Ανατολική Μεσόγειος

Η Μεσόγειος είναι μια κατ' εξοχήν κλειστή θάλασσα, που βρίσκεται ανάμεσα σε τρεις ηπείρους: την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Επικοινωνεί στα δυτικά με τον Ατλαντικό Ωκεανό μέσω των στενών του Γιβραλτάρ, ενώ στα ανατολικά επικοινωνεί με την Ερυθρά Θάλασσα διαμέσου της διώρυγας του Σουέζ. Τμήμα της μπορεί να θεωρηθεί η Μαύρη Θάλασσα (βορειοανατολικά), με την οποία ενώνεται μέσω των Δαρδανελίων, της Προποντίδας και του Βοσπόρου.

Η έκταση της φτάνει περίπου τα 2.500.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ωστόσο αν η Μαύρη Θάλασσα εννοηθεί τμήμα της τότε αγγίζει τα 2.966.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα . Το μέσο βάθος είναι τα 1.500μ, ενώ 2 είναι τα μεγαλύτερα βάθη στο Ιόνιο Πέλαγος, ένα των 5.090μ δυτικά από το ακρωτήριο Ταίναρο και ένα των 5.121μ δυτικά από τη συστάδα των Οινουσσών.

Η διαίρεσή της μπορεί να γίνει σε δύο μέρη, την Δυτική και την Ανατολική Μεσόγειο. Η διαίρεση γίνεται βάζοντας μία νοητή γραμμή από την Κέρκυρα έως την Κυρηναϊκή (Λιβύη). Έτσι, η Δυτική Μεσόγειος ξεκινά από τα στενά του Γιβραλτάρ και φτάνει έως την Αδριατική Θάλασσα, ενώ η Ανατολική Μεσόγειος ξεκινά από το Ιόνιο Πέλαγος και φτάνει έως την διώρυγα του Σουέζ.

Το κλίμα της είναι μεσογειακό, ένα ήπιο κλήμα με ήπιους, υγρούς χειμώνες αλλά και ζεστά, ξηρά καλοκαίρια με μια σχετική νηνεμία. Σημαντικοί άνεμοι είναι τα μελτέμια, ο σιρόκος, ο μιστράλ (μαΐστρος ή τραμουντάνα), ο λεβάντες και ο γαρμπής. Η ροή του νερού είναι αριστερόστροφη και ακολουθεί τους ανέμους.

Η Πολιτική Ιστορία

Η Ανατολική Μεσόγειος τον 18ο αιώνα ανήκει στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία καταρρέει. Το 1798 χάνει την Αίγυπτο από τους Γάλλους.

Οι Έλληνες, επηρεασμένοι τόσο από τον Διαφωτισμό όσο και από την Γαλλική Επανάσταση (1789), αποφασίζουν να πολεμήσουν για την ίδρυση ενός ανεξάρτητου Εθνικού Κράτους, πολεμώντας εναντίον των Οθωμανών (1821-1829). Τελικά, κατάφεραν επιτυχώς την ίδρυση του το 1830. Έτσι από τον 19ο αιώνα η Οθωμανική Αυτοκρατορία δέχεται μια συρρίκνωση εδαφών, ενώ παράλληλα κάνει προσπάθειες εκσυγχρονισμού.

Στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (1914), οι Οθωμανοί συντάχτηκαν με τους Γερμανούς, ενώ ηττήθηκαν το 1918. Έτσι το 1920 εμφανίζεται ο Κεμάλ Ατατούρκ ως ηγέτης του απελευθερωτικού πολέμου των εθνικιστών εναντίον των συμμάχων. Με τη Συνθήκη της Λωζάνης το 1923, η Τουρκία να γίνεται ανεξάρτητο κράτος.

Η Κοινωνία των Εθνών μοίρασε τα εδάφη της άλλοτε Αυτοκρατορίας στην Γαλλία και στη Μεγάλη Βρετανία. Η Αίγυπτος, που άνηκε στους Γάλλους, το 1882 περιήλθε στους Βρετανούς, οι οποίοι της έδωσαν ανεξαρτησία το 1922. Το Ισραήλ και την Κύπρο η Βρετανία παραχώρησε την ανεξαρτησία τους το 1948 και 1960 αντίστοιχα. Υπό Γαλλική διοίκηση ήταν η Συρία και ο Λίβανος, που ελευθερώθηκαν από αυτή το 1946 και 1943 αντίστοιχα. Η Αλβανία έγινε ανεξάρτητο κράτος το 1912 και η Παλαιστίνη το 1988. Τέλος, η Λιβύη, που το 1911 είχε περιέλθει στους Ιταλούς, πήρε την δυνατότητα δημιουργίας Εθνικού Κράτους από την Ιταλία το 1947 και από τον ΟΗΕ το 1951.

