ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ

1

Αιφνιδιασμένη η Δυτική κοινή γνώμη παρακολουθεί αμήχα

να τις ραγδαίες εξελίξεις

στην Ουκρανία και αγωνιά για τις επιπτώσεις μίας πολι

τικής και στρατιωτικής

κλιμακώσεως. Δεδομένου ότι τα διεθνή γεγονότα συνδέοντ

αι με το παρελθόν και

προδιαγράφουν το μέλλον, είναι σκόπιμη μία σύντομη γ

εωπολιτική ιστορική ματιά

στην περιοχή αυτή προκειμένου να γίνει περισσότερο ορα

τό και κατανοητό το

παρόν. Το άρθρο δεν επιμένει στις λεπτομέρειες των εξ

ελίξεων αλλά επιχειρεί να

κατανοήσει τα αίτια της κρίσεως, να εικάσει το μέλλον

και να εξαγάγει τυχόν

χρήσιμα συμπεράσματα.

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

Η γεωγραφική θέση της σημερινής Ουκρανίας την καθιστούσε

ανέκαθεν μήλο της

έριδος μεταξύ γειτονικών Μεγάλων Δυνάμεων. Είναι χα

ρακτηριστικό ότι κατά τον

17

ο

και 18

ο

αιώνα την περιοχή ενέμοντο η Ρωσία, η Πολωνία και η

Οθωμανική

Αυτοκρατορία, ενώ κατά τον 19

ο

αιώνα η Ρωσία, η Αυστρία και η Ουγγαρία. Κατά

τον 20

ο

αιώνα απετέλεσε μέρος της ΕΣΣΔ. Η ταυτότητα της χώ

ρας είναι πρωτίστως

σλαβική και ορθόδοξη. Σήμερα ο πληθυσμός των 45 εκατομμ

υρίων κατοίκων της

Ουκρανίας αποτελείται από 78% Ουκρανούς, 17% Ρώσους

(30% οι ρωσόφωνοι

συνολικά), 5% από διάφορες εθνότητες και είναι άνισα κ

ατανεμημένος (οι Ρωσικού

φρονήματος ουκρανοί πολίτες ευρίσκονται κυρίως στο α

νατολικό τμήμα της χώρας

και στην χερσόνησο της Κριμαίας στην οποία φθάνουν το 5

8%).

Η Κριμαία παραχωρήθηκε στην Ουκρανία από την Ρωσία το

1954, ως κίνηση καλής

θελήσεως για την επέτειο των 100 ετών από την ένωση τω

ν δύο χωρών και σε μία

εποχή όπου η διάσπαση των χωρών αυτών εθεωρείτο αδιανό

ητη. Η παραμονή

σήμερα του ρωσικού Στόλου της Μ. Θάλασσας στην Κριμαία υ

λοποιείται βάσει

διακρατικής συμφωνίας με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα

μετά την λήξη του

οποίου απαιτούνται νέες σχετικές διαπραγματεύσεις ανα

νεώσεως. Στην χερσόνησο

της Κριμαίας κατοικούν και Τάταροι μουσουλμάνοι σε πο

σοστό 12%.

Η κατάρρευση της ΕΣΣΔ και η πτώση του τοίχους του Βερ

ολίνου, δημιούργησε κενό

ισχύος στην Ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια, το οποί

ο η Δύση (Η.Π.Α., ΝΑΤΟ και

Ε.Ε.), παρά τις αρχικές της υποσχέσεις περί μη επεκτά

σεως, φρόντισε να καλύψει με

σχετική επιτυχία (κατακερματισμός Γιουγκοσλαβίας, Κόσσοβ

ο, Βουλγαρία,

Ρουμανία, χώρες Βαλτικής, Πολωνία, Ουγγαρία, Τσεχία,

Σλοβακία, υποσχέσεις

εντάξεως στις Δυτικές συμμαχίες σε Ουκρανία και Γεωργί

α κ.λπ.), θεωρώντας ότι η

αδύναμη Ρωσία θα προσαρμοσθεί στην νέα πραγματικότητα. Το

1994 και στα

πλαίσια παραδόσεως των πυρηνικών όπλων της Ουκρανίας,

υπήρξε συμφωνία στην

Βουδαπέστη, βάσει της οποίας οι Η.Π.Α. και η Ρωσία είν

αι εγγυητές της

ακεραιότητος και κυριαρχίας της Ουκρανίας (την παρα

βίαση αυτής της συμφωνίας

από την Μόσχα, επικαλείται τώρα η Δύση).

