τοὺς συμπότας μόνον εἰς κατάστασιν μέθης.

58 Τὰ πανδοχεῖα (ξενῶνες), ὅπου κατέλυον ἄνθρωποι κατωτέρας κοινωνικῆς τάξεως, εἶχον κακὴν φήμην

καὶ  ἐθεωροῦντο  μέρη  διαφθορᾶς·  “πάντα  τὰ  περὶ  τὴν  καπηλίαν  καὶ  ἐμπορίαν  καὶ  πανδοκείαν  γένη

διαβέβληται καὶ ἐν αἰσχροῖς γέγονεν ὀνείδεσι” (Πλάτ. Νομ. XI, 918d).

59 Oἱ περισσότεροι φόροι εἰς τὰς Ἀθήνας κατεκυροῦντο κατ' ἔτος εἰς ἰδιῶτας, τοὺς τελώνας λεγομένους·

οὗτοι ἕνεκα τῆς ἀδικίας των καὶ τῆς βίας, τὴν ὁποίαν ἐξήσκουν κατὰ τὴν εἴσπραξιν, περιεφρονοῦντο καὶ

ἐμισοῦντο γενικῶς.

60 Κήρυκες ὑπῆρχον διαφόρων κατηγοριῶν· ἐδῶ πρόκειται περὶ τῶν κηρύκων τῆς ἀγορᾶς ποὺ διεφήμιζον

τὰ ἐμπορεύματα μὲ τὴν ἠχηρὰν φωνήν των.

61 Οἱ ἀρχαῖοι δὲν εἶχον μαγείρους· τὰ φαγητὰ παρεσκεύαζον αἱ γυναῖκες τοῦ σπιτιοῦ· ἐξ ἐπαγγέλματος

μάγειροι  ἐχρησιμοποιοῦντο  μόνον  εἰς  ἐπίσημα  γεύματα·  ἀλλὰ  κατὰ  τὴν  Ἀλεξανδρινὴν  ἐποχὴν  οἱ

πλούσιοι  ἤρχισαν  νὰ  προσλαμβάνουν  μαγείρους·  ὁ  μάγειρος  συνήθης  τύπος  τῆς  μέσης  κωμῳδίας

παριστάνεται ὡς ἀπατεών, λαίμαργος καὶ κλέπτης.

62  Τὸ  πάθος  τῆς  κυβείας  ἦτο  πολὺ  διαδεδομένον  εἰς  ὅλας  τὰς  τάξεις,  διὰ  τοῦτο  καὶ  πολλὰ  κυβεῖα

ὑπῆρχον. Ἡ μανία αὐτὴ ἔδωσε ἀφορμὴν καὶ ὕλην εἰς τὴν  μέσην κωμῳδίαν· κωμῳδίαι τινὲς ἔφερον τὸν

τίτλον κυβευταί.

63 Ἡ ἐγκατάλειψις τῶν γονέων ἐθεωρεῖτο ἔγκλημα καὶ ἐτιμωρεῖτο διὰ νόμου τοῦ Σόλωνος.

ἀπίασι πρὶν ἀκοῦσαι αὐτοῦ, ἀλλὰ

τοῖς μὲν τὴν ἀρχήν, τοῖς δὲ

συλλαβήν, τοῖς δὲ μέρος τοῦ

πράγματος λέγει, οὐκ ἄλλως

θεωρεῖσθαι ἀξιῶν τὴν ἀπόνοιαν

αὐτοῦ, ἢ ὅταν ᾖ πανήγυρις. [8]

ἱκανὸς δὲ καὶ δίκας τὰς μὲν φεύγειν,

τὰς δὲ διώκειν, τὰς δὲ ἐξόμνυσθαι,

ταῖς δὲ παρεῖναι ἔχων ἐχῖνον ἐν τῷ

προκολπίῳ καὶ ὁρμαθοὺς

γραμματιδίων ἐν ταῖς χερσίν. [9] οὐκ

ἀποδοκιμάζει δὲ οὐδ' ἅμα πολλῶν

ἀγοραίων στρατηγεῖν καὶ εὐθὺς

τούτοις δανείζειν καὶ τῆς δραχμῆς

τόκον τρία ἡμιωβόλια τῆς ἡμέρας

πράττεσθαι καὶ ἐφοδεύειν τὰ

μαγειρεῖα, τὰ ἰχθυοπώλια, τὰ

ταριχοπώλια, καὶ τοὺς τόκους ἀπὸ

τοῦ ἐμπολήματος εἰς τὴν γνάθον

ἐκλέγειν. [10]