Η Οικονομική Ιστορία

Τον 19ο αιώνα η Μεσόγειος ήρθε στο προσκήνιο της Παγκόσμιας Αγοράς. Η διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ το 1869 την κατέστησε κύρια οδό για την μεταφορά προϊόντων από την Ανατολή στη Δύση και αντίστροφα, καθώς συνδέεται με τον Ινδικό Ωκεανό. Ένας άλλος λόγος ήταν τα σιτηρά, καθώς η Μαύρη Θάλασσα έγινε ο σιτοβολώνας της Ευρώπης.

Τα γενικά φορτία της Ανατολικής Μεσογείου είναι είδη διατροφής (κρασί, μπαχαρικά, φρούτα κλπ.), υφάσματα και ίνες (μετάξι, μαλλί, δαντέλες κλπ.), φάρμακα και βαφές (γλυκόριζα, ριζάρι, λουλάκι κλπ),και διάφορα άλλα αγαθά (καπνός, τσιγάρα, αρώματα, κοσμήματα κλπ.). Τα χύδην φορτία ήταν γεμάτα με δημητριακά, βαμβάκι, μαλλί, βαμβακόσπορο, λιναρόσπορο, ζωικό λίπος και ζάχαρη. Η διαφορά τους έγκειται στο ότι τα γενικά έχουν λιγότερη ποσότητα και μεγαλύτερο κόστος, ενώ τα χύδην ακριβώς το αντίθετο. Επίσης υπάρχει και το δουλεμπόριο από Βόρειο Αφρική και Μαύρη Θάλασσα και το εμπόριο πετρελαίου, κάρβουνου, χάλυβα, τσιμέντου κλπ.

Τα σημαντικότερα λιμάνια της είναι η Κωνσταντινούπολη, ο Πειραιάς, η Αλεξάνδρεια, η Σμύρνη και η Σύρος. Οι θαλάσσιες διαδρομές που ακολουθούνται για τα σιτηρά είναι από τη Μαύρη Θάλασσα και το Αιγαίο προς την Κωνσταντινούπολη και από εκεί προς τη Δύση, το αλάτι από την Κύπρο προς τη Δύση: το μαλλί ξεκινά από Βόρειο Αφρική και Βαλκάνια για να καταλήξει στην Βόρειο Ιταλία. Τα πολύτιμα μπαχαρικά φτάνουν από την Ινδονησία προς τη Βενετία και την Αμβέρσα μέσω της Αλεξάνδρειας. Οι μεταφορές των προϊόντων την περίοδο του 19ου-20ου είναι ασφαλέστερες, καθώς θεσμικά πατάχτηκε ο <<μεσογειακός κούρσος>>.

Η είσοδος του ατμού επέφερε σημαντικές αλλαγές: τα ταξίδια γίνονταν ταχύτερα και φθηνότερα. Μπορούσαν επίσης να νηολογηθούν πλοία με μεγαλύτερη χωρητικότητα, ενώ το ιστίο δεν μπορούσε να ξεπεράσει κάποια όρια. Τέλος, πρέπει να αναφερθεί ότι στην εποχή που υπήρχαν τα κωπήλατα πλοία, οι γαλέρες και οι γαλεάσσες ή άλλα ελαφρά σκάφη δεν έπαψαν να υπάρχουν.

Η Κοινωνική Ιστορία

Κατά την περίοδο του 19ου αιώνα σημειώθηκε ξαφνική δημογραφική έκρηξη, καθώς ο πληθυσμός από 900 εκατομμύρια έφτασε τα 1,6 δισεκατομμύρια. Το γεγονός αυτό φυσικά είναι απόρροια πολλών παραγόντων.

Πρώτον, σημαντικός παράγοντας κατέστη η καταπολέμηση των θανατηφόρων επιδημιών, όπως η ευλογιά (1796) και η βουβωνική πανώλη (1816). Υπήρχαν εν τούτοις και άλλες ασθένειες αργότερα, όπως η χολέρα, η φυματίωση και ο τύφος, αλλά τα μέτρα που πάρθηκαν περί δημόσιας υγιεινής και η καραντίνα μείωσε τις επιπτώσεις τους. Επιπλέον, δεν έχουμε ούτε μεγάλους πολέμους, αλλά ούτε και λιμούς λόγω της ανόδου της γεωργίας. Ακόμα γίνονται γάμοι σε πολύ μικρή ηλικία, γεγονός που καθιστά μεγαλύτερο το ποσοστό γεννήσεων. Τέλος, και το βιοτικό επίπεδο ανέβηκε έχοντας έτσι λιγότερους θανάτους.

Η μετανάστευση ήταν απόρροια αυτής της ανόδου. Άνθρωποι εγκατέλειπαν τα χωρία ή τις πόλεις τους με το όνειρο των οικονομικών ευκαιριών. Η Ευρώπη δεν μπορούσε να συντηρήσει όλο αυτόν τον αριθμό ανθρώπων και έτσι η ξενιτιά προς την Αμερική, την Ασία, την Αφρική ή την Αυστραλία θα τους παρείχε καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Ο πληθυσμός αυτών των ηπείρων από 5,7 εκατομμύρια άγγιξε το 200 εκατομμύρια κατά την διάρκεια του 19ου αιώνα, ενώ μόνο το 1/4 επέστρεψε στην πατρίδα του. Άνθρωποι όμως έφευγαν λόγω ασθενειών και λόγω φυλετικών διωγμών κυρίως στην Ανατολική Ευρώπη, αλλά και για να χρησιμοποιηθούν ως σκλάβοι στους Νέους Τόπους (Αφρικανοί). Το δουλεμπόριο απαγορεύτηκε κατά τα τέλη του 19ου αιώνα.

Η Ανατολική Μεσόγειος κατά το 1950 είχε 207 εκατομμύρια κατοίκους, ενώ το 1970 ανήλθε στα 280 εκατομμύρια ο πληθυσμός της. Ο πληθυσμός της όπου αποτελούνταν από μουσουλμάνους (νότια) και χριστιανούς ορθόδοξους (βόρεια)..

Θαλάσσιο Περιβάλλον

Η σημερινή Μεσόγειος αποτελεί μόνο το 6% των εκτάσεων του Mare Nostrum των Ρωμαίων, καθώς τώρα οι δασικές εκτάσεις που τη περιέβαλαν έχουν μειωθεί. Οι θάμνοι και οι έρημοι που συναντούμε τότε ήταν πλούσια δάση. Για την αλλαγή αυτήν υπεύθυνος είναι ο άνθρωπος.

Υπολογίζεται ότι υπάρχουν 17.000 είδη, ενώ αναφέρεται ότι δεν θα ανακαλυφθούν ποτέ είδη, που ζουν στα βαθύτερα νερά, διότι μέχρι τότε θα έχουν εξαφανιστεί. Η πανίδα της είναι σημαντική, καθώς αθροίζονται σε 25.000 είδη τα ζώα που βιώνουν στη λεκάνη της. Ενώ τα περισσότερα από αυτά είναι ενδημικά. Στην Ανατολική Μεσόγειο τα Δέλτα των ποταμών Νείλου και Έβρου, αποτελούν πλούσια οικοσυστήματα, τα οποία επισκέπτονται 2-5 εκατομμύρια αποδημητικά πουλιά κάθε χρόνο.

Άλλα αίτια ρύπανσης είναι η μόλυνση λόγω λυμάτων, που φτάνουν μέσω των ποταμών, αλλά και της εισροής εκατομμυρίων τόνων αργού πετρελαίου λόγω ατυχημάτων κατά τη διακίνηση του μέσα από τη Μεσόγειο. Τέλος, ο τουρισμός φέρνει αρνητικές επιπτώσεις. Κάθε χρόνο 100-200 εκατομμύρια τουρίστες επισκέπτονται τη Μεσόγειο, γεγονός που οδηγεί στην καταστροφή των ακτών λόγω τουριστικών εγκαταστάσεων για τους επισκέπτες.