2

Η ουκρανική «πορτοκαλί επανάσταση» του 2004 έγινε αν

τιληπτή από την Ρωσία ως

Δυτική στρατηγική περικύκλωση και έκτοτε προσπάθησε και

επέτυχε την εκλογή της

φιλορωσικής ηγεσίας του 2010 του Γιανουκόβιτς. Η έμπρ

ακτη στρατιωτική ρωσική

προειδοποίηση του 2008 στην Γεωργία (Αμπχαζία, Ν. Οσσετ

ία) ότι οι περιοχές περί

τα ρωσικά σύνορα επηρεάζουν την ασφάλειά της και εμπίπ

τουν στην σφαίρα

επιρροής της (δηλαδή τυχόν επέκταση του ΝΑΤΟ εκεί απ

οτελεί εχθρική ενέργεια),

φαίνεται ότι δεν μελετήθηκε επαρκώς από τα Δυτικά κέ

ντρα λήψεως αποφάσεων.

Περαιτέρω δεν δόθηκε από τους Δυτικούς η δέουσα προσοχ

ή στο λεγόμενο «Δόγμα

Μεντβέντεφ» του 2008, σύμφωνα με το οποίο η προστασία

των δικαιωμάτων

ρώσων πολιτών (εκτός επικράτειας) αποτελεί υψίστη προ

τεραιότητα της ρωσικής

εξωτερικής πολιτικής, ενώ η Δούμα, νομοθετώντας σχετι

κά από το 2009, επιτρέπει

στις ρωσικές δυνάμεις να επεμβαίνουν στο εξωτερικό για

την προστασία Ρώσων.

Η ταχεία οικονομική ανάκαμψη (κυρίως λόγω των εξαγω

γών υδρογονανθράκων)

και σημερινή επιστροφή της ισχυρής Ρωσίας του Πούτιν αν

ατρέπει τις Δυτικές

φιλοδοξίες περί «ενιαίας και ανεξάρτητης Ευρώπης».

Οι Η.Π.Α. διατείνονται

(μάλλον υποκριτικά) ότι οι σφαίρες επιρροής ανήκουν

στο ψυχροπολεμικό

παρελθόν και ότι τα κυρίαρχα κράτη δύνανται να επιλέ

γουν ελεύθερα το μέλλον

τους (αλήθεια ποια θα ήταν η αντίδραση των Η.Π.Α. στην

υποθετική περίπτωση

ρωσικής πρωτοβουλίας για δημιουργία συμμαχιών και στρα

τιωτικών

εγκαταστάσεων σε περιοχές ζωτικών τους συμφερόντων, όπ

ως στην Νότια Αμερική

και Καραϊβική, με ελεύθερη και δημοκρατική βούληση τ

ων κρατών αυτών;)

Η μεγάλη εξάρτηση της Ουκρανίας από την Μόσχα είναι π

ολυδιάστατη και ενέχει

οικονομικές, ενεργειακές, πολιτισμικές και γεωγραφικ

ές παραμέτρους. Το 36% των

εξαγωγών οδεύει προς τις χώρες της Κ.Α.Κ. και συνεπώ

ς καθίστανται τρωτές σε

εμπάργκο. Το μεγαλύτερο μέρος της βιομηχανικής παρα

γωγής (η οποία ευρίσκεται

κυρίως στα ανατολικά μέρη όπου ζουν οι ρωσόφωνοι/ρωσόφ

ιλοι κάτοικοι) εξάγεται

στην Ρωσία. Το 80% των αναγκών της Ουκρανίας σε Φυσικό

Αέριο (Φ.Α.) εισάγεται

από την Ρωσία. Από τα περίπου 12.2 δις € του ετησίου

ελλείμματός της, η Ουκρανία

οφείλει τα 8 δις € στην Ρωσία (για το Φ.Α.).

Οι Ευρωπαίοι εκτιμούν ότι μία ρωσική Ουκρανία θα προκ

αλούσε αστάθεια στην

κεντρική και ανατολική Ευρώπη. Η Ουκρανία ενδεχομέ

νως να εντάσσεται στα

μακροπρόθεσμα σχέδια διευρύνσεως της Ε.Ε.. Η τρέχουσα, ε

ν τούτοις, ευρωπαϊκή

οικονομική κρίση και η προτεραιότητα στην εμβάθυνση της

Ε.Ε., έχουν αναστείλει

επ’ αόριστον την διαδικασία διευρύνσεως η οποία στην π

ερίπτωση της Ουκρανίας

θα προσέθετε στην Ευρώπη ένα ακόμη τεράστιο οικονομικό

πρόβλημα. Με την

εταιρική συμφωνία, την οποία δεν υπέγραψε τελικά ο Π

ρόεδρος Γιανουκόβιτς, η

Ε.Ε. προσπάθησε να αποκομίσει μεγάλα οικονομικά και γεω

πολιτικά οφέλη,

υποχρεώνοντας την Ουκρανία σε ανάληψη σειράς αυστηρών

διαρθρωτικών και

οικονομικών μέτρων και παρέχοντας σε αντάλλαγμα αόρι

στες υποσχέσεις για