ἐκείνους ποὺ καλοῦν τὰ πλήθη γύρω

των καὶ μὲ φωνὴν μεγάλην καὶ

βραχνὴν ὑβρίζουν τοὺς διαβάτας καὶ

συζητοῦν μαζί των, καὶ ἐν τῷ μεταξὺ

ἄλλοι μὲν προσέρχονται, ἄλλοι δὲ

ἀναχωροῦν πρὶν νὰ τὸν ἀκούσουν·

ἀλλὰ εἰς ἄλλους μὲν λέγει τὴν

ἀρχήν, εἰς ἄλλους τὸ σύνολον, εἰς

ἄλλους μέρος τῆς ὑποθέσεως, διότι

κρίνει ὀρθὸν νὰ ἐπιδεικνύῃ τὴν

ἀδιαντροπίαν του μόνον ὅταν εἶναι

πανήγυρις (συναγερμός)·— εἶναι

ἀκόμη ἱκανὸς νὰ ἔχῃ δίκας πολλὰς

εἰς τὸ δικαστήριον, ἄλλοτε ὡς

κατηγορούμενος ἄλλοτε ὡς

κατήγορος, καὶ ἄλλοτε μὲν νὰ

διαφεύγῃ ἀρνούμενος μὲ ὅρκον ὅτι

γνωρίζει τι, ἄλλοτε δὲ νὰ παρίσταται

κρατῶν εἰς τὸν κόλπον του ἐχῖνον64

καὶ δέσμας δικογράφων εἰς τὰς

χεῖράς του·— εὑρίσκει ὀρθὸν καὶ τὸ

νὰ εἶναι ἀρχηγὸς πολλῶν ἀνθρώπων

τῆς ἀγορᾶς (χυδαίων) καὶ προθύμως

νὰ τοὺς δανείζῃ καὶ νὰ λαμβάνῃ ἀπὸ

αὐτοὺς τόκον τρία ἡμιωβόλια65 διὰ

κάθε δραχμὴν τὴν ἡμεραν·—

ἐπιθεωρεῖ καθημέραν τὰ μαγειρεῖα,

τὰ ἰχθυοπωλεῖα, τὰ ταριχοπωλεῖα66

καὶ τοὺς τόκους ποὺ εἰσπράττει ἀπὸ

                                                          

64 Ὁ ἐχῖνος ἦτο θήκη ποὺ εἶχε τὴν μορφὴν τοῦ γνωστοῦ ζῴου· μέσα εἰς αὐτὴν ἔθεταν μαρτυρίας καὶ ἄλλα

δικαστικὰ  ἔγγραφα,  τὰ  ὁποῖα  ἐσφράγιζον  καὶ  κατέθεταν  εἰς  τὸ  δικαστήριον  διὰ  νὰ  χρησιμοποιηθοῦν

κατὰ τὴν δίκην.

65 Δηλαδὴ 25 %, ἐνῷ ὁ νόμιμος τόκος εἰς τὰς Ἀθήνας ἦτο 16-18%.

66 Ἦτο συνήθεια τῶν μικροπωλητῶν, τὴν ὁποίαν συχνὰ ἀναφέρουν οἱ κωμικοὶ ποιηταί, νὰ θέτουν εἰς τὸ

στόμα των μικρὰ νομίσματα· ἡ συνήθεια αὕτη παρατηρεῖται καὶ σήμερον ἀκόμη.

τὸ ἐμπόρευμα αὐτὸ τοὺς θέτει εἰς τὸ

στόμα του67.

       [Ἐργώδεις δέ εἰσιν οἱ τὸ στόμα

εὔλυτον ἔχοντες πρὸς λοιδορίαν καὶ

φθεγγόμενοι μεγάλῃ τῇ φωνῇ, ὡς

συνηχεῖν αὐτοῖς τὴν ἀγορὰν καὶ τὰ

ἐργαστήρια.]

       (Εἶναι πολὺ ὀχληροὶ) ἐκεῖνοι ποὺ

ἔχουν τὴν γλῶσσαν εὐκίνητον εἰς

ὕβρεις καὶ φωνάζουν τόσον δυνατά,

ὥστε νὰ ἀντηχοῦν ἡ ἀγορὰ καὶ τὰ

ἐργαστήρια